General
Full Entry
More

LOCUS

Grammar
  • Formslocus, lochus, locum
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -i -i
  • Part of Speechnounnoun
  • Gendermasculineneutre
Meaning Outline
  • I. concr.
    • A.
      • 1. quidquid continet aliquid, spatium.
        • b. + naturalis proprius plenus, repletus vacuus simplex compositus
        • c.
      • 2.
        • a. + Th. capituli capitularis sacristiae conventionis (generalis iudicii, iudicialis patibuli ( piscinae sartaginis lacus; theloneorum regni agrorum, silvae venationis, venaticus ubi quidquid consistit (fit), regio, territorium, aedes sim. Coniungitur fere abundanter cum aliis subst. (in gen.) vel adi. locum apertius significantibus
        • b. oppidum, civitas, vicus.
          • α.
          • β.
          • γ. gen. explic.
          • δ. + de
        • c.
          • α. terra, ager, fundus.
          • β. area, ubi aefidicium sim. stat vel construi potest.
          • γ. statio.
      • 3.
        • a. aedificium, domus, domicilium.
        • b. camera, cella, receptaculum.
      • 4.
        • a. monasterium
        • b. sepulchrum, loculus.
      • 5.
        • a. alicuius rei pars, punctum. Occ. położenie; positio
        • b. corporis pars.
      • 6. sedile, lectus sim.
    • B. scripti (operis) pars aliqua, nota, fragmen. Occ. problem, zagadnienie, temat; res dicendo (scribendo) tractanda, quaestio, proposiium.
  • II. abstr.
    • A.
      • 1. officium, dignitas, honor, munus.
      • 2.
        • a. dignitatis gradus.
        • b. ordo, series.
        • a. abl.
          • α. vice, pro nomine alicuius.
          • β. pro
          • γ. tamquam
        • b. + in loco propter?
      • 3. condicio, status.
      • 4. facultas, opportunitas, occasio. Occ. uprawnienie, prawo do czegoś; ius aliquid faciendi.
    • B. temporis punctum, tempus.
    • C. rhet. log. argumenti sedes, argumentum ipsum, demonstratio; definit
  • III. + locationis:

Pełne hasło

LOCUS s. LOCHUS, -i m. et LOCUM, -i n.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • B.
  • L.
  • A.
  • Ha.
  • N.
  • K.
  • O.
[formae generis m. et n. ap. nos promiscue occurrunt. Cf. Pol. miejsce n. et Th. VII 2,1575,73 sqq.]
I. de concr.
A.
1. miejsce, przestrzeń; quidquid continet aliquid, spatium.
N.
a. definitiones phil.
ExPhys fol. n Ia : 1-us est terminus corporis continentis immobilis (cf. BYSTRZ. Log. fol. o IIIb et saepius ).
Ib. fol. i VIIIb: 1-us est mensura mobilis secundum veritatem.
Ib. fol. m IIb : 1-um est commune receptaculum ... locatorum.
GŁOG. Porph. fol. n VIIIb: 1-us ... est vltima superficies rei continens locatum, vt superficies aeris adiacens homini dicitur esse 1-us hominis (cf. etiam WROCŁ. EpitPhys fol. d Vb; BYSTRZ. Log. fol.o IIIb).
b. distinctiones notabiliores naturalis ( ExPhys fol. n IIIa ; STOB. Parv. fol. D IVb ;et saepius), proprius ( WROCŁ. Epit Phys fol. d Va: 1-us proprius est equalis corpori locato et non est maior neque minor eo; opp. communis ib. d Vb: 1-um ... communis, qui continet plura locata diuersarum rationum, vt domus aliqua, que continet lapides, ligna et homines), plenus, repletus (opp. vacuus : ExPhys fol. n Va ; WROCŁ. EpitPhys fol. d VIIa ;et saepius), simplex (opp. compositus :
GŁOG. Porph. fol. r IIIb: 1-us ... simplex est 1-us punctorum et hoc est esse in principio, in medio vel in fine ... 1-us autem compositus est 1-us corporum),
particularis partium (opp. actualis totius: ExPhys fol. n IVb), item dimensionalis et circumscriptivus ( et III 576,31), praesentialis et diffinitivus ( GOST. Th. fol.1 IIIa et ).
c. terminus technicus saepe laudatur in DOBCZ. Ars passim.
