General
Full Entry
More

FORENSIS-1

Grammar
  • Formsforensis, forense, fordis
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -e -is -is
  • Part of Speechadjectivenounnoun
  • Genderneutremasculine
Meaning Outline
  • I.
    • 1. + causa, conventus). qui ad iudicium pertinet
    • 2. publicus
  • II. qui ad mercatum spectat, mercatorius
    • 1. + solutio, teloneum denarii ius tributum mercatorium
    • 2. + locus, oppidum, villa in qua forum rerum venalium erat
    • 3. + dies quo forum exercetur, nundinae
    • 4. + homo mercator
    • 5. venalis

Pełne hasło

1. FORENSIS, -e
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • Ha.
  • L.
  • N.
[abl. pl. forensiis, cf. infra 295, 26.]
I.
1. sądowy; qui ad iudicium pertinet (v. gr. causa, conventus).
GLcerv p. 569 : f-is scriptura quae fit coram iudicibus, «sądowny zapis».
2. publiczny; publicus
AGZ XI p. 137 (a. 1438) : pro vulneribus in via strata benivola et f-i cittaverunt.
II. targowy, dotyczący targu; qui ad mercatum spectat, mercatorius
StPPP II p. 759 (a. 1469) : vasza ... salis ... reposuerunt in Przemislia in foresta ... ordine et modo f-i et mercatorio.
Praec.
1. solutio, teloneum sim. opłata targowa, targowe; tributum mercatorium
CodPom p. 61 (a. 1168) : sunt autem hec ecclesiae ... decem marce de taberna annuatim et theloneum f-e.
KodPol I p. 75 (a. 1254) : ab omnibus ... exactionibus, angariis ... f-i theloneo ... denunctiamus liberos.
KodWp III p. 336 (a. 1369) : cives ... a solucione f-i, dicta «targowe» ... fiant liberi.
Ita passim. Glossae Pol.
KsgGrWp I p. 266 (a. 1397) : pro f-i teloneo, wlgo «targowe».
KodWp V p. 436 (a. 1426) : a solutione f-i, alias «targowe».
Ita saepius. Simili sensu denarii
( KodMp II p. 277, a. 1331 : a solucione thelonei vel denariorum f-ium penitus existant liberi. Ita saepius),
ius (
ib. III p. 199, a. 1366 : absque ... telonei solucione, exaccione ipsius siue iuris f-is, quod in Polonia dicitur «thargowe»; KodMaz(L) p. 123, a. 1398 : carnifex ... ius f-e, quod «thargowe» dicitur, solvere tenebitur. Ita passim),
item abs. loco
subst. forense,, -is n.
KodKKr I p. 80 (a. 1260) : immunes ... ab omnibus solutionibus siue exaccionibus ducalibus castrorum, f-ium, teloneariorum.
KodWp I p. 408 (a. 1277) : statuimus ... in civitate ... forum et nundinas et f-e, quod vulgariter «targowe» dicitur.
Ita saepius. Cf. FORALIS I 1.
2. locus, oppidum, villa sim. miejscowość, w której odbywał się targ, targowisko; in qua forum rerum venalium erat
KodWp I p. 65 (a. 1210) : licentiam dedimus novi loci fratribus unam vel duas villas f-es ... ponendi.
KodPol III p. 60 (a. 1254) : libertatem ... innouatam in f-i uilla Bresnicha.
KodMp II p. 130 (a. 1271) : in Radomie et Below villa f-is habeatur libera cum tabernis.
KodKKr I p. 137 (a. 1295) : loca f-ia episcopatus ... videlicet Slawcow, Iszla ... et Kelcia.
Ita vulgo saec. XIV—XVI. Cf. FORAL1S I 2.
3. dies dzień targowy; quo forum exercetur, nundinae
CodSil VIII p. 6 (a. 1303) : prefati renovatores non debent portare feriatis diebus calcios venales, sed solum modo diebus f-bus, videlicet feriis quintis.
PrzywKr p. 18 (a. 1426) : hospites non debent stamina ... vendere ... nisi in die f-i.
Ita passim saec. XV—XVI.
4. homo kupiec; mercator
KodKrak p. 47 (a. 1368) : mercatores uel f-es homines ... Regni Polonie.
Simili sensu abs. loco
subst. fordis,, -is m.
DokMp IV p. 70 (a. 1341) : omnes et singuli f-es ... a solutione denarii f-is, quod «targowe» vulgariter dicitur ... sint liberi.
AKap p. 256 (a. 1521) : emere carnes apud f-es ad forum adductas.
Ad rem cf. K. Buczek:, Targi i miasta na prawie polskim, Wrocław 1964, p. 80— 91.
5. (de mercibus) przeznaczony na sprzedaż; venalis
DokMp II p. 67 (a. 1427) : equitare cum omnibus rebus f-iis (ed. forentiis), emptionibus ac venditionibus ad fora annalia.
KodKWil p. 421 (a. 1489) : f-es carnes.
CodEp III p. 431 (a. 1496) : a plumbo in Ilkusch, cupro ac stamno et aliis mineris f-bus ... a qualibet sexagena ... grossum dabit mercator.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)