General
Full Entry
More

LIBER-1

Grammar
  • Formsliber
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -i
  • Part of Speechnoun
  • Gendermasculine
Meaning Outline
  • I.
    • 1. corticis pars interior (gram. saec. XVI).
    • 2. codex.
  • II.
    • 1. opus scriptum.
      • α.
      • β. abl.+ vitae c. de. d. in
    • 2. operis scripti pars.
    • 3. inventarium, index.
  • III. iur. commentarii iudiciales
    • a.
      • α. abs.
      • β.
      • γ.
      • δ.
      • ε.
      • ζ.
    • b.
  • IV. confunditur c. voce librae

Pełne hasło

1. LIBER, -i m.
  • F.
  • Th.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • B.
  • A.
  • H.
  • Ha.
  • N.
  • K.
[acc. pl. liberos:
CodPom I p. 611 (a. 1240) : quem mansum priori in Dargun ad liberos comparandos, reficiendos seu quomodolibet alio instaurandos ... perpetuo contulimus.
generis n. (nom. -acc. sg. librum):
KsgKaz p. 476 (a. 1399) : remansit ... I librum in asseribus et cum alba tectura coopertum.
KsgMaz II p. 56 (a. 1424) : sicud librum docet super 1/2 porcione.
KsgRWar I p. 524 (a. 1526) : petiit ... quittacionem ... in librum presens inseri et inscribi.
generis incerti
KsgMaz II p. 226 (a. 1426) : iuxta librum terrestre Wischegradiense.
AGZ XIV p. 199 (a. 1446) : ad librum terrestre sibi inscriberem (nisi utroque loco leg. terrestrem; ita saepius ).
]
I.
1. łyko; corticis pars interior (gram. saec. XVI).
2. księga, książka (jako jednostka biblioteczna); codex.
Simili sensu
volumen librorum ( AKapSąd III p. 139 (a. 1509) : certum volumen librorum, quod continet in se certam cronicam ), item liber in uno volumine ( KodKKr II p. 73, a. 1379). Indicatur species externa impressus ( AKapSąd III p. 372, a. 1481 et saepius), introligatus (in asseribus: ŹrWaw I p. 73, a. 1483) , in asseribus et cum alba tectura coopertus (cf. ) rubea cute coopertus ( HumRef p. 35, a. 1451) .
II.
1. księga, książka, dzieło; opus scriptum.
Dicitur vulgariter
in toto scriptus ( HumRef p. 35, a. 1451), item mixtus de Polonico et Latino ( ib. ). Indicatur materia a. inscriptione operis apposita
KodKKr II p. 73 (a. 1379) : 1-er missale.
b. sq. gen., v. gr. Bibliae (sacrae AKapSąd II p. 565, a. 1450) , antiphonarii ( ŹrWaw I p. 48, a. 1476) , artis alchimiae ( AKapSąd II p. 665, a. 1491) , decreti ( StPPP II p. 482, a. 1441 ; decretorum: DŁUG. LibBen I p. 157 ; ;item decretalium: AKapSąd III p. 101, a. 1503) , fundationis (claustri: KsgHenr p. 1 ) , iuris ( AKapSąd II p. 38, a. 1418) , theologiae ( ib. ), tabulaturae (pro organo: CracImpr p. 119, a. 1526) cett.
N. locut.
α. improbatae lectionis (haereticorum: ConcPol X p. 622, a. 1592).
β. vitae (e Vlg. Apoc. 20,12 KodMp II p. 1, a. 1153 et saepius). Explicant
MARTIN. OP. Marg. fol. p IIa : scriptura, qua quis scribitur in l-o vite, fit secundum presentem iusticiam vel prescientiam.
NIC. BŁ. Serm. I p. 32 : per 1-um ... vitae intelligit s. Augustinus quandam virtutem diuinam, per quam vnicuique sua facta ostendentur.
Ceteras significationes theologicas affert
WROCŁ. EpitConcl fol. z Ia : I-er vite, in quo scribuntur homines charitatem habentes, dicitur tribus modis: primo dicitur exemplar vite et sic noticia Dei dicitur 1-er vite ... secundo dicitur exemplum vite et talis est Filius Dei secundum humanitatem ... tercio dicitur signum vite et sic Sacra Scriptura dicitur I-er vite.
c. sq. de. d. sq. in c. abl.
