- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- H.
- N.
KsgŁawKr p. 23 (a.1367) : regis aree ... partem, quem in ea ... resignavit.
DokMp VIII p. 361 (a. 1384) : partem agrorum, qui in wlgari «wigon» nuncupatur.
Praec.
in constr. ad sensum de partibus in
iudicio
StPPP VIII p. 323 (a. 1389) : si unus de parte absens fuerit.
KsgGrWp I p. 250 (a. 1396) : nullus parcium debet capere pisces.
KodWp V p. 291 (a.1419) : ambo partes.
CracArt suppl. II p. 78 (a. 1436) : alios per partes.
AGZ XIV p. 238 (a. 1447) : partes mutuo perrogati sunt.
ARect I p. 46 (a. 1470) : quilibet pars.
IurMas II p. 94 (a. 1471-1503) : pars evictor.
ZabDziej III p. 25 (a. 1490) : ex adverso partis, qui.formae decl. I: gen. sg. partae:
KsgŁawKr p. 213 (a. 1393) : de censu tercie parte domus.
RotPyzdr p. 220 (a. 1415) : testes parte adverse.acc. sg. partam:
KodWp III p. 232 (a. 1363) : tenentur ... dare quartam partam de tota venacione ferarum.
Ib. infra terciam partam de predicta venacione.]
I.
A.
1.
część (całości); id,
ex quo totum componitur vel quod
partiendo evenit.
Distinguitur
media (per medium:
StPPP VIII
p. 599, a.
1398
; pars medietas:
KodWp III
p. 732, a.
1399
;
AGZ XII
p. 268, a.
1461),
item tertia, quarta, octava
cett.
Definitur glossis Pol.
ChrOl p. 332 : p-i ... lacus, que «othnoga» dicitur.
RachJag p. 158 (a. 1393) : pro II p-bus sagene alias «poly».
RotPozn p. 349 (a. 1419) : clenodium ... trium p-ium alias «stuky».
DokMp VII p. 390 (a. 1433) : superiorem p-em ... piscinae alias «virsschowisko».
DŁUG. Op. p. 328 : ex p-e superiori domus, quae apud Polonos «pyantr» appellatur.
APozn II p. 385 (a. 1499) : p-em peccunie alias «zadawek».
Visit. p. 103 (a. 1511) : p-em pontis alias «przanslo».
N.
α.
anni
pora roku;
i.q. tempus
DŁUG. Op. p. 247 : per omnes p-es anni ... pedibus nudis ... ambulare.
Dogiel IV p. 294 (a. 1532) : eam anni p-em, qua commode lustrari ... limites solent.
β.
corporis
i. q. membrum
(distinguitur
nobilis :
THOM. Med. p. 78 : ad gulam, pectus, pulmonem vel ad aliam p-em nobilem; item principalis, opp. minus principalis: WROCŁ. EpitConcl fol. B IVa).
γ.
hominis
explicat
MATTH. Serm. I p. 81 : in p-bus hominis est talis ordo, quod anima est Deo propinquior quam corpus.
δ.
librae
szala;
lanx
NIC. BŁ. Serm. II p. 5 : in alia p-e librae.
ε. libri
(distinguitur proemialis:
BYSTRZ. Elench. fol. p IVb
; porro exsecutiva
ib.
; vel prosecutiva:
MATTH. Lect. I
p. 18,
item conclusiva
ib.
).
Praec.
phil.
a.
in logica philosophiae (distinguitur
naturalis, rationalis, moralis:
WROCŁ. Epit. fol. a Ib)
, logicae (
BYSTRZ. Top. fol. n IIa
et saepius), argumentationis (principalior et dignior i.q.
syllogismus
WROCŁ. Dial. fol. A IIIb)
, contradictionis (affirmativa et negativa:
BYSTRZ. Top. fol. q Ia)
, copulae (affirmata et negata:
WROCŁ. Dial. fol. B IIb)
, definitionis (
BYSTRZ. Top.
fol. 145a
et saepius), dubii (
id. Log. fol. b VIa)
, enuntiationis (
ib. fol. t VIIIb)
, propositionis (formalis et materialis:
WROCŁ. Dial.
fol. A VIIb)
, subiecti (praedicati:
WROCŁ. Dial.
fol. B Ib).
b.
in metaphysica animae (rationalis,
opp. irrationalis:
STOB. Aret. fol. g Ib
;
; speculativa:
VITELO Epist.
p. 2
;
;porro distinguitur agens et
passibilis
ib.
