Ogólne
Pełne hasło
Więcej

IMPETO

Gramatyka
  • Formyimpeto, inpeto
  • EtymologiaN. pass. pro act. CracImpr p. 209 a. 1544 : promittens se eandem in futurum nunquam pro praemissis inpetiri fortasse pro impediri velle.
  • Odmiana -ere, -ivi(-ii), -itum
Znaczenia
  • I. propr. cum impetu petere, invadere
    • 1. abstr.+ aliquem.
    • 2.
  • II. transl.
    • A.
      • 1. + aliquem affligere, vexare, molestare. exprobrare
      • 2. + aliquid petere, ambire
    • B. iur. iure petere, vindicare aliquid ab aliquo, postulando querela uti
      • 1.
      • 2. + aliquid:
  • III. i. q. ingruere

Pełne hasło

IMPETO s. INPETO, -ere, -ivi(-ii), -itum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • A.
  • H.
  • N.
[inf. praes. pass. impetiri (N. pass. pro act.) CracImpr p. 209 (a. 1544) : promittens se eandem in futurum nunquam pro praemissis inpetiri ([fortasse pro] impediri) velle.]
I. propr. nacierać, godzić, napadać; cum impetu petere, invadere
1. aliquem. Etiam de abstr.
MIECH. Chr. p. 177 : non licere illis ... iuramentum, quod ... praestiterunt, etiam si extrema sors ipsos i-ret, uiolare.
2. aliquid.
N.
domum i. q. invadere
CodSil(M) II p. 93 (a. 1211) : si aliquis alicuius domum i-erit et edificia eius ... leserit etc.
II. transl.
A. sensu communi
1. aliquem dręczyć, nękać, niepokoić, napastować; affligere, vexare, molestare. Occ. wyrzucać komuś coś; exprobrare
CodEp I p. 111 (a. 1450) : dominatio vestra mihi non i-et (nisi leg. imputet), sed domino Czikowsky, qui descendere in Tanczin nullatenus voluit consentire.
Praec.
prosić kogoś, domagać się odeń, nagabywać; aliquem rogare, expetere aliquid ab aliquo.
2. aliquid ubiegać się o coś, starać; petere, ambire
DŁUG. Hist. IV p. 587 : si pergat i-re Bohemicum regnum, caveat, ne de suo disceptet.
AKapSąd I p. 570 (a. 1501) : canonici ... i-erunt a quibusvis excommunicacionum sentenciis, quibus sunt innodati, absolvi.
Constr. ad
1—2:
a. sq. acc. personae.
Item rei:
supra 17 et saepius.
b. sq. de:
DŁUG. Hist. IV p. 265 : rex ... molestias sui exercitus de solutione illum i-ntis non tolerans.
c. sq. inf . supra 20.
d. sq. enunt. finali c. ut:
DŁUG. Op. p. 56 : paucorum ... i-itur rex ... prece, ut reprehensionem ... demitteret.
ArHist VI p. 77 (a. 1505) : intelleximus ... Petrum ... i-re vos, ut eum ad illud beneficium recipiatis.
B. iur. t.t.. zgłaszać pretensje prawne do kogoś lub czegoś, obwiniać kogoś, pozywać przed sąd; iure petere, vindicare aliquid ab aliquo, postulando querela uti
1. aliquem.
N.
ad duellum :
ŁASKI ComPriv fol. 230b : in terminum alium causa differatur, cum quis alium i-it ad duellum, utrique debet pax indici.
2. aliquid:
KodWp II p. 8 (a. 1288) : si aliquis ... in posterum ... quinque ... mansos i-re aut impedire vellet, dicens esse suos, eum ... ex nunc ... abiudicamus.
PommUrk V p. 78 (a. 1312) : praepositum ipsarum sanctimonialium dictos sex mansos ex parte earundem i-ntem.
KsgŁawKr p. 82 (a. 1372) : quelibet illarum sororum habet adhuc suam partem iure i-re.
Ita saepius.
N.
venditionem podważać, kwestionować; irritam esse dicere
PrzywKr p. 7 (a. 1360) : eandem vendicionem non ... poterit ... i-re seu violare.
Additur (ad
1—2) iudicialiter ( CracArt I p. 18, a. 1392 ; StPPP II p. 133, a. 1402 et saepius), iure ( KsgGrWp II p. 268, a. 1398) , via iuris ( CracArt I p. 29, a. 1397).
Syn. et iuxta posita
castigare ( Dogiel IV p. 114, a. 1422) , exigere ( APozn I p. 67, a. 1440) , impedire ( KodKKr I p. 204, 1336 ; Dogiel IV p. 114, a. 1422) ;, inquietare ( APozn I p. 67, a. 1440) , molestare ( KodWp III p. 601, a. 1388 ; ŹrWaw I p. 102, a. 1492 et saepius), perturbare, vexare ( KodMp IV p. 445, a. 1446) .
Constr. (indicatur causa)
a. sq. ex :
StPPP VIII p. 864 (a. 1400) : Stanco ... contra ... kmethones ... pro eo, quod filium Marcissy ... wlneraverunt et ex huiusmodi wlneracione ipsi i-untur.
b. sq. in c. abl.
KodKKr I p. 204 (a. 1336) : promittentes ... prenominatam dominam ... in tactis bonis in posterum non i-re neque inpedire uerbo neque facto.
DŁUG. Hist. V p. 410 : qui sibi in bonis successerat in trecentis cittacionibus i-batur.
Cf. Th. VII 1,597,58. c. sq. ob:
Kod Krak p. 204 (a. 1442) : ciues ... absque exaccione et solucione ... thelonei ... liberos dimittatis ... nec ipsos ob id i-atis uel arestatis.
d. sq. pro :
ArPrawn V p. 147 (saec. XIV med.med) : si quis vellet quempiam pro hereditate i-re dicendo possessorem eandem in obligacione aut pignoracione possidere etc.
StPPP VIII p. 475 (a. 1398) : Wiszchoslaus ... Hedwigim ... pro nouingentis marcis, pro quibus eum ipsa ... i-bat ... euasit.
Ita saepius. Cf. Th. VII 1,597,56 sq. e. sq. super:
KodWp III p. 601 (a. 1388) : heredes in antea nunquam super premissum monasterium debebunt abbatem i-re aut quovis modo infestando molestare.
DŁUG. LibBen I p. 69 : haeres decimam ... sibi usurpat nullo illum super hoc i-nte.
Ita saepius. f. sq. enunt. obi. c. quod vel quomodo:
AKapSąd III p. 372 (a. 1483) : dictam Elizabeth super incantatione iudicialiter i-iit et quod ... quereret incantare.
Ib. p. 377 (a. 1499) : procurator ... verbo i-iit eos, quomodo invaserunt bona capituli.
III. singulare: (niespodziewanie) zachodzić; i. q. ingruere
KsgŁaw p. 139 (a. 1376) : Johannem Huno ... legitima i-nte occasione non volentem tardare ad iudicium bannitum coram consilio predicto fundum domuncule ... resignasse.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)