- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- A.
- N.
IO. VISL. p. 213, v. 239 : subis maturo dura pericula fronte.Cf. Th. VI 1353, 9 sqq.]
I.
animantium
A.
sensu strictiore: czoło u ludzi lub zwierząt; superior
pars oris hominum bestiarumve.
Dicitur
capillata (
DANT.
in
Tom. VIII
p. 358
),
item in imagine liliosa (
ListMił
p. 60, v. 5
).
N.
locut.
α.
auspicata fronte
przeżegnawszy się;
signo crucis facto
Tom. IV p. 83 (a. 1516) : auspicata ... f-e in nomine Domini ... vestra maiestas aggrediatur hoc negotium.
β.
cum procumbente fronte
z uszanowaniem, szacunkiem; cum reverentia, reverenter (
PrzMog
p. 13
)
.
B.
sensu latiore (et meton.)
1.
a.
czoło jako zwierciadło myśli, uczuć, charakteru,
wyraz twarzy, twarz, oblicze;
i. q. sedes animi, mentis, cogitationum, affectuum,
vultus, facies.
Dicitur, v. gr.
augusta, benigna, candens, hilaris, laeta, placida,
siderea sim.
Opp.
crudelis (
DANT.
p. 11,
v. 171
), severior (
DŁUG. Op.
p. 604
).
N.
locut.
fronte
α.
contracta, rugata
z niezadowoleniem, niechętnie;
averso
animo.
β.
libera
otwarcie, jawnie; aperte, palam, manifeste.
γ.
matura
z męską odwagą, mężnie;
viriliter, audacter (supra 30
b.
(in malam partem) signum pudoris, impudentiae,
audaciae: tyle co: brak
wstydu, zuchwałość, bezczelność.
Dicitur
dura (per obstinationem:
KrMU
p. 56, 25
a. 1432)
, indurata (
MPH II
p. 69
Ebbo
), pertinax (
PP II
p. 16, a.
1447)
, praefracta (
Tom. X
p. 409,
a. 1528)
; item (mulieris) meretricis
(e
Vlg.
Ier. 3,3
MARTIN. OP. Serm.
p. 69
nlb.
et
p. 93
nlb.).
N. in
imagine
GALL p. 150, 16 : dies ... letabunda ... f-es Bohemorum humotenus inclinabit.
N.
locut.
α.
qua fronte
z jakim czołem?
qua audacia?
β.
(cum) fronte perfricta (-fricata)
bezwstydnie, bezczelnie, zuchwale;
i. q. impudenter, arroganter (
CRIC.
in
Tom. V
p. 355
).
Simili sensu
fronte posita (
Tom. VIII
p. 30,
a. 1526)
,
sine fronte (
KodUJ IV
p. 93,
a. 1524
;
CRIC.
p. 251,
v. 39
), inde meton.
frontes impudentes
o ludziach bezczelnych, bezwstydnych
Tom. VII p. 380 (a. 1525) : haud parum tam impudentes f-es (i. latrones ) concuterentur nec auderent in viatores ... suam tyrannidem exercere.Cf. Th. VI 1358,36 sq.
2.
szczyt głowy, głowa;
superior pars capitis, caput
(saec. XVI).
3.
wygląd zewnętrzny, postawa; externus habitus, species corporis ac vestitus (saec. XVI).
II.
rerum
1.
concr. przednia
częśc, front;
i. q. pars anterior, principalis; praec.
a.
milit.
t. t. front (uszykowanego) wojska, pierwsza linia;
ea pars aciei atque agminis,
quae hostibus opposita est, militum ordo primus.
Dicitur
directa, prima; item
lata (
WAPOW. Chr.
p. 67
).
b.
templi
apsyda kościoła; paries quo aedis sacrae pars
principalis ambitur
DŁUG. Hist. I p. 467(=II p. 232 ed. nov.) : sacerdos ... officiaturus inter altare et templi f-em se abdidit.
c.
terrae alicuius
sim.
front, klin, połać wysunięta
najdalej; finis terrae adversus aliam terram situs, pars anterior,
qua terra
prorumpit.
d.
część zewnętrzna, powierzchnia, wierzch; pars
exterior, superficies, latus,
v.
gr.
calcei (integra:
BreslUB
p. 71, a.
1303).
N.
libri
okładka lub karta tytułowa książki;
involucrum (saec. XVI).
2.
abstr. pozór,
pretekst, wybieg; praetextus, habitus falsus, causa ficta
RHist III p. 340 (a. 1510) : dicunt ... consiliarii se nescire, qua f-e aut colore negatum fuerit, quod eqs.
III.
locut.
adv.
A.
1. prima fronte
a.
od pierwszego wejrzenia, na pierwszy rzut oka;
i. q. prima specie, primo aspectu.
b.
początkowo, najpierw, na początku;
i. q. initio, primum
KsgKaz p. 475 (a. 1399) : Ianuch ... primo f-e negavit hereditatem contra Iaschkonem ... et postea recognovit etc.
CodVit p. 378 (a. 1416) : ipsam pacem prima f-e non valuistis acquirere.Ita saepius. Cf. Th. VI 1365,39 sqq.
c.
natychmiast, odrazu, zaraz;
statim
ChrPP p. 460 : nec tamen fugit Boleslaus, sed prima f-e hostium cuneos penetravit.Cf. Th. V11365,42 sq.
Item (sensu locali)
in
prima fronte :
MPH II p. 131 (Priefl., p. 32 Wik.): Pomeranorum fines intraverat, ubi in prima se f-e Petris civitas offerebat.Cf. Th. VI 1365,46 sq.
2.
tertia fronte
po raz trzeci;
i. q. tertia vice
AGZ XI p. 243 (a. 1444) : iam tercia f-e prefato domino ... ministerialem ad inpignoracionem adtribuimus ... quia idem Fredricus duabus vicibus impignoracionem repercussit.
Item
aliquot, crebris, multis frontibus
kilkakrotnie, często, wielokrotnie;
i. q. saepe, crebro, frequenter
CodVit p. 197 (a. 1409) : Cruciferi treugas ... quas utique nobiscum habuerunt ... multis f-bus violaverunt.Ib.
p. 198 (a. 1409) : Cruciferi navigia ... destruere machinabantur nautas aliquod f-bus ... interficientes.
KodLit p. 139 (a. 1411) : uobis per nuncios nostros ... crebris f-bus intimamus, quod etc. .
B.
loco prp. c. gen.
1.
ex fronte
naprzeciw czegoś, po przeciwnej stronie; ex
adverso, adversus
CodEp II p. 465 (a. 1445) : Theucri ... non per apertos campos et vallem, quo ex eorum f-e nostre erant structe in acies copie ... sunt aggressi.
2.
in fronte
przed, naprzeciwko;
ante
AGZ IV p. 83 (a. 1413) : limitavit vinetum ... ponens mensuram in f-e eiusdem lapidis finalis per directum.
DŁUG. LibBen I p. 229 : domicilium ... illis altaristis ... in f-e ecclesiae sancti Michaelis fabricavit.
Opp. a tergo (MPH IV p. 902, a. 1584) . Cf. Th. VI 1365,9.