2. praec.
a. teren (obszar), pomieszczenie służące jakiemuś celowi, na (w) którym się coś odbywa lub znajduje; ubi quidquid consistit (fit), regio, territorium, aedes sim. Coniungitur fere abundanter cum aliis subst. (in gen. ) vel adi. locum apertius significantibus (cf. Th. VII 2,1582,80 sqq. ), v. gr. capituli ( DokMp I p. 367, a. 1411 ; item capitularis sacristiae : KodMp IV p. 265, a. 1431 ; CracArt I p. 110, a. 1440 et saepius), ), conventionis (generalis : CodVit p. 633, a. 1424) , iudicii, iudicialis ( DokMp I p. 101, a. 1355 ;
GLcerv p. 622 : 1-us natalis scabinorum non est aliud nisi 1-us iudicij),
patibuli ( DŁUG. Hist. IV p. 607 ) , piscinae ( StPPP VIII p. 287, a. 1388 : 1-um piscine alias «stauisca»; ib. p. 377, a. 1396 et saepius), sartaginis ( AGZ XIX p. 197, a. 1485 ubi falso legitur lacus; ib. p. 185, a. 1482 et saepius), theloneorum ( DokMp VIII p. 357, a. 1362 ; ib. I p. 188, a. 1374 ex saepius), regni sim. ( Lites I p. 97, a. 1339 et saepius), agrorum, silvae sim. ( StPPP VIII p. 71, a. 1382 ; DokMp p. 308, a. 1446 et saepius), venationis, venaticus ( RachJag p. 153, a. 1393 : in l-o venacionis alias dicto «Cozincze»; ArPrawn VIII p. 74, a. 1397 et saepius), item campester (i. castra CodVit p. 484, a. 1420 ; DokMp VIII p. 29, a. 1438 et saepius), mineralis ( CodSil X p. 26, a. 1273).
b. miejscowość, miasto, wieś; oppidum, civitas, vicus.
N. explicationem
GLcerv p. 622 : 1-us insignis dicitur ciuitas, in qua est copia peritorum, «zacne mieysce».
Indicatur nomen
α. appositione nominali.
β. adi.
γ. gen. explic.
N. appellationem vici Himmelstaedi
Locus Coeli :
Lites II p. 337 (a. 1413) : fratre Walthero monacho ... dicti monasterii de Loco Celi (cf. etiam ib. supra).
δ. prp. de :
KodMp II p. 79 (a. 1248) : si ... in prefato l-o de Bochnia fons salis aliquando minoratus fuerit etc.
c.
α. ziemia, grunt, pole; terra, ager, fundus.
Additur gen.
DokMp IV p. 72 (a. 1342) : iste 1-us nostrae donationis nuncupabitur Subtemplanus alias «Podkoscielne».
Occ. posiadłość ziemska, majątek; ager alicuius proprius, praedium.
β. plac, parcela; area, ubi aefidicium sim. stat vel construi potest. Glossae Pol.
StPPP II p. 407 (a. 1434) : pro l-o alias «o posziedle», in quo stat domus.
RFil XXII p. 17 (a. 1466) : in l-o «na placzv».
AGZ XV p. 332 (a. 1496) : Iudeus ... inscripsit 1-um domus sue alias «plyacz» in civitate Leopoliensi.
γ. stanowisko, posterunek; statio.
3.
a. budynek, dom, mieszkanie; aedificium, domus, domicilium.
b. pomieszczenie na coś; camera, cella, receptaculum.
N.
necessarius (secretus) ustęp; latrina
PommUrk V p. 32 (a. 1311) : concedimus 1-um secretum pro necessitate nature ultra murum civitatis libere construendum.
SSrSil I p. 321 (a. 1450) : ad 1-um necessarium sub typo ventris purgandi vadens.
4.
a. klasztor; monasterium
KodWp I p. 15 (a. 1138—1144): quicumque villam Radeow sancto Johanni ecclesieque Muglinensi subtraxerit... vel ingenio aliquo ab eodem l-o (i. monasterio Mogilnensi ) ... alienaverit ... a Domino alienetur.
