- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- A.
- N.
- K.
- O.
EBO p. 95 : ad instar parvissime nubis.
KsgHenr p. 32 (saec. XIII) : predium paruissimum.
LIBAN Mus. fol. C VIIb : parvissimum orbem.
BYSTRZ. Elench. fol. v IIΙa : quanto... optimum ... in potestate, tanto parvissimum ... in magnitudine.Cf. Th. X 1, 554,43 sqq.]
I.
propr.
A.
(de rebus) mały, niewielki, drobny;
(o czasie) krótki; non magnus,
exiguus, (de tempore)
brevis.
Additur
in magnitudine, cf.
Per abundantiam
apponitur deminutivis, v. gr.
chartula (
AKapSąd II
p. 775, a.
1512)
, domuncula (
KsgŁawKr
p. 131, a.
1375)
, libellus (
IO. VISL.
p. 172, v. 31
et saepius) etc.
Cf. Th.
X 1, 568, 5 sqq.
N. c.
negatione
non parvus i. q. magnus,
v.
gr.
importantia (
StPPP VI
p. 293, a.
1525)
, scandalum (
AKapSąd III
p. 132, a.
1509).
Iuncturae notabiliores
a.
concr.
α.
(de mensura), v.
gr. aratrum (cf.
.), mansus (opp. magnus:
KodKKr I
p. 230, a.
1346
et saepius), item mensura (
KodWp IV
p. 5, a.
1400)
, pondus (
PP IIΙ
p. 195, a.
1450)
.
β.
(de pecunia)
v.
gr.
denarius (
OrtWp
p. 22,
saec. XIV) , grossus (opp. latus:
KodWp ΠΙ p. 463,
a. 1377
et saepius; simili
sensu
abs. loco subst.
parvus,,
-i
m.
KsgKaz p. 13, a. 1369 : quartale grossum cum ΙII p-is.
PrzywKr p. 36, a. 1379 : solvat ... quatuor p-os; ita saepius, ad rem cf. Kiersnowski, Wstęp do numizmatyki, p. 51.
γ.
in nominibus propriis locorum, v. gr.
Parvum Czemowo (
KodMazNow II
p. 206, a.
1333)
, Chicza Parva (
ArPrawn VIII
p. 91,
a. 1405)
, Parvum Dlothowo (
AKapSąd III
p. 70,
a. 1499)
, Parva Ecclesia (
LibLub
p. 59, saec.
XV)
,
Prussy Parvi (
RotPyzdr
p. 171, a.
1411
:
de Prussy P-i
«Maley»)
etc.; item
Platea Parva Iudaeorum
(Posnaniae
KodWp VIII p. 312, a. 1424). N. sensu speciali a. flumen płycizna : i.q. vadosum
RFil XXII p. 10 (a. 1466) : in p-o flumine «na myalkye vodze».
β.
lapis
gruz kamienny;
rudus, caementum
(
RachWaw
p. 411, a.
1551
et saepius
ib.
; simili sensu lapides minores, cf.
J3 sqq.)
γ. Parva Naturalia
inscriptio operis Aristotelis (
LibProm p. ΧIIΙ, a.
1404).
b.
abstr.
,
v.
gr. aestimatio (
InwKKr
p. 6, a.
1563
; existimatio:
ZabDziej III
p. 253, a.
1493)
, experientia (
JAC. PAR. Tract. fol. e Ib)
, iudicium (i. q. ingenium
WiadPol
p. 198,
a. 1583),
item contributio sim. (
DokMp I
p. 316,
a. 1404
et saepius); expeditio bellica (
ib.
p. 125,
a. 1360)
, poena (i. multa
TPaw IV
p. 18, a.
1393
et
saepius); simili sensu minor:
DokMp I
p. 231,
a. 1386).
N.
rhet.
cursus, cf.
B.
de hominibus
1.
mały (wzrostem), niski, drobny;
staturae
brevis.
N. loco
cognominis
TPaw IV p. 125 (a. 1406) : Johannes P-us.
Simili sensu comp.
DŁUG. Hist. III p. 499 (= VI 1, p. 195 ed.nov.) : episcopus ... appelatus M-or ob brevitatem staturae.
