General
Full Entry
More

INCIDO-2

Grammar
  • Formsincido
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -ere, -eidi
Meaning Outline
  • I.
    • A. propr. concr.
      • 1.
        • a. cadere intus. Praec. (de fluminibus) wpadać, wpływać; influere (saec. XV—XVI)
        • b. incurrere, ruere.
      • 2. geom. cadere (super aliquid, praec. terram). Praec. geom. t. t.
    • B. transl.
      • 1. cadere, (invitum aliquo) devenire, subire, (huc illuc fere i. q.) pati; doznawać.
        • a. + iudicium, sententiam subire
        • b. + (in) poenam, damnum pecunia a iudicibus multari
          • α. + contra
          • β. dat.+ cautionem fideiussoriam marcas ( vadimonium ( vadium (
        • c. + in aliqua re causam in iudicio perdere
      • 2. + in aliquem (-id) fortuito occurrere, obvenire (saec. XV ex. — XVI).
      • 3. + in aliquod tempus cadere, fieri.
  • II.
    • 1. accidere, evenire, inveniri (saec. XV ex. — XVI)
    • 2. + in mentionem, memoriam, mentem (animo, memoriae, menti, alicui)
      • α. + aliquem:
      • β. + calamo
    • 3. obvenire, obtingere

Pełne hasło

1. INCIDO, -ere, -eidi
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • L.
  • A.
  • Ha.
  • N.
[part. fut. act. incisurus:
DŁUG. Hist. V p. 288 : supplicia ... incisuri.].
I.
A. propr. (de concr. )
1.
a. wpadać (do czegoś, w coś); cadere intus. Praec. (de fluminibus) wpadać, wpływać; influere (saec. XV—XVI).
Simili sensu de
via spotykać się; occurrere
AGZ II p. 107 (a. 1441) : per viam, que vadit de Biele in Poluchow usque vadum torrentem, in quem i-it via predicta.
Item de limitibus
ArSang V p. 68 (a. 1513) : granicies in dicta bona sua i-erunt a fluvio dicto Wisłoka (cf. ib. infra p. 70: inceptae sunt granicies a fluvio dicto Wisłoka).
b. wpaść, rzucić się; incurrere, ruere.
N. locut.
in collum alicuius paść komuś na szyję; aliquem amplexari
MIECH. Chr. p. 38 : legati ... Kazimiro recognito in habitu cucullato ... cum lachrymis in collum Kazimiri ruendo i-unt, legationem pontificum et baronum Poloniae exponunt.
2. padać (na coś), przewracać się; cadere (super aliquid, praec. terram). Praec. geom. t. t.
VITELO Opt. p. 9 : lineae rectae, continentes angulos aequales cum linea recta, cui ad unum punctum i-unt etc.
Ib. p. 64 : luces ... secundum locorum, quibus i-unt, diuersitatem, localiter distinguuntur.
Ita ib. saepissime. Cf. INCIDENTIA.
B. transl. et in imagine
1. popadać, wpadać; cadere, (invitum aliquo) devenire, subire, (huc illuc fere i. q.) pati; doznawać.
Dicitur (praec. in malam partem) v. gr.
(in) amentiam, amorem, crimen, culpam, errorem, iram, malum, manus alicuius, morbum sim.; item (in) aegritudinem ( ArHist X p. 148, a. 1527) , ambitionem episcopatus ( DŁUG. Op. p. 505 ) , apoplexiam ( MIECH. Chr. p. 325 ) , captivitatem ( CodEp III p. 521, a. 1432 et saepius), casum ( Tom. III p. 79, a. 1514) , causam mendicitatis ( ArHist VIII p. 363, a. 1501) , contumaciam ( StPPP VIII p. 203, a. 1387 et passim), dedecus ( DŁUG. Hist. V p. 54 ) , deliberationem ( CALLIM. Rhet. p. 135), difficultatem (Tom, IX p. 42, a. 1527) , discrimen ( SSrSil XVII p. 66, a. 1506 et saepius), dubium cum aliquo ( KodMaz(L) p. 69, a. 1355) , erosionem ( KodWp III p. 516, a. 1381) , erroris semitam ( AGZ III p. 97, a. 1390) , fatum ( MIECH. Chr. p. 195 ) , haeresim ( AKapSąd III p. 10, a. 1453) , indignationem alicuius ( PommUrk V p. 169, a. 1314 ; item indignationis iram: ArPrawn IV p. 37, saec. XIV med.med) , infirmitatem ( ArHist V p. 112, a. 1453 et saepius), languorem ( DŁUG. Hist. I p. 442= II p. 209 ed. nov. et saepius), mortem ( VL p. 25, saec. XIV med.med) , obscuritatem ( CALLIM. Rhet. p. 40 ) , paralysim ( DŁUG. Op. p. 393 ) , periculum ( ArPrawn I p. 188, saec. XV et saepius), reputationem et opinionem ( KlQu p. 39, a. 1478) , supplicium ( DŁUG. Hist. V p. 288 ), vitium ( ingratitudinis: KodWp p. 172, a. 1360) ; item ad infirmitatem vel mortem ( Lites II p. 389, a. 1388) .
Praec. iur.
a. iudicium, sententiam sim.: podpadać pod coś; subire