KodMaz(K) p. 119 (a. 1190) : uxor mea ... in his duabus vicis tantum permaneat cum fa milia sua ... cetera 1-us Buscensis habeat.
KodWp I p. 206 (a. 1244) : ad augendam ... aream fundamento claustri 1-um et ecclesiam sancti Gothardi a domino Boguphalo episcopo Poznaniensi obtinuimus.
Ita saepius.
Dicitur etiam de
ecclesiis ceterisque divini cultus locis (praec. c. addi. pius, religiosus, spiritualis)
DŁUG. Hist. I p. 118 (= I p. 179 ed. nov.) : fundavit preterea et alias collegiatas, plures parochiales quoque ecclesias, monasteria et 1-a religiosa.
CodEp III p. 406 (a. 1492) : monasteria et 1-a spiritualia et religiosa eorumque personas in suis antiquis iuribus ... ac limitibus conservabimus.
b. grób; sepulchrum, loculus.
5.
a. miejsce, punkt na jakimś przedmiocie itp. ; alicuius rei pars, punctum. Occ. położenie; positio
InstrAstr p. 61 (saec. XV in.in) : in quibus instrumentis inveniuntur veri motus vel 1-a vera omnium istorum, quorum hic 1-a media vel motus medius invenitur.
Ib. p. 121 (saec. XV med.med) : pone filum 'd’ super gradum medii argumenti in epiciclo et tactus eius in orbe signorum est verum 1-um ipsius.
b. część ciała, miejsce na ciele; corporis pars.
Additur
corporis ( NIC. POL. p. 70, v. 403).
N. i. q. vulnus
AGZ XI p. 308 (a. 1447): ministerialis ... recognovit ... tria 1-a sanguinolenta et mortifera cum homine penitus interfecto.
Occ. pl. narządy rozrodcze, płciowe; genitalia.
6. (wyznaczone, wydzielone) miejsce do spania, siedzenia itp. ; sedile, lectus sim.
B. miejsce, ustęp, określona partia tekstu; scripti (operis) pars aliqua, nota, fragmen. Occ. problem, zagadnienie, temat; res dicendo (scribendo) tractanda, quaestio, proposiium.
II. de abstr.
A.
1. miejsce, stanowisko, godność, urząd; officium, dignitas, honor, munus.
2.
a. (kolejne) miejsce, rola, pozycja, ranga; dignitatis gradus.
b. kolejność, porządek, szereg; ordo, series.
N. locut.
pro loco respondere :
LibProm p. 70 (a. 1470) : tres bacalarii responderunt pro l-o ... et hoc ordine locati sunt.
Locut. ad
1—2:
a. abl. loco
α. w miejsce (czegoś) zamiast, w czyimś imieniu; vice, pro nomine alicuius.
β. (w zamian) za coś; pro
ChrMP p. 560 (= p. 87 Kurb.) : l-o cuius maleficii dux Cunradus ... castrum Lowicz ... archiepiscopo ... Gneznensi in satisfaccionem ... donavit.
KomKadł p. 80 : Lestcho vero Julie pro donacione l-o devirginationis terram Sarbiensem ... tradidit.
KodMp II p. 32 (a. 1224) : acceperat l-o eiusdem hereditatis ... octoginta marcas.
γ. jako, w charakterze; tamquam
DŁUG. Hist. IV p. 703 : vasis argenteis ... munerum l-o Wladislao regi a caesare destinatis.
N.
loco sui tak jak siebie samego; ut se ipsum
AGZ IX p. 107 (a. 1472) : Philippuste l-o sui diligit atque amat.
N. pro appositione
KsgGrWp II p. 320 (a. 1400) : actum coram nobis Nicolao ... burgravio ... Nicolao Soldra l-o judice, Jacobo subjudice.
Constr. sq. gen. (rei vel personae).
b. in loco z powodu? propter?
KsgPrzem I p. 119 (a. 1423) : Michael ... dimisit Truschoni decem marcas in l-o egritudinis, quas sibi pro domo tenebatur.
3. stan, położenie, sytuacja; condicio, status.