), intellectus (possibilis et agens:
VITELO Epist.
p. 6
)
, rationis (superior et inferior
GŁOG. Anal.
fol. AA Vb
;
WROCŁ. EpitConc fol. p IIb)
;, virtutis (
STOB. Aret. fol. f IIΙa
; item vitii
ib.
).
c.
in physica continui (extensionis et proportionis:
WROCŁ. Epit. fol. d IIb)
, circulationis (
ib. fol. e IIb)
, motus (successiva:
ExPhys fol. s IVa
; item
mobilis
ib.
), temporis (
WROCŁ. Epit. fol. e IIa)
,
d.
in oeconomia rei domesticae (coniugalis,
domestica, acquisitiva:
KomPolit
p. 177
).
Distinctiones potiores
α.
essentialis (
GŁOG. Anim. fol. I IIb
:
p-es ...
essentiales sunt, que de essentia rei, vt materia et forma
); simili sensu quidditativa (
BYSTRZ. Log. fol. g VIIb)
, subiectiva (
GŁOG. Anal. fol. FF IVb
et saepius).
Opp.
quantitativa (
GŁOG. Hisp. fol. s Ib
:
p-s quantitativa est, que componens totum cum
aliis p-bus
facit
; simili sensu
in quantitate:
WROCŁ. CongLog fol. e IIIa
;
;item
constitutiva
id. EpitConcl fol. t IIIb
; integralis :
GŁOG. Anim. fol. C IIb
;
;definitur
WROCŁ. CongLog fol. e IIIa : p-s integralis est, que cum alijs p-bus constituit totum, vt manus, pes, caput sunt p-es hominis integrales).
β. formalis (opp. materialis:
GŁOG. ExLog fol. B Ia
cf.
supra II.
γ.
immediata (opp. mediata:
BYSTRZ. Log. fol. y Ib)
.
δ.
potestativa (
GŁOG. Anim. fol. B IIIb
:
anima ... habet p-es potestatiuas, scilicet vegetatiuum,
sensitiuum et
intellectiuum
); item potentialis (
BYSTRZ. Log.
fol. g Vb).
ε.
in loco (definitur
WROCŁ. Dial. fol. H Vb : p-s in loco est dictio apprehendens locum, sed non omnem, vt hic, ibi), in modo ( ib. fol. H Va : p-s in modo est vniuersale sumptum cum determinatione non diminuente uel est idem terminus communis sumptus cum determinatione vt albus homo ), in quantitate ( ib. p-s in quantitate est terminus sub tali vniuersali distributo contentus, vt isti termini Socrates Plato sunt p-es in quantitate horum terminorum: omnis homo, nullus homo). d. gram. orationis et abs. część mowy; definitur
GŁOG. Don. fol. C Ib : p-s orationis est dictio apta nata integrare orationem Latinam ... omnis ... p-s orationis aut est declinalibilis aut indeclinabilis.
WROCŁ. Dial. fol. A Vb : p-es orationis principales sunt sine quibus non potest componi propositio cathegorica, vt ... nomen et verbum ... minus principales p-es ... sunt, sine quibus potest componi propositio cathegorica, vt sunt adverbia, coniunctiones, prepositiones, interlectiones.
Distinguitur
declinabilis (opp.
indeclinabilis
(ut
).
N.
declinabilis casualis, cf.
supra II 236, 21
sq.
;
simili sensu
; declinationis (
KrMU
p. 87,
52, saec. XV)
.
2.
część (pewnej liczby), niektórzy; numerus (rerum
vel animantium) non plenus, non omnes,
nonnulli.
N.
locut.
pars maxima
większość; maiores
numero.
Constr.
ad 1-2:
a.
sq.
gen.
b.
sq.
de:
StPPP VII p. 254 (a. 1388) : de eadem sua medietate terciam p-em hereditatis ... resignauit.
