Ogólne
Pełne hasło
Więcej

MOLENDINUM

Gramatyka
  • Formymolendinum, molandinum
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -i
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajnijaki
Znaczenia
  • I. propr.
    • A. mola, locus et instrumenta, quibus frumenta et aliae res conteruntur.
      • 1.
        • a.
        • b.
        • c. + equestre equiductorium equinum equireum quadrupedale equorum quod equis trahitur cum equis agendum
        • d.
        • e.
      • 2.
        • a.
        • b.
        • c. + minerale ubi ferrum rude molitur
        • d. + fullorum fullonica
        • e. + pro acuendis cultris mola ferramentis acuendis, poliendis destinata
        • f. + asserum officina truncis arborum in asses secandis destinata
      • 3.
        • a.
        • b.
      • 4.
    • B. + manuale mola
  • II. pensio, quae pro grano molendo solvebatur frumento vel farina

Pełne hasło

MOLENDINUM s. MOLANDINUM, -i n.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • Dc.
  • NGl.
  • B.
  • L.
  • A.
  • K.
[generis m.
KodPol II p. 142 (a. 1297) : eundem molendinum (cf. ib. p. 307, a. 1362; DokLub p. 165, a. 1394; KodKKr II p. 444, a. 1419).
ArPrawn X p. 205 (a. 1407) : unus molendinus.
AGZ XVIII p. 305 (a. 1491) : duos molendinos.
StPPP XII p. 544 (a. 1528) : molendinum, quem aqua demollivit.
Ib. XI p. 33 (a. 1572) : qui molendinus.
Cf. Pol. młyn m. et Th. VIII1338,63.]
I. propr.
A. młyn, pomieszczenie i urządzenia rozcierające ziarno i inne substancje; mola, locus et instrumenta, quibus frumenta et aliae res conteruntur. Glossae Pol.
AGZ VIII p. 76 (a. 1424) : aream pro instaurando m-o ... wulgariter «mlunsko».
PP VI p. 13 (a. 1429) : ab antiquo loco m-i wlgariter «od starego mlyniska».
Distinctiones
1. respicitur molendi modus vel molae constructio
a. aquaticum (supra I 680,44 sqq. ; ita saepissime usque ad saec. XVI ;; additur cum serra: APozn III p. 138, a. 1506) , aquatile (supra I 681,35 sqq.), aquatum ( ), aquinum ( et RHist IX p. 248, a. 1396) , aquosum ( ); simili sensu ad aquam ( CodSil VI p. 185, a. 1339) , in aqua ( PommUrk II p. 247, a. 1271 ; ib. VII p. 261, a. 1329 et saepius), item fluviale ( LibBenP p. 212 ) .
N.
navale i. q. in nave positum ( KodWp II p. 375, a. 1324 ; KsgRWar p. 358, a. 1517 ; simili sensu navium :
PP V p. 115, a. 1428 : m-um ... navium alias «lodny»
); item in navibus ( AGZ XVII p. 124, a. 1475) , super naves ( SchlUrk p. 366, a. 1263).
b. ventile ( KodWp III p. 102, a. 1358 ; ib. p. 533, a. 1383 et saepius),ventillinum ( LibBenP p. III) , ventosum ( KodWp III p. 364, a. 1371 ; DokLub p. 148, a. 1370) , ventuale ( KodWp III p. 363, a. 1371 ; DokKujMaz p. 272, a. 1401) , volatile ( PommUrk V p. 295, a. 1317) ; simili sensu ad ventum ( ib. p. 235, a. 1315 ; CodSil II p. 140, a. 1340) ; item in aere ( PommUrk II p. 247, a. 1271).
c. equestre ( DokLub p. 165, a. 1394 et ), equiductorium (supra III 1150,28 sq. ), equinum ( sqq. ), equireum ( ), quadrupedale ( KodWp III p. 587, a. 1387) ; simili sensu equorum ( KodWp V p. 528, a. 1432) , quod equis trahitur ( KodWp V p. 331, a. 1422) , cum equis agendum ( IusMet p. 267, a. 1550). Glossa Pol.
DokLub p. 165 (a. 1394) : in m-is ... videlicet aquatico ... et in equestri «konsky».
d. unius rotae ( TArch p. 94, a. 1489) , duarum rotarum ( DokMp VI p. 163, a. 1399 ; TArch p. 96, a. 1489) , trium rotarum ( TArch p. 129, a. 1489) ; item cum duabus rotis et duplicibus molaribus ( DokMp VI p. 446, a. 1287) , cum duobus lapidibus et duobus malleis ( CracArt I p. 341, a. 1492).
e. distinctiones variae glossis Pol. exprimuntur
DokMp VI p. 446 (a. 1287) : m-um ... quod vulgariter dicitur «na wagach».