Item de animalibus
ferae (
DokMp I
p. 150, a.
1365)
, pecora (
AGZ XIII
p. 493, a.
1466
; simili sensu pecudes minores:
KsgMaz III
p. 59, a.
1434
; cf.
tamen sensu diverso
infra 135,43).
2.
małoletni; nondum
adultus
DokKKr I p. 84 (a. 1360) : si ... p-us frater fuerit, videlicet annorum duodecem aut infra (cf. ib. supra si magnus fuerit, videlicet aetatis tredecem annnorum vel ultra).
Simili sensu praec. comp.
minor cf.
infra 135, 33 sqq.
II.
transl. mało
znaczący, mało ważny, skromny;
exiguae aestimationis
1.
de rebus,
v.
gr. condicio, sors hominum (
*CodVit
p. 900, a.
1430
;
Tom. III
p. 146, a.
1514)
; simili sensu minor:
CodVit
p. 767,
a. 1427).
Praec.
iur. t. t.
a.
iudicium
tzw. małe roki, zwyczajne posiedzenie sądu; iudicii sessio ordinaria
(opp. magnum:
DokMp I
p.29, a.
1318
et saepius;
item generale:
KodWp III
p. 364, a.
1371)
; simili sensu minus (
KsgGrWp I
p. 327, a.
1399
et saepius;
syn. particulare:
ZapSądWp I
p. 141, a.
1403)
; item
termini (
StPPP VIII
p. 12, a.
1376
et saepius; simili sensu minores:
KodWp III
p. 357, a.
1370
et passim;
opp. colloquiales:
ArSang V
p. 23, a.
1480).
b.
plebiscitum :
OrtWp p. 23 (saec. XV) : hoc est de p-o plebiscito ... secundum jus Maydeburgiense.
2.
de hominibus,
v.
gr. ancilla (
AKapSąd II
p. 825,
a. 1521)
, civis (
TPaw IV
p. 51, a.
1398).
N. locut.
α.
faber (e
Germ.
Kleinschmid)
ślusarz; faber
claustrarius
(opp. grossus:
CracArt I
p. 65
(a. 1422)
; cf.
et
PARVIFABER.
β.
sartor
łatacz? sarcinator?
APozn II p. 232 (a. 1491) : Johannes sartor p-us.Ib. infra
p. 272 (a. 1497) : providus Johannes sartor p-us.
3.
locut.
a. parvi (minoris,
minimi)
α.
aestimare
nisko cenić;
non magni
ducere.
β.
facere, pendere, reputare
lekceważyć;
neglegere, spernere (saec. XV .); item
esse
nie mieć znaczenia;
i. q. nullius momenti
(
AAlex
p. 449, a.
1504).
b.
parvo (minore, minimo)
tanio;
sc.
pretio.
comp. minor
Occ.
constr. sq. gen. loco abl. comparationis
CodVit p. 578 (a. 1422) : per manus tue militaris stipulacionis ... que ... apud virtuates viros non m-or scripti ... estimatur.Cf. Th. X 1, 569, 59 sqq.
Iuncturae notabiliores
I.
propr.
A.
de rebus
a.
aetas
i. q. nondum adulta (
KodMp IV
p. 421
a. 1443).
b.
sal
drobna sól;
i. q. minutus
KodMp I p. 132 (a. 1273) : pro m-i sale quod «sorzalach» dicitur; opp. maior, cf. c. sigillum (syn. secretum: KodWp III p. 133, a. 1359 ; secretarium ib. V p. 304, a. 1420) ; opp. maius, cf. d.
in nominibus propriis locorum, v. gr.
Minor Buskow (
AKapSąd III
p. 370, a.
1479)
, Minores Makowicz (
StPPP VIII
p. 336, a.
1389)
, Minor Pawłowo (
RotKal
p. 383,
a. 1423)
, Scarszewo Minor (
ib.
p. 99, a.
1405)
, Minor Visoczsko (
ib.
p. 166, a.
1410),
item
Circulus Minor (Casimiriae
KsgKaz
p. 528,
a. 1401,
cf.
).