KodWp I p. 24 (a. 1153) : superni iudicis ... sententiam i-at.
KodPol II p. 75 (a. 1267) : in suspensionis sentenciam ... i-re.
Ita passi.
Item
(in) exommunicationem (excommunicationis sententiam sim. PommUrk IV p. 394, a. 1309 et passim),canonem sim. ( NIC. BŁ. Tract. fol. l IIa et saepius), iudicium ( DŁUG. Op. p. 176 ).
b. (in) poenam, damnum zostać skazanym sądownie na zapłacenie kary, podlegać karze; pecunia a iudicibus multari
PommUrk II p. 331 (a. 1276) : nisi de pecunia memorata et dampnis, si aliqua i-erimus occasione pecunie in premissis terminis non solute, nos reddent indempnes.
ArPrawn IV p. 38 (saec. XIV med.) : dominum ... in penas nobis «pynacznadzestha» decernimus i-isse.
Ita vulgo. Additur
α. contra :
StPPP VIII p. 62 (a. 1382) : utrum Clemens i-et penam contra Dziuissium.
β. dat. personae supra 35 et saepius. Simili sensu dicitur cautionem fideiussoriam ( ArPrawn IV p. 212, saec. XV med.med : si quis pro patre ipsorum caucionem fideiussoriam i-ret), culpam ( AGZ XIV p. 52, a. 1442 : i-erunt culpam ... pro eo quia etc. ), marcas (
ib. XI p. 369, a. 1451 : si non solveret dictas pecunias, tunc i-et alias «przepadnye» trecentas ... marcas),
vadimonium (
KsgMaz I p. 182, a. 1415 : ille vadimonium i-et et pacietur persolvere),
vadium (
StPPP VIII p. 324, a. 1389 : si aliquis temptaret terminum et condempnaret vadium ... i-et;
ita saepius ).
c. singulare in aliqua re przegrać sprawę w sądzie; causam in iudicio perdere
StPPP IX p. 79 (a. 1469) : pars aduersa in sua re non i-it seu succubuit.
Nescio an huc quoque pertineat
TPaw III p. 526 (a. 1398) : puella, que eidem Marinicze i-it in vulneribus, tenet eandem aream.
2. in aliquem (-id) napotkać, natrafić; fortuito occurrere, obvenire (saec. XV ex. — XVI).
3. in aliquod tempus przypadać, odbywać się (żyć) w jakimś czasie; cadere, fieri.
Item sq.
in c. abl.
DŁUG. Hist. V p. 322 : omnes ... infelices sucessus in sui regiminis temporibus ... videret i-isse.
Constr. ad
A—B: a. sq. acc. (quasi trans. ) multo saepius quam ap. antiquos (cf. Th. VII 1 ,905,67 sqq.). b. sq. dat. c. sq. abl.
TPaw IV p. 426 (a. 1391) : pro pena, qua i-it (nisi leg. quam).
d. sq. ab :
VITELO Opt. p. 69 : corporis umbrosi pars, cui a pluribus partibus corporis luminosi lumen i-it, plus- illuminatur, quam pars, cui a paucioribus.
Ita saepius. e. sq. ad:
VITELO Opt. p. 139 : si axes radiales non i-ant ad medium.
Ita saepius (cf. Th. VII1 1,905, 59). f. sq. in c. acc. g. sq. sub c. acc.
II.
1. przydarzać się, zdarzać się, przypadać; accidere, evenire, inveniri (saec. XV ex. — XVI). Saepe dicitur etiam de mentione, quaestione, sermone.
N. constr.
a. sq. dat. b. sq. circa :
BYSTRZ. AnalPr fol. n IIa : philosophus determinat de tribus peccatis siue defectibus i-ntibus circa predictas potestates syllogismorum.
GIEŁCZ. Th. fol. D lb: circa quas regulas i-it prima difficultas.
Ita saepius. c. sq. contra :
BYSTRZ. AnalPr fol. n VIb : philosophus ... determinat de petitione principij ... tanquam de pecccatoi-nte contra syllogismum simpliciter.
d. sq. pro :
Concl. p. 152 (a. 1518) : pro quarto articulo i-erunt duae petitiones.
2. in mentionem, memoriam, mentem (animo, memoriae, menti, alicui) wpadać do głowy, przychodzić na myśl.
N.
α. aliquem:
KH XVII p. 410 (a. 1508) : i-it me cogitacio.
β. calamo : DANT. in
Tom. IX p. 159 (a. 1527) : sutn scripturus, quae obiter calamo i-unt.
3. (sq. dat. personae) przypadać komuś; obvenire, obtingere
PommQu p. 212 (a. 1360) : si quidquid nobis i-re posset ex hereditate meae matris eqs.[(cf. paulo supra:] quidquid accidere de hereditate mei patris posset).
PP III p. 120 (a. 1445) : si non soluerit ... extunc peccunia prior ... debet amitti et domus viceuersa pueris i-i atque tradi.
AGZ XII p. 327 (a. 1469) : que summa grossorum i-dit alias «spadla» in manus Johannis ... post manum mortuam fratris sui.
Eodem sensu sq. acc.:
ib. XVIII p. 256 (a. 1483) : quod fenum i-it eundem Iuchno post hominem ipsius mortuum.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)