HumRef p. 40 (a. 1449) : 1-os in artibus et poesi.
ŹrWaw II p. 164 (a. 1514) : certi 1-i in medicinis.
e. sq. adi. , v. gr. theologicalis ( PARK. p. 24 ; ;simili sensu divinus: AnnMP p. 30, a. 1253) , nigromanticus ( AKapSąd III p. 101, a. 1504) , scholasticus ( ib. p. 359, a. 1471 et saepius), cett.
Praec.
ecclesiasticus (ecclesiae) et abs. : księga kościelna; qui ad Dei cultum spectat ( StSyn III p. 17 ; ŹrWaw I p. 16, a. 1460 ;et saepius).
Distinguitur
cantualis ( CodSil IX p. 252, a. 1386 et saepius),choralis ( ib. ), doctrinalis ( ArHist V p. 388, a. 1529) , gradualis ( DokKKr I p. 183, a. 1391 et saepius), horarius ( GLb p. 57 ) , lectionalis ( CodSil IX p. 252, a. 1386 et saepius; lectionarius: InwKKr p. 111 ) , legendarius ( ib. ), missalis ( DokKKr I p. 183, a. 1391 et saepius), passionalis ( AKapSąd II p. 442, a. 1475) , poenitentialis ( MARTIN. OP. Chr. p. 277 ) , pontificalis ( AKap Sąd III p. 172, a. 1513 et saepius), roralis ( CodSil IX p. 247, a. 1360) , sacramentalis ( AKap Sąd III p. 139, a. 1509 et saepius), sermocinalis ( ib. p. 91, a. 1502) , viaticus ( DokKKr I p. 183, a. 1391 et saepius) cett., cf. s. v. v.
2. księga jako część dzieła; operis scripti pars.
Dicitur
parcialis ( KomPolit p. 189, a. 1410 et saepius; opp. totalis: LibProm p. IV, a. 1404) .
3. księga, rejestr, inwentarz; inventarium, index. Additur inventarius ( MIECH. Chr. p. 343 ). Indicatur argumentum sq. gen. ,v. gr. conclusionum (studii generalis Cracoviensis Concl. p. 171, a. 1526 et saepius), distributae ( RachJag p. 48, a. 1393) , frumentorum ( ib. p. 8, a. 1388) , iurium (seu statuta terrestria: AGZ XII p. 206, a. 1451) , proventuum (ecclesiae: MIECH. Chr. p. 343 ) , rationis ( StPPP VIII p. 654, a. 1399 ; item rationalis: AKapSąd I p. 438, a. 1461) , thesauri ( IurMas III p. 272, a. 1453), cett.
III. iur. t. t. księga sądowa; commentarii iudiciales
KodWp III p. 92 (a. 1357) : quilibet Iudeorum ... potest accomodare ... peccunias ... nobilibus nostris terrigenis ... et illas ipsorum peccunias firmare 1-is terrestribus, castrensibus, civilibus, pretorialibus et scabinorum.
KsgKaz p. 24 (a. 1370) : scabini huiusmodi causam per notarium civitatis inquiri fecerunt l-o civitatis.
Ita vulgo saec. XIV—XVI.
Dicitur
iudicii (iuris: StPPP VIII p. 278, a. 1388 ; ArPrawn X p. 85, a. 1400 et saepius; item iudicialis: StPPP VIII p. 974, a. 1400 et saepius), iudicis ( ib. p. 509, a. 1398), praeterea actorum (actuum: APozn I p. 430, a. 1470 et saepius; actionum: OSTR. p. 126 ) , causarum (castrensium: AGZ XIV p. 6, a. 1440) , processus iudiciarii ( CRIC. p. 82 ) , (astitionis) terminorum ( StPPP II p. 151, a. 1403 et saepius) .