N. a.
Polonia
Małopolska
WAPOW. Chr. p. 1 : Poloniam ... superiorem, quam M-em vocant),
β. collegium studii
Generalis Cracoviensis
i.q. Regale (
KodUJ II
p. 134, a.
1452).
B.
de animantibus
1.
młodszy;
iunior.
N. mus.
appellationem toni
minor frater (
SZYDL.
p. 46
).
2.
annis
et
abs. : małoletni;
nondum adultus
ArPrawn X p. 351 (a. 1412) : Nicolaus filius ... m-or annis.
Ib. IV p. 27 (saec. XIV ex.) : dum adhuc esset m-or annis.Cf. Th. X I, 559,49 sqq.
N.
definitionem
GLcerv p. 637 : m-es dicuntur, qui nondum compleverunt vigesimum quintum annum, facta computatione de momento ad momentum.Occ. de animalibus
AGZ XVIII p. 316 (a. 1419) : decem boves et alia pecora m-a alias «czylatha».
II.
transl.
refertur ad dignitatem
A.
de rebus
1.
locus
niższa klasa (w szkole); studentium in schola classis inferior
Biecz p. 80 (a. 1553) : ludi magister ... a pueris civium ... in prima classe sive in maiori loco, ut vocant, studentibus ... 6 grossos tantum in trimestre tempus exiget, ab iis, qui in m-i loco legere iam scient, tantum 3 grossos.
2.
psalmus
należący do Księgi psalmów w Starym Testamencie; qui Libro Psalmorum Veteris Testamenti comprehenditur
SZYDL. p. 42 : per psalmos maiores ... intelliguntur illi tres psalmi, scilicet Magnificat ... Nunc dimittis ... et Benedictus; ... per psalmos autem m-es intelliguntur omnes alii preter istos tres iam enumeratos.
3.
status (ordines)
niższe święcenia kapłańskie; condicio eius, qui inferiorem sacerdotii gradum est assecutus, praec.
in locut.
in minore statu (ordine) vel in minoribus
(ordinibus) agere (constitutum
esse:
ArPrawn I
p. 15,
a.
fere 1400 et passim); item
clericus in minoribus (
ŹrWaw I
p. 93, a.
1490
et saepius).
4.
iur. iudicium,
cf.
termini, cf.
poena, cf.
N. locut.
ad (super) minus iurare (iuramentum praestare)
przysięgać w sprawie dotyczącej mniejszej sumy
pieniędzy;
i.q. in causa, quae de minore pecuniae
summa agitur
KsgGrWp I p. 273 (a. 1397) : volunt praestare juramentum super m-us juxta istam rotam.
RotKon p. 320 (a. 1399) : ad m-us potest iurare, ad alcius (ed. altacius) autem non.
ZapSądWp I p. 15 (a. 1400) : ad maius non potest iurare, sed ad m-us.Ita saepius.
5.
phil.
mundus (Gr.
μικροκόσμος)
KomPolit p. 201 (a. 1501) : homo microcosmos id est m-or mundus nuncupatur.
ExPhys fol. x IIb : mundus m-or est animal.
Praec.
log.
a.
propositio
przesłanka mniejsza w sylogizmie;
explicat
WROCŁ. Dial. fol. E VIIIb : omnis silogismus constat ex tribus terminis et duabus propositionibus, quarum prima dicitur maior, secunda m-or.
Ib. fol. O Va : m-or est secunda propositio in silogismo.
Simili sensu
abs. loco subst.
minor,,
-is
f.
MatFil IV p. 35 (saec. XIV ex.ex) : maior patet ex sufficientia, probatio m-is.
Ib. II p. 41 (saec. XIV in.) : m-or patet ex primo notabili, sed maior patet ex definitione.Ita passim.
Item
extremitas
syllogismi
BYSTRZ. AnalPr fol. a VIIb : alij termini ... syllogistici ... vocantur istis nominibus: m-or extremitas, maior extremitas et medium.
