General
Full Entry
More

FORTIFICO

Grammar
  • Formsfortifico
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -are, -avi, -atum
Meaning Outline
  • I.
    • A. propr.
      • 1. firmum reddere, firmare, munire
      • 2. affigere, stabilire
      • 3. corroborari, augmentum capere
    • B. transl.
      • 1. confirmare, comprobare
      • 2. confirmare, sancire, ratum esse iubere
      • 3. auctoritatem addere
  • II.
    • 1. propr. fortiorem fieri (saec. XVI)
    • 2. transl. auxilium ferre, subvenire

Pełne hasło

FORTIFICO, -are, -avi, -atum
  • F.
  • Th. (rec.),
  • Bl.
  • Dc.
  • B.
  • N.
  • K.
I. res
A. propr.
1. umocnić, obwarować; firmum reddere, firmare, munire
KodWp V p. 153 (a. 1409) : ciuitatem ... muro et fossatis bene f-re murosque et fossata vetera reformare.
CodVit p. 427 (a. 1418) : castrum ... et civitatem f-re, reparare.
Ita saepius saec. XV—XVI. Simili sensu terram ( Lites II p. 102, a. 1413).
Syn.
cingere ( KodPol II p. 700, a. 1484) . Occ. refl. de homine
*Tom. IV p. 362 (a. 1518) : magister Cruciferorum se muniat et f-et in locis desolatis.
2. umocować, przytwierdzić; affigere, stabilire
APozn III p. 40 (a. 1503) : fenestre cratis ferreis bene f-tis sint constructe.
RachWaw p. 253 (a. 1540) : pro 2 capetiis cuneorum ferreorum ad f-ndum lapides acierum et globorum.
3. pass. wzmacniać się, przybierać na sile; corroborari, augmentum capere
VITELO Opt. p. 70 : in puncto propinquiori f-atur lux ex breuitate radij secundum quam a corpore luminoso immittitur plus uirtutis.
NIC. BŁ. Serm. I p. 7 : vinculum peccati est fortissimum, quia vetustate non corrumpitur ... sed f-atur.
B. transl.
1. potwierdzać, uzasadniać; confirmare, comprobare
JAC. PAR. I p. 428 (a. 1442) : hoc per rationem naturalem potest f-ri.
2. zatwierdzać, nadawać moc prawną; confirmare, sancire, ratum esse iubere
KodKrak p. 121 (a. 1399) : iura tueri et f-re nostrorum fidelium.
ArHist V p. 168 (a. 1477) : verba contractum f-ncia.
ZabDziej II p. 77 (a. 1483) : inscripcionem et obligationem per dictum plebanum factam f-ndo, confirmando.
Ita saepius saec. XV—XVI.
Syn.
confirmare (cf. supra 42 ).
3. dodawać znaczenia; auctoritatem addere
KodUJ I p. 26 (a. 1400) : Parisius ... Franciam irradiat et venustat, Bononia et Padwa Italiam f-at et exornat.
II. homines
1. propr. pass. wzmacniać się, nabierać sił; fortiorem fieri (saec. XVI).
2. transl. wspierać, popierać, zasilać; auxilium ferre, subvenire
ChrMP p. 555 : Wladislaus ... Swanthopelci ... auxiliis f-tus terras suas a patruo recuperare potuisset.
SSrSil VII p. 133 (a. 1467) : advenerant inimici ex Bohemia f-ntes exercitum contra nostros.
N. pass.
umacniać się (na jakimś stanowisku)
DŁUG. Hist. IV p. 629 : Wladislaus rex germanum suum ... in Lithuaniam antequam dux Michael f-retur, mittere non tardaret.
Additur adversus aliquem:
*Dogiel IV p. 187 (a. 1502) : reges paganorum qui nunc ... cum Turco dissentiunt ... adversus eundem f-entur.
Constr. ad
I—II:
a. qua re?
α. sq. abl. supra 331 , 14, 51 . et saepius. Cf. Th. VI 1145, 22.
β. sq. ex:
DŁUG. Hist. II p. 38(= III p. 50 ed. nov.) : duo castra ... ex trabibus roborisque f-at.
γ. sq. per :
Lites II p. 10 (a. 1413) : per hoc castrum dicta terra adeo fortificetur quod etc.
Cf. supra 331, 35. b. sq. adversus (contra) supra 5 et 331, 54.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)