N. locut. potiores
(in) loco aliquo se habere ( DŁUG. Hist. I p. 229 = I p. 297 ed. nov.), consistere (et ordine ib.III p. 23 = V p. 34 ed. nov.) , esse ( ib.I p. 328= II p. 91 ed. nov.) , relinquere aliquid ( ib.V p. 448 ).
4. możliwość, możność, okazja; facultas, opportunitas, occasio. Occ. uprawnienie, prawo do czegoś; ius aliquid faciendi. Glossa Pol.
RFil XXIV p. 382 (a. 1471) : «nie Idza» non est 1-us.
Locut. selectae
locum concedere (sq. inf.
KodWp I p. 416, a. 1278 : nec ultro ei 1-us concessus est de ... sortibus facere questionem),
facere alicui rei DŁUG. Hist. III p. 111 = V p. 127 ed. nov.), item credulitatis indulgere, familiaritatis obtinere; et oblivionis sortiri ( PommUrk II p. 194, a. 1268).
Constr. sq. gen. (praec. gerundii), item sq.
ad :
ŹrWaw I p. 15 (a. 1459) : Hincza ... habeat l-um ad faciendum altare.
DŁUG. Hist. V p. 490 : nullam praestare de pace spem, sed nec ad treugam l-um.
Ita saepius.
B. miejsce w czasie, czas, termin; temporis punctum, tempus.
N. locut .
ad quem locum dotąd ... dopóki; quoad
ZapSądWp I p. 43 (a. 1401) : Hanka ... cum suis pueris non debet respondere Johanni ... pro tricentis marcis, ad quem l-um pueri non habebunt etatem.
C. rhet. et log. t. t. podstawa (założenie) dowodu, argument, dowód; argumenti sedes, argumentum ipsum, demonstratio; definit
WROCŁ. Dial. fol. H IIa : 1-us est sedes argumenti vel id, a quo ad propositam questionem conveniens trahitur argumentum (cf. Cic. Top. 7).
N.
a. rhet. communis sive generalis ( CALLIM. Rhet. p. 3 ). b. phil. destructivus ( BYSTRZ. Top. fol. 147a ) , dialecticus ( ib. fol. 159b et saepius), extrinsecus (opp. intrinsecus : WROCŁ. Dial. fol. H IIb) , medius
(( BYSTRZ. Top. fol. s VIa ; WROCŁ. Dial. fol. H IIb ;: 1-us medius est, quando argumentum sumitur ab his, que partim conveniunt et partim differunt),
sophisticus ( GŁOG. ExLog fol. 75b ; BYSTRZ. Top. fol. 159b ;et saepius).Potissimum occurunt locut. adv. , v. gr. ab accidentibus (communiter :
WROCŁ. Dial. fol. I IIa : 1-us a communiter accidentibus est habitudo vnius communiter accidentium ad reliquum),
ab antecedente et consequente ( BYSTRZ. Top. fol. r IVb), ab auctoritate (
GŁOG. Anim. fol. XIb ; WROCŁ. Dial. fol. I IVb ;: 1-us ab auctoritate est habitudo ipsius auctoritatis ad illud, quod per eam probatur),
a casibus (
ib.fol. I Va: 1-us a casibus est habitudo vnius casus ad reliquum),
a causa (efficiente
ib.fol. H VIb : 1-us a causa efficiente est habitudo ipsius cause efficientis ad suum effectum;
finali
ib. fol I Ib: 1-us a causa finali est habitudo ipsius finis ad suum effectum;
formali
ib.fol. I Ia : 1-us a causa formali est habitudo ipsius cause formalis ad suum effectum; materiali
ib. 1-us a causa materiali est habitudo ipsius ad suum effectum;
item ab effectu caintusae efficies, finalis, formalis, materialis ib.fol. H VIa ; ib.fol. I Ia ;et saepius), a concomitantibus subiectum vel substantiam ( ib.Η IIIa et ib.H IVa), a coniugatis ( BYSTRZ. Top. fol. t Ia) , a contrariis ( WROCŁ. Dial. fol. I IIIa et saepius; item a contradictorie oppositis ib.fol. I IIIb et saepius), a corruptione (
ib.fol. I IIa: 1-us a corruptione est habitudo corruptionis ad corruptum),
a descriptione ad descriptum (
ib.fol. H IIIb: 1-us a descriptione ad descriptum est habitudo descriptionis ad descriptum