WROCŁ. Dial. fol. E VIIIb : m-or extremitas est terminus sumptus in m-i propositione cum medio.
b.
suppositio
termini
BYSTRZ. ParvLog fol. I IIIb : ampliatio est extensio termini a m-i suppositione ad maiorem.
c.
locut.
locus a minore
argumentacja postępująca od tego, co mniejsze do tego, co
większe;
explicat
WROCŁ. Dial. fol. I IVa : locus a m-e est habitudo m-is ad maius; constructive valet, ut miles potest expugnare castrum, ergo et rex ... si illud quod minus videtur inesse inest, et illud quod magis videtur inesse, inerit.
Opp.
locus a maiore
(ad minus),
cf.
Item
a minore ostendere :
KomKadł p. 418 : gravitatem sui sc. Mesconis sceleris a m-i ostendit episcopus, maius enim fuit scelus Mieszkonis ... quam David regis.
6.
mus.
a.
modus:
KROMER MusFig fol. F IVb : modus ... maior ... longarum notarum ad maximas habitudinem demonstrat ... m-or ... brevium notarum ad longas.
Ib. infra m-or perfectus modus est, quando longa nota tres breves complec titur.
b.
saltus :
FELSZT. OpSimpl fol. B IIb : toni ... plagales ... habent repercussiones per saltus m-es, scilicet per terciam aut quartam.Praeterea semitonium ( ib. fol. A IVa) , secunda, tertia, sexta ( ib. ).
7.
(loco inscriptionis libri)
Minor
sc.
Priscianus
podręcznik gramatyki obejmujący wykład
składni;
liber grammaticus qui ad
explicandam syntaxim Latinam
pertinet
Gramm. p. 174 (saec. XV) : secundum Priscianum secundo M-is.Ad rem cf. ib. p. 113 .
B.
de hominibus:
1.
mniej znaczący, niższy (godnością);
ignobilior, inferior. Additur abl.
NIC. POL. p. 54 (inscriptio capituli) : m-em sciencia, minimum moribus.Apponitur appellationi muneris vel officii, v. gr. minor altarista ( RotKon p. 296, a. 1397) , castellanus ( Tom. VIII p. 20, a. 1526) , consiliarius ( ib. I p. 60, a. 1510 ; ib. ΙII p. 281, a. 1514) ;, venator ( TPaw ΙΠ p. 535, a. 1398) , vexillifer ( ib. IV p. 535, a. 1393 et saepius).
N.
nobilis minor :
StPPP VII p. 337 (a 1428) : nobilis m-or alias «wlodika».Abs. loco subst. minor,, -oris m. człowiek niższy (pochodzeniem lub urzędem); homo condicione, origine vel munere inferior (praec. pl. )
VAdAnt p. 33,11 : lętantur cum primatibus m-es duitatis.
KodKKr I p. 34 (a. 1243) : presentibus ... archiepiscopo ... preposito ... palllatino ... seniore castellano .. et alijs m-bus.
KsgGrWp II p. 201 (a. 1391) : currebat cum novem ita bonis ut solus et tribus m-bus.
FormJ p. 57 : pauperes et m-es ... multis infestat iniuriis.Occ. podwładny; subiectus
NIC. BŁ. Tract. fol. l Vb : tenentur domini suos m-es corrigere.
2.
eccl.
frater
et
abs. loco subst.
Minor,,
-oris
m.
brat Mniejszy, franciszkanin;
religiosus ordinis
s. Francisci
HistTart p. 55 : frater C. de Bridia inter M-es minimus.
StSyn ΙΠ p. 8 (a. 1320) : que ... fratribus Praedicatoribus et M-bus conceduntur.
ArHist V p. 253 (a. 1332) : ita bene salvari possimus sicut Predicator aut M-or, si ita bene vivimus.
Dicitur
Minorum ordo (
Lites
(Ch) I
p. 8, a.
1320
;
KsgŁawKr
p. 88, a.
1372
et saepius; syn. beati Francisci:
DŁUG. LibBen
IIΙ
p. 462
).
N.
constr.
a.
sq.
gen.
v.
gr.
conventus Gnesnensis (
AKap Sąd ΙII
p. 264, a.
1499)
. b.
sq.
de,
v.
gr.
de conventu Novensi (
ib.
p. 251, a.
1496)
, de Łowicz
(
ib.
p. 158, a.
1512)
. c.
sq.
in
c.
abl.