DokLub p. 167 (a. 1397) : m-um vlgariter «consky mlyn» (cf. ib. p. 244, a. 1445).
RHist IX p. 248 (a. 1396) : cum m-o pilari dicto ... in Polonico «mlen stampny».
DokMp VI p. 145 (a. 1397) : tertiam partem m-i «stąpny» vulgariter dicti.
CodEp III p. 428 (a. 1496) : m-a «corzeczny» in opidis.
CorpJP III p. 122 (a. 1510) : de ceteris vero m-is «korzeczniki» nuncupatis (cf. StPPP XII p. 548, a. 1530).
CodEp III p. 428 (a. 1496) : in m-is, que «valny» dicuntur (cf. CorpJP III p. 122, a. 1510; ib. p. 547, a. 1519 et saepius ).
Visit. p. 615 (a. 1559) : m-um dictum «viatrak».
2. respicitur usus
a. frumentarium (cf. supra III 405,17 sq. ), farinarium ( CracImpr p. 272, a. 1565 cf. sq. ), farineum (supra III 71,43 sq. ); simili sensu farris ( CracImpr p. 143, a. 1515) , braseale ( ).
b. papyraceum ( StPPP XI p. 631, a. 1562 ; CulmUB p. 928, a. 1582) , papyreum ( CracImpr p. 64 a. 1512 ; ib. p. 113, a. 1525) ; simili sensu papyri faciendi ( ib. p. 269, a. 1565).
c. minerale młyn rudny; ubi ferrum rude molitur
IusMet p. 262 (a. 1550) : robora ad construendos domos, tabernas, m-a mineralia.
Eodem sensu
minerarum ( PP V p. 137, saec. XV : m-a minerarum alias «rudne» ), ad usum montium spectans ( MatGórn p. 296, a. 1595). Occ. młyn prochowy; ubi pulvis tormentalis conteritur
RachBon II p. 101 : m-um regiae maiestatis sub castro, ubi conficiuntur pulveres.
d. fullorum et abs. : folusz; fullonica
PP II p. 64 (a. 1447) : tercium denarium de m-o alias «folusch».
Ib. p. 98 (a. 1450) : de m-o fullonum alias «pholusch» (cf. KsgŁawWar p. 70, a. 1454; Visit, p. 230, a. 1512).
KsgŁawKr p. 3 (a. 1366) : m-um wlgariter «valkmoel» (Germ., cf. DokLub p. 234, a. 1442; KodKrak I p. 235, a. 1458)
; simili sensu tonsorium ( Dogiel I p. 574, a. 1455) , torquale ( AGZ VIII p. 215, a. 1525) , torquatile ( ib. p. 215, a. 1525).
e. pro acuendis cultris szlifiernia; mola ferramentis acuendis, poliendis destinata
KodKrak II p. 562 (a. 1448) : pro edificacione m-i «thoczni mlyn» wlgariter nuncupati ... pro acuendis fabricandis et emundandis cultris et cultellis magnis siue paruis.
f. asserum tartak; officina truncis arborum in asses secandis destinata
CodSil III p. 109 (a. 1377) : VIII scotos dedimus assericidis in m-o asserum.
Dicitur etiam
serratum ( PP II p. 56, a. 1448) , sarratile ( CulmUB p. 815, a. 1543), etiam pro serratione asserum ( PP II p. 56, a. 1448) .
3. respicitur possessor vel possidendi condicio
a. capitulare ( AKap p. 290, a. 1543) , coenobiale ( DŁUG. LibBen III p. 90 ) , ducale ( KsgRWar p. 358, a. 1517) , regale ( RotPozn p. 436, a. 1426).
b. annale ( sq. ),annuale ( sq. ), manuale (supra 104,37 sq. et AAlex p. 531, a. 1506 ; CorpJP III p. 318, a. 1515 ; sed sensu diverso infra 38); opp. hereditarium ( AAlex p. 531, a. 1506 ; CorpJP III p. 122, a. 1510 ; KsgDoch p. 93 ) , perpetuum ( AGZ V p. 130, a. 1444).
4. respicitur pensio e molendino solvenda liberum ( DokMp I p. 6, a. 1277) , mensurale (cf. ), mensuratum (cf. ),pecuniarium ( Tom. VII p. 181, a. 1525 ib. IX p. 79, a. 1527) .
B. manuale et abs. : żarna; mola
Dogiel V p. 30 (a. 1308) : civibus comminantes Cruciferi ... quod uxores eorum molis suis seu m-is ad molendum manualiter adaptarent.
CorpJP III p. 448 (a. 1519) : de m-o manuali alias «o żarnowem młynie».
Sed sensu diverso
II. meton. (singulare) tzw. miara, danina w zbożu lub mące, uiszczana za zmielenie zboża; pensio, quae pro grano molendo solvebatur frumento vel farina
ArPrawn I p. 372 (a. 1527) : qui taxare debent omnes census, decimas et quicquid nomine decimae datur, maldratas et m-a.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)