RachJag p. 305 (a. 1404) : de primo pectore p-s remanserat.Cf. -24.
3.
locut.
adv.
α.
partem
częściowo;
partim.
β.
magnam partem
w znacznej mierze; admodum,
valde.
Simili sensu
multa parte (saec.
XVI).
γ.
nulla parte
żadną miarą;
nullo modo.
B.
1.
część, porcja, miarka;
portio, particula,
fragmentum.
Glossa
Pol.
RFil XXII p. 16 (a. 1466) : p-s «maly cąsek».
N.
jednostka miary (kąta lub luku), stopień; anguli vel arcus mensura, gradus
VITELO Opt. p. 395 : linea FE ... inscripta circulo ... est ... p-es sexaginta, secundum quod diameter circuli est centum viginti.
Ib. p. 471 : tunc altitudo solis erit p-ium 90 (cf. ib. infra sol fuit perpendicularis in meridie).Ita saepius.
2.
agri
et
abs. : kawałek gruntu (określonej wielkości); agri sors
(certae cuiusdam mensurae).
Definitur glossis Pol.
KodMp II p. 238 (a. 1317) : expulsionem pecudum ad tres p-es, que «skotnik» vocitatur.
TPaw IV p. 238 (a. 1399) : aquisivit p-em agri vulgariter «zagon».
StPPP XI p. 684 (a. 1436) : absque una p-e agri wlgariter «przes gyedney ploszy» (cf. item LibBenP p. 132, a. 1510; Visit. p. 484, a. 1534).
KsgŁawWar p. 99 (a. 1459) : sex p-es alias «pranthy» agri.
AGZ XII p. 325 (a. 1469) : contulit ... campum ... et hanc totam p-em alias «vbocz».
StPPP XI p. 82 (a. 1499) : p-em agri alias «przymyarek» sub nemore.
ŁASKI LibBen I p. 616 : una p-s alias «poldzyalek».
KsgSądWar p. 65 (a. 1521) : pro quarta p-e agri alias «czveyrcz».Cf. -9.
3.
montium
działka w kopalni;
fodinae sors
IusMet p. 207 (a. 1505) : pueri ... qui p-es montium ... iure successionis ... devolutas aedificare non possent.
2.
pl.
mus. nuty
poszczególnych części większej kompozycji wielogłosowej; cantici
polyphonici notis musicis
excepti fragmenta distincta
ARect I p. 613 (a. 1522) : occasione quorundam libellorum carmina in se continencium alias p-ium, quas p-es in muttuum ... acceperat.
C.
1.
dział, przypadająca komuś część majątku,
zwł.
Ziemskiego; bonorum (praec. terrestrium)
sors, quae alicui contingit
KodPol I p. 15 (a. 1190) : ei uxori do ... p-em meam de Buzesk.
GALL p. 79, 17 : in castellis ... puerorum p-bus deputatis ... comites ... preponebat.
KADŁUB. p. 141 : equum ... est p-es pupillares tutoribus debere mandari, non pupillis.
Simili sensu
partis rata (
PommUrk VII
p. 128, a.
1322).
Glossae
Pol.
DokMp I p. 91 (a. 1353) : Cristina ... totam p-em hereditatis sue ... ipsam ex successione paterna ... contingentem et eciam totam p-em, que «pusczyna» wlgariter nominatur, ad quam ... domina ... post decessum ... consanguineorum suorum ... heredum ... habet ... respectum ... vendidit.
StPPP VIII p. 947 (a. 1400) : pro p-e hereditatis ... wlgariter «dzelnicza».
AGZ XI p. 435 (a. 1458) : racione tercie p-is alias «dia trzeczisny» et eciam racione divisionis totalis.
Ib. XV p. 114 (a. 1471) : de campis ad p-em alias «ku dzyelnyczy» pertinentibus.Cf. item ArSang III p. 185, a. 1519).
Dicitur
hereditatis (cf.
et saepius
) vel hereditaria (
DokMp I p. 195, a.
1377
et saepius).
Opp.
mobilis (
StPPP VIII
p. 272, a.
1388).
N.
constr.
a.
sq.
de (c.
nomine loci),
v.
gr.
de Buzesk (cf.
