Ogólne
Pełne hasło
Więcej

IMAGO

Gramatyka
  • Formyimago, himago, immago
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -inis
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajżeński
Znaczenia
  • I.
    • 1. simulacrum, effigies arte facta
      • a.
      • b. + sculpta insculpta in pariete sculpturae imago aurea deaurata in libro ferrea, aera lapidea marmorea straminis humana episcopalis pontificalis puerilis Crucifixi (passionis) Domini Divina Christi crucifixi effigies
        • α. signum sigillo vel monetae impressum
        • β. insigne nobilium
        • γ. maiorum effigies. Praec. meton. (znakomici) przodkowie; maiores (illustres, saec. XV—XVI).
    • 2. similitudo expressa.
    • 3.
      • a. simulacrum aquae vel speculi superficie radditum.
      • b. vox repercussa.
    • 4. visum fallax, phantasma.
  • II.
    • 1. species, quae menti obversatur.
    • 2. inter sententiarum colores, qui dicebantur, enumeratur
    • 3. simulatio, species (saec. XVI).
  • III. + vivi hominis litterarum coloris faciei pietatis habitus, species, forma, exemplar
  • IV. similitudo.
  • V. + oblicze facies

Pełne hasło

IMAGO s. HIMAGO s. IMMAGO, -inis f.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • L.
  • A.
  • H.
  • N.
I.
1. podobizna plastyczna, obraz, posąg; simulacrum, effigies arte facta (dicitur artificialis cf. infra 81,15, iconica: RachWaw p. 191, a. 1532).
N. glossam Pol.
RFil XXIII p. 276 (saec. XV med.med) : i-e «viobrasznosczą».
Distinguitur
a. depicta (in tabula: MPH V p. 635, saec. XV med.med ; item tabula imaginum: AKapSąd II p. 559, a. 1447).
b. sculpta ( AKapSąd II p