Distinguitur (respicitur iudicium)
castrensis (cf. et saepius ; castri: StPPP VIII p. 479, a. 1398) , civilis (cf. et saepius ;civitatis: KsgKaz p. 24, a. 1370 et saepius),colloquialis ( KodMp IV p. 219, a. 1425 et saepius),districtualis ( AKapSąd I p. 648, a. 1521) , praetorialis ( IusPol p. 14, a. 1264).
Additur adi. loci, v. gr.
Becensis ( StPPP VIII p. 977, a. 1400) , Cracoviensis ( ib. p. 974, a. 1400) , Makoviensis ( AKapSąd III p. 161, a. 1512) , Nurensis ( ib. p. 151, a. 1511) , Sandeczensis ( StPPP VIII p. 789, a. 1400), cett., item terrae Lanciciensis ( KodWp V p. 531, a. 1433). (respicitur iudex) advocatorum ( AGZ XV p. 234, a. 1486) , scabinorum ( IusPol p. 14, a. 1264) , camerariorum ( ib.XII p. 302, a. 1465) , capitaneatus ( Tom. V p. 135, a. 1520) , iudicis castrensis ( StPPP VIII p. 509, a. 1398) , palatini ( ib. p. 410, a. 1397) , regalis (provincialis iuris supremi: ArPrawn X p. 187, a. 1406 ; item in curia regis: StPPP II p. 584, a. 1449). (respicitur argumentum) condemnationum ( AGZ XVI , p. 363, a. 1505) , testium ( StPPP VIII p. 1, a. 1374 et saepius),peremptorius (i. quo termini iudicii peremptorii conscripti continentur AGZ XIV p. 388, a. 1453) .
N.
niger explicat
ArPrawn VII p. 239 (a. 1566) : confessiones tortorum in quaestionibus coram magistratu expressae ... in acta, quae ... vulgo niger 1-er appellantur, relatae.
Iuncturae verbales notabiliores
a. de partibus in iudicio
α. liber (aliquem) (ad)iuvat (in recursiva et abs. , cf. ); simili sensu relevat ( StPPP VIII p. 783, a. 1399 et saepius),supportat ( ib. p. 907, a. 1400) ; opp. condemnat ( ib. p. 287, a. 1388), item (sensu neutrali) docet super aliqua re, cf. ; loquitur ( AKap Sąd III p. 151, a. 1511).
β. ad librum aliquem (con)citare (cf. atque 825,1 sqq. ), item remittere ( AKapSąd II p. 87, a. 1433) .
γ. ad librum (pro corylo, per corylum) (se) recipere ( StPPP VIII p. 107, a. 1384 et saepius;pro aliqua re ib. p. 373, a. 1394, cf. supra II 1380,43 sqq.; item aliquid recipere ib. p. 57, a. 1382 ; etiam ad librum receptio ib. p. 383, a. 1397) ; simili sensu recurrere ( ib. p. 536, a. 1398 et saepius; etiam ad librum vel libri recursiva ib. p. 546, a. 1398 ; ib. p. 590, a. 1398 et saepius),se trahere ( ib. p. 127, a. 1384 ; cum aliquo pro aliqua re ib. p. 952, a. 1400) , terminum habere (pro «wstecz» ib. p. 389, a. 1397 et saepius ib. ), etiam de libro interrogare ( ib. p. 6, a. 1376) .
δ. ad (in) librum (vel libro) aliquid (aliquem) inducere (cf. ); simili sensu inscribere (cf. ;conscribere ); opp. de (e) libro describere (cf. ) de libro (de poenis libri) delere (cf. ), item a poena expedire (cf. ).
ε. per libros probare ( StPPP VI 11 p. 144, a. 1385) .
ζ. in libro esse ( ib. p. 168, a. 1385).
b. de iudice librum aperire (cf. ; item libri apertio ib. 597,46 sqq.); simili sensu ponere ( AGZ XVI p. 233, a. 1491 ; etiam libri positio ib. XV p. 282, a. 1491) .
IV. funt; confunditur c. voce librae
TPaw I p. 108 (a. 1504) : viginti quinque 1-os sinsiberi.
RachWaw p. 17 (a. 1508) : sex 1-os auripressi emi ... quemlibet 1-um tribus et medio florenis mercando.
Ita saepius ib.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)