General
Full Entry
More

IUDICIALIS

Grammar
  • Formsiudicialis, iudiciaris, iudicialis
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -e -is
  • Part of Speechadjective
  • Gendermasculine
Meaning Outline
  • I.
    • 1.
      • a. concr. qui ad iudicium pertinet, v. gr.
        • α. + forum iudicium
        • β. + litterae sententia iudicis conscripta
        • γ. + speculum inscripitio operis Wilhelmi Durandi
      • b. + pecunia, poena prandium qui iudici (in iudicio) solvitur
    • 2. iudicis munere fungens
  • II. qui ad iudicandum valet, ad mentis vel sensuum iudicium spectat

Pełne hasło

IUDICIALIS s. IUDICIARIS, -e
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • L. (s.
  • v.
  • iudicalis),
  • N.
I.
1. (de rebus) sądowy
a. dotyczący (należący do) sądu; qui ad iudicium pertinet, v. gr. actio, causa sim., item auctoritas, officium sim.( KodWp I p. 262, a. 1251 ; Lites I p. 47, a. 1321 et saepius), testimonium sim. ( CodEp III p. 442, a. 1497 et saepius), dies (i. quo iudicium celebratur KsgŁawKr p. 202, a. 1392 et saepius), item concr. liber ( StPPP VIII p. 144, a. 1385 et passim; acta: TArch p. 34, a. 1409 et saepius), corulus ( TArch p. 54, a. 1409) , sigillum ( DokMp I p. 101, a. 1355).
N.
α. forum sąd; iudicium
StPPP VII p. 236 (a. 1544) : iudex ... potest iudicare ... probata in foro i-i.
Simili sensu
ius :
TPaw III p. 125 (a. 1389) : Jacussius ... iure i-i euasit Zmichnam ... pro dothalicio.
ArPrawn VIII p. 81 (a. 1399) : Peregrinus ... aqisiuit iure i-i in termino finali... centum marcas grossorum.
β. litterae pisemny wyrok są dowy, tzw. list przysądny; sententia iudicis conscripta
StPPP VIII p. 38 (a. 1381) : Ramolt ... habet ponere litteram i-em contra Sobconem.
Ib. p. 200 (a. 1386) : Wloscibor ... litteram aquisicionis i-em habet ponere contra Jacussium.
Ita ib. passim.
N. glossas Pol.
AGZ XIII p. 163 (a. 1444) : Dmitr debet dare literam i-em alias «wzdaw» in una septimana.
IurMas II p. 73 (ante a. 1496) : recipere litteram i-em alias «sządowy lyszth» super premissa.
γ. speculum tytuł dzieła Wilhelma Duranda; inscripitio operis Wilhelmi Durandi
ArHist X p. 140 (a. 1524) : speculum i-e a magistro Gwilelmo Duranti (in catalogo librorum enumeratur ).
b. należny sądowi, składany na rzecz sądu; qui iudici (in iudicio) solvitur
KodMp II p. 127 (a. 1268) : fecimus cum nostris hominibus in pena i-i misericordiam a sex marcis.
KodKKr I p. 172 (a. 1325) : de iudiciis communibus et singulis ... sculteto meo ... tercium denarium i-em ... reseruando.
Ita vulgo saec. XIV—XV, praec. pecunia, poena sim. Occ. prandium :
KodWp III p. 109 (a. 1358) : duo prandia i-ia nobis i. abbati dent cmetones, tercium vero scultetus.
N. glossas Pol.
Visit. p. 377 (a. 1512) : incolae ... octo grossos i-es alias «vieczne» semel in anno nobis ... solvere sunt astricti.
ArHist X p. 357 (a. 1531) : iudices seculares ... penas i-es alias «wiecze vyny» exigunt.
2. (de hominibus) sprawujący sądy, wyposażony we władzę sądowniczą; iudicis munere fungens
KodUJ I p. 105 (a. 1415) : in iudicio nostro terrestri Cracoviensi coram certis camerariis i-bus nostris.
DokMp I p. 436 (a. 1420) : coram nostris certis camerariis i-bus ... iudicio terrestri presidentibus.
Occ. abs. loco subst.
iudicialis,, -is m. sędzia; iudex
PP V p. 127 (a. 1429) : dum dominus i-is aduenit ... et cum subiudice partem causarum iam discusserunt.
Cf. MazZHerb p. 27 (a. 1455) .
II. krytyczny, rozstrzygający; qui ad iudicandum valet, ad mentis vel sensuum iudicium spectat
RFil XXIII p. 277 (saec. XV med.med) : i-em gustum «vsnany kąsz».
ExPhys fol. r Vb : quando ... febres stant et sunt in termino, tunc est dies critica (ed. cretica) siue i-is, in qua potest iudicari de quantitate febrium et de fine earum (ed. eorum).
Cf. Th. VII 2 605,44 sqq.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)