,
v.
gr.
in Bidgostia
(
ib.
p. 248, a
1496)
.
superl.
minimus
Accedit
constr.
a.
sq.
de. b.
sq.
in
c.
abl.
KADŁUB. p. 36 : non est m-um in humanis rebus m-a neglegere.Cf. Th. X 1, 570,23 sq.
Iuncturae notabiliores
A. (de rebus)
a.
digitus
mały palec;
i. q. manus vel pedis
quintus
PEREGR. fol. v Ib : post fidium est m-us digitus ... et significat obedientiam.b. lux, cf. c. mus. nota ( KROMER MusFig fol. F IIa et saepius); simili sensu abs. loco subst. minima,, -ae f. ( MONET. fol. D IIIb). item de abstr. a. causa (i.q. levissima MATTH. Dial. fol. XCVIIb ). b. phil. ens ( ExPhys fol. d Ia) , entitas ( BYSTRZ. Log. fol. p VIIa).
N.
paupertas
skrajna nędza;
i. extrema
StSyn VIII p. 47 (a. 1509) : sine ... restitutione totali salvari nequeunt ... nisi paupertas m-a eos excusaret.Abs. loco subst. minimum,, -i n. to, co najmniejsze, najmniejsza cząstka; particula miniam , v. gr. unciolae ( KADŁUB. p. 160 ) , camis, sanguinis ( WROCŁ. Epit. fol. a IVa).
N.
phil.
simpliciter (
ExPhys fol. r VIIa
:
in quolibet genere sit unum m-um simpliciter, quo mensuramus alia
), item
theol.
morale (
HESSE Matth. III
p. 129
).
B.
(de hominibus) refertur ad dignitatem i. q.
infimus.
Additur
moribus (cf.
).
N.
abs. loco, subst.
minimus,,
-i
m.
człowiek niskiego stanu; homo humillimae condicionis
AGZ XIV p. 106 (a. 1443) : inculpavit ... Petrum ... quomodo appellavit eum m-um alias «smard».
C.
locut.
adv.
a.
minimum
(co)najmniej;
saltem; simili sensu
ad minimum (
KrMU
p. 63,
a. 1428
et saepius); ut minimum (
NIC. BŁ. Serm.
I
p. 292
;
ArPrawn VII
p. 170, a.
1566),
;item
(in, pro)
minimo (
Ztschr. XVI
p. 271, a.
1345
;
AGZ XIII
p. 98, a.
1440
;
Tom. XIII
p. 343, a.
1531
;
cf.
Th.
X 1, 571,19).
b.
ne minimum quidem
bynajmniej; minime,
prorsus non (saec. XVI)
; simili sensu
minimum :
Tom. XII p. 179 (a. 1530) : quod m-um credimus et ab veritate abhorere ... tenemus.
*Ib. XIII p. 156 (a. 1531) : palatinum bene informatus poterit illi dare litteras ... alias m-um; item in minimo:
AKapSąd III p. 331 (a. 1533) : mulierem esse honestam et de se vel in m-o suspectam.c. a maximo ad minimum w całości, wszystko; omnino
CracArt II p. 369 (a. 1539) : illud totum a maximo ad m-um ... reposuit; simili sensu a magno ad minus:
AGZ XI p. 21 (a. 1425) : pro omnibus causis et rebus a magno ad m-us.d. a minimo (usque) ad maximum wszyscy bez wyjątku; prorsus omnes (e Vlg. Gen. 19,11 et passim)
VadAnt p. 21,16 : cum ... a m-o usque ad maximum omnes hoc libentissime vellent; simili sensu a maiore ad minorem :
MARTIN. OP. Chr. p. 282 : omnem hominem a maiori ... ad m-em ... consolatum dimitteret.
JAC. PAR. Serm. fol. 52a : a maiore ad m-em omnes avaritiam sequuntur.e. pro minimo alicui est (sq. enunt. obi. ) nie stanowi różnicy, nie zależy; minime interest (alicui)
PreussUB I 2 , p. 372 (a. 1292) : pro m-o nobis esset, cuicunque domui ... Elisabeth ... preparamenta missalia conferret.