; a descripto ad descriptionem ib. ), a definitione ( ib.fol. Η IIIa ; ;item a definitione ad definitum : BYSTRZ. Top. fol. r IIIa) , a disparatis ( WROCŁ. Dial. fol. I IIIb : 1-us a disperatis est habitudo vnius disparati ad reliquum), a divisione (
ib.fol. I Vb: 1-us a divisione est habitudo vnius condiuidentium ad reliquum;
ita saepius), a generatione (
ib.fol. I Ib: 1-us a generatione est habitudo ipsius generationis ad suum genitum;
item a generationibus corruptivis : BYSTRZ. Top. fol. v VIb) , a genere ad speciem (et opp. a specie ad genus: ib.fol. r IVa et ib.fol. r IVb et saepius)f ab interpretato ( WROCŁ. Dial. fol. H IVa : 1-us ab interpretato est habitudo interpretati ad interpretatum; item ab interpretato ad interpretationem ib. : et a nominis interpretatione ib.fol. H IVa et saepius), ), a maiori (
ib.fol I IVa: 1-us a maiori est habitudo maioris ad minus;
ita saepius; et a maiori ad minus : BYSTRZ. Top. fol. s VIb ; ;opp. a minore ad maius id.AnalPost fol. d IIIa ; ;ita saepius), a minore ( WROCŁ. Dial. fol. I IVa : 1-us a minore est habitudo minoris ad maius), a privative oppositis (
ib.fol. I IIIa: 1-us a priuatiue oppositis est habitudo priuationis ad habitum;
item a relative oppositis
ib.fol. I IIb : 1-us a relatiue oppositis est habitudo vnius relatiue oppositorum ad reliquum;
et a relativis
ib. 1-us a relatiuis est habitudo vnius relatiuorum ad suum correlatiuum),
ab uno positivo ad unum comparativum ( BYSTRZ. Top. fol. t IIb) , a par te (integrali :
WROCŁ. DIAL. fol. Η Va : 1-us a parte integrali est habitudo ipsius partis ad suum totum;
etiam a parte subiectiva sive a specie
ib. fol. H IVb : 1-us a parte subiectiua siue a specie est habitudo partis ad suum totum;
item a parte in loco
ib. fol. H Vb: 1-us a parte in l-o est habitudo ipsius ad suum totum
; porro in modo
ib. l-us a parte in modo est habitudo ipsius ad suum totum;
deinde in quantitate
ib. fol. H Va: 1-us a parte in quantitate est habitudo omnium partium simul sumptarum ad suum totum;
denique in tempore
ib. fol. H IVb : 1-us a parte in tempore est habitudo ipsius ad suum totum;
ita saepius )
, a proportione (
ib. fol. I IVa : 1-us a proportione est habitudo vnius proportionabilium ad reliquum),
a substantia (
ib. fol. H IIb : 1 -us a substantia est, quando sumitur argumentum ab his, que sunt de substantia terminorum in questione positorum),
a transsumptione (
ib. fol. I IVb : 1-us a transsumptione est habitudo transsumtionis ad transsumptum),
ab usibus (
ib. fol. I IIa: 1-us ab vsibus est habitudo ipsius vsus ad vsitatum),
item (arguendo) a secundum quid ad simpliciter ( BYSTRZ. Top. fol. t IIIb) .
N. praeterea nomina locorum
Differentia (Differentiae) maxime ( WROCŁ. Dial. fol. H IIa : 1-us Differentia maxime est illud, quo vna maxima deffert a alia;
ib. fol. H IIb : 1-us Differentie maxime diuiditur per 1-um intrinsecum, extrinsecum et medium;
item Maxima
ib. 1-us Maxima idem est quod Maxima, Maxima autem est propositio, qua non est altera potior nec notior).
III. (singulare) fungitur vice vocis locationis:
DŁUG. LibBen I p. 107 : singulis annis fit eorum agricolarum 1-us alias «osadzenye» a festo Nativitatis Christi.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)