),
de Lagowo (
LibLub
p. 44, saec.
XV)
, de Popino (
ib.
p. 35
)
.
Occ.
sq.
nudo nomine loci
DokMp VII p. 100 (a. 1422) : super ... p-e Gauszowa.b. sq. in c. abl.
StPPP VIII in p. 191 (a. 1386) : in rebus non dedit p-em.
2.
przypadająca komuś część dochodu; proventus sors
alicui contingens
KodMp II p. 132 (a. 1273) : abbati... tercia p-s proventus ... spectabit ... salua ... abbatis none p-is porcione.
DokMp I p. 244 (a. 1389) : Jacobo ... tertiam p-em seu tertiam metretam de molendino provenientem ... damus.
III.
1.
strona, bok;
latus.
Distinguitur v. gr.
dextra, sinistra;
item
longitudinis (opp.
latitudinis :
DŁUG. Hist. I p. 37 = I p. 97 ed.nov. : aequales latitudinis et longitudinis p-es habens lacus.
N.
α.
fluminis (fluvii)
brzeg;
ripa
GALL p. 83, 22 : ex altera p-e Wysle fluminis castra ... posuerunt.
KodMp II p.73 (a. 1244) : sculteciam ... cum ... agris ... ex vtraque fluuij Poprad p-e.
β.
alia
odwrotna strona (karty);
i.q. dorsum
paginae
AGZ XIX p. 527 (a. 1477) : in alia p-e est turris in ea citatione depicta.
2.
kierunek; directio
,
v.
gr. anterior (
AKapSąd II
p. 793,
a. 1515).
N.
mundi
et
abs. : strona świata
;
v.
gr.
aquilonis (
PommUrk V
p. 74, a.
1312)
, occidentalis (
CodSil(Μ) I
p. 10, a.
995
;
DokMp I
p. 361,
a. 1409).
3.
(praec.
pl. ): okolica,
ziemia, kraj;
terrae regio.
Simili sensu
partium loca (
DokKKr I
p. 15, a.
1258
et saepius) vel ora (
DŁUG. Op.
p. 26
)
item partes regionum (
KodUJ I
p. 26,
a. 1400).
Definitur
a.
gen.
(nominis loci),
v.
gr.
Cracoviae et Sandomiriae (
KodKKr I
p. 36,
a. 1247)
, Italiae (
SEVER.
p. 43
et saepius), Occidentis (
KrMU
p. 83, 24,
saec. XV in.)
, b.
adi.
, v.gr.
Gallicanae (
DokMp I
p. 331, a.
1405
; simili sensu
Romanae :
KodPol I
p. 47, a.
1242),
sim.; item
alienae (
KodWp VI
p. 80, a.
1302
et saepius),
exterae (
AKapSąd III
p. 8, a.
1450
et saepius;
externae:
RachWaw
p. 372, a.
1547)
, transmarinae (
DŁUG. Hist. II p. 39 = III
p. 51
ed.nov.)
, longae (ab aliquo
loco i. remotae
KodKKr II
p. 147,
a. 1390)
; opp. nostrae (
MICH. CLEP.
p. 11
).
N.
sensu
praegnanti
partes,,
-ium
(ten) kraj; haec
regio
CracArt suppl. II p. 28 (a. 1434) : equitando de curia Romana ad p-es.
APozn II p. 215 (a. 1490) : si ... contingeret fratrem ... absentem huc ad p-es redire.
Praec.
in locut.
(hic) in partibus
na miejscu;
hoc loco, hic
CodVit p. 388 (a. 1417) : Cruciferi ... vellent concordare mecum, si in p-bus existerem.
Ib. p. 418 (a.1418) : ut ... concordiam ... hic in p-bus queremuus.
DŁUG. Reg. II p. 303 (a. 1474) : litibus ... tam in curia Romana, quam hic in p-bus ventilatis.
Opp.
extra partes
za granicą;
peregre
*CodVit p. 995 (a. 1409) : equos ... vendere extra p-es prohibebamus ... quia ... pauci in patria nobis equi remansissent.
IV.
udział, uczestnictwo, rola, zadanie; officium,
munus.
N. locut.
α.
in partes contemplationis se transferre (
DŁUG. Op.
p. 246
;
;alluditur ad
Vlg.
Luc. 10,
42).
Opp.
in carnalem partem relabi (
VAdAnt
p. 29, 1).
β. in partem gratiae commutare
(decretum condemnationis:
Dogiel IV
p. 192,
a. 1505).
γ. in partes sollicitudinis suae
accipere (aliquem:
CodVit
p. 72, a.
1401).
N.
meton. osoba mająca w czymś znaczny udział; qui magni momenti in aliqua re agenda est.
V.
(praec.
pl. ): stronnictwo,
partia; societas eorum, qui in unam causam coniuncti sunt,
factio.
Iuncturae verbales
partibus alicuius favere
(saec.
XV); simili sensu
partium alicuius esse (
DŁUG. Hist. V
p. 291
;
;item
partem esse :
KsgMaz II p. 50, a. 1424 : non libenter te haberet pro iudice ... quia es p-s ipsorum, quia sunt tibi nepotes), partes alicuius adiuvare, defendere, fovere (saec. XV) promovere ( DŁUG. Hist. I p. 302 = II p. 62 ed.nov.) , sequi (sectari saec. XV), suscipere ( *Tom. I p. 16, a. 1512), item in partes alicuius concedere ( DŁUG. Hist. V p. 291 ) , spirare ( Tom. X p. 30, a. 1528) , transire ( DŁUG. Band. p.75 ) , in parte alicuius consentire ( JAC. PAR. Tract. fol. B IVb , nisi leg. partes), pro parte alicuius esse (facere:
KodUJ II p. 232, a. 1463 : in quantum ipsum concernunt litterae et pro p-e sua faciunt.
AKapSądII p. 211, a. 1511 : quando ... rogabat ... patronos ad collacionem ... pro p-e sua erant).
Opp.
partem contra aliquem
suscipere (
Tom. V
p. 281, a.
1520)
.
N. locut.
α.
partes alicuius pessumdare
przynieść
zagładę; perniciem afferre
DŁUG. Hist. V p. 298 : Kazimirus rex de duodecim articulis, quibus rei publicae p-es pessundabat, argutus est.
β.
partem affirmativam (opp.
negativam) tenere
potwierdzać (nie uznawać); affirmare
(negare)
JAC. PAR. Var.
I
p. 253
.
VI iur.
1.
strona w sądzie, uczestnik sprawy sądowej;
qui in iudicio litigat, liti coram iudice
interest. Dicitur
litigaria (
ArPrawn X
p. 275,
a. 1409)
, petens (
StPPP ΙII
p. 40, a.
1532).
Distinguitur
α.
agens (
DokMp V
p. 60, a.
1407
et saepius);
activa (
AGZ XVI
p. 291, a.
1499
et saepius), actorea
(
OrtWp
p. 69, a.
1536)
, principalis (
AKap Sąd IIΙ
p. 376, a.
1498)
, producens (
ib.
), proponens (opp.
respondens :
OrtWp
p. 8
. saec. XV ex.)
, tenens
(
KodMp IV
p. 15, a.
1387
et saepius), item
dolens
(cf.
), iniuriam passa (
IurMas II
p. 8, a.
1472)
, laesa (cf.
).
Glossa
Pol.
RotKal p. 335 (a. 1428) : p-s vulgariter «gysczecz».β. adversa (cf. et saepius ; item ex adverso ib. et saepius, patiens ( OrtWp p. 24, saec. XV ex.ex) , rea ( StPPP VIII p. 67, a. 1382 et saepius : glossae Pol.
AGZ XII p. 281, a. 1463 : p-s alias «sappyerz»; item ib. XVIII p. 192, a. 1479 ;
ZabDziej I p. 248, a. 1539 : p-s «odpoma».Praeterea concitata (glossa Pol.
AGZ XVII p. 512, a. 1504 : contra p-em concitatam alias «na przecyewko stranye przypowyesczeney»), evictor (cf. supra III 1244, 35 sqq.), neglecta (cf. ; opp. comparens: TArch p. 48, a. 1409 ; prompta ib. ).
N.
constr. sq.
de :
KsgSądWar p. 63 (a. 1520) : venientes ... due p-es, una hic de Varra ... alia p-s de Dąbrówka.
Iuncturae verbales
partem se facere (contra aliquem:
JANKO
p. 704
)
, se ponere (
CodVit
p. 451, a.
1419)
; simili sensu
in partem cedere:
CodSil(M) I p. 117 (a. 1163) : eligantur due ... personae, quae adhuc in partem non cesserint earumque arbitrio septem aliae.
2.
sprawa sądowa; lis
quae coram iudice
agitur
AKapSąd III p. 42 (a. 1475) : litterae sunt ... obtente non iudicata p-e.
Ib. p. 124 (a. 1508) : peciit p-em suam ad ... iudicium seculare remitti.
VII.
Iuncturae praepositionales
A. de divisione
1.
secundum (in) partem
częściowo;
partim.
N.
phil.
secundum esse (syn. imperfecte:
BYSTRZ. Top. fol.
r IIb)
; item
log. in
partem convertere propositionem
(opp. universaliter
id. AnalPr fol. b IIIb
).
Locut.
in multam partem
w znacznej części;
plerumque (
DECIUS
p. 82
:
copias suas in multam p-em a Polonorum aciebus abducit.
2. ex (in, pro) parte.
N.
iuncturam
una parte ... ex alia parte
(
DokMp VIII
p. 219, a.
1442).
Locut.
a.
iur.
α. heres ex parte (opp. ex asse).
β.
divortium ex parte
i.q. partiale
ZabDziej IIΙ p. 50 (a. 1490) : proponendo super divorcio in p-e contra uxorem suam ... obiciendo eidem crimen adulterii.
Ib. p. 196 (a. 1492) : petens divorcium in p-e consumari.Cf. item ib. p. 411 (a. 1496).
b.
phil.
esse in parte (opp.
simpliciter:
BYSTRZ. AnalPost fol. k IIIa)
,
item
c.
adi.
falsus (verus
id. AnalPr fol. I Ia
et saepius).
c.
magna (maxima) ex parte
przeważnie;
plerumque.
d.
pro parte virili
sprawiedliwie;
aeque, iuste (saec.
XV-XVI).
e.
pro utraque parte
w obu wypadkach; omnino
STOB. Praed. fol. Ib : questio pro vtraque p-e videtur vera.
N.
iuncturam
partim ... pro parte :
Lites I p. 50 (a. 1321) : que terra est partim in dyocesi Gneznensi et pro p-e in dyocesi Wladislaviensi.
3. per partem(-es)
a.
częściami, stopniowo; particulatim,
gradatim.
b.
z osobna;
separatim.
c.
częściowo;
partim.
N.
phil.
per partem(-es) esse (opp. per se) primo (
ExPhys fol. m IVa
;
ib. fol. s IIa)
;.
B.
de directione, loco
1. ad (in) partem, v.
gr.
Aquilonis (
PommUrk V
p. 74, a.
1312)
, collateralem (
PP II
p.150, a.
1452).
N.
iuncturas
a. ad unam partem ... ad oppositam partem (
MATTH. Dial. fol. XCIVb).
b. ad omnes partes (syn.
circumferentialiter:
AKapSąd III
p. 75,
a. 1500
; circulariter.
APozn
I
p. 368,
a. 1464).
Locut.
ad (in) partem declinare, distrahere, secedere
odejść na bok, na stronę;
i.q. seorsum(
KodPol II
p. 175,
a. 1306
;
VKyng
p. 716
;
ARect II
p. 136,
a. 1547
;et saepius); item
esse (
Tom. XIV
p. 544,
a. 1532)
, stare (
ARect I
p. 469,
a.
1506)
; cf. Th. X 1, 485,9
sqq.; etiam alicui
aliquid ad partem
dicere, intimare sim. (syn.
seorsum:
KrMU
p.
54,8
;
DŁUG.
Hist. IV
p. 29
;et saepius).
N.
in imagine
ad partem ponere (reicere)
zaniechać;
missum facere (
Tom. I
p. 7,
a. 1506
;
ib.
p. 115,
a. 1510).
;
2. (a, de, ex) parte.
Additur constr.
a.
sq.
gen.
b.
sq.
abl.
StPPP VIII p. 287 (a. 1388) : circa fluuium ex p-e eundo Cracouiam.
KodWp VIII p. 181 (a. 1421) : duos cumulos facere ... ex utraque p-e fossis predictis.
Locut.
α. ex una (alia, utraque) parte.
β. ex parte gladii cf.
supra I
549,45; simili sensu ex parte
masculina (opp.
feminina:
AGZ II
p. 4,
a. 1364).
γ.
phil.
a parte ante (opp.
a parte post :
MatFil IV p. 32, saec. XIV : quia ... infinitae animae etc. ... verum est actu a p-e ante, ubi est infinitum, sed a p-e post non, quia ibi potest fieri additum.
GŁOG. Alex. II fol. C Ia : nominatiuus ... apponens ... est qui construitur cum verbo a p-e post, vt: sum homo).
3.
in parte
na stronie, na boku; a latere, clam
NIC. BŁ. Serm. I p. 48 : qui perversi in facie laudant et in p-e vituperant.
StPPP II p. 627 (a. 1453) : in p-e sibi literam demonstrarunt et non coram iudicio.
4. per partem.
N. locut.
α.
per unam partem ... per alteram partem :
DŁUG. Hist. III p. 360 : commendator de Ragnetha cum exercitu ... per unam p-em, frater ... Theodricus per alteram p-em ingressi sunt Lituaniam.
β.
per utramque partem
na wylot;
penitus
ZabDziej III p. 287 (a. 1493) : ipsam ... cutello traiecit usque per utramque p-em.
C.
de respectu, ratione, modo
1. ad partem, in parte(m)
a.
w odniesieniu, co do; respectu
NIC. BŁ. Serm. II p. 206 : erat in errore ... in hac p-e.CALLIM. in
KlQu p. 68 (a. 1488) : nihil amplius ad eam p-em dico.
b.
ze względu, z powodu, w celu;
ratione, causa
,
v.
gr. paenitentiae (
ArPrawn I
p. 23,
a. 1400)
, sollicitudinis pastoralis (
AKapSąd II
p. 60,
a. 1425)
, formidinis et terroris Divini (
DŁUG. Op.
p. 73
),
item
sq.
constr.
c. ut
(saec.
XVI).
c.
alicuius
na rzecz, na korzyść; pro aliquo
,
v.
gr. agere (
ŁASKI ComPriv
fol. 162a
)
, acceptare (ordinationem:
KsgŁawKr
p. 135,
a.1375)
, dare (
StPPP VIII
p. 463,
a. 1398),
cett.
d.
locut.
in (ad) meliorem (optimam) partem
jak najlepiej; quam
optime
,
v.
gr. accipere
(saec.
XVI), redigere (opera sua:
DŁUG. Op.
p. 13
)
.
Opp.
in sinistram partem (saec.
XV); item in alterutram partem (saec.
XV).
2.
(a, de, ex) parte
ze strony;
ab.
a. alicuius.
Occ.
apponitur
subst.
StPPP VIII p. 33 (a. 1381) : pro wlneribus ex p-e Seczeslai.b. alicuius rei.
Praec.
phil.
a (ex) parte materiae (
NIC.BŁ. Serm. II
p. 182
et saepius), formae
BYSTRZ. AnalPr
fol. a Va et saepius),modi (
WROCŁ. Dial. fol. E IIb)
, principii, (opp.
termini
id. AnalPost fol. l IIIb)
, rei significatae (opp. vocis id. AnalPr fol. n VIIb).
c.
locut.
(ab) omni parte
pod każdym względem;
omnino.
3. pro parte
a.
ze strony, w imieniu; ab aliquo, alicuius
nomine.
b.
na rzecz;
pro aliquo.
c.
ze względu, z powodu;
ratione, causa
PP III p. 119 (a. 1445) : Edlinger interdixit resignacionem domus Nikel ... pro p-e muri, vt non debent resignare, donec sibi satisfaccio fieret.
KodUJ IV p. 139 (a. 1535) : quibus ... pro hac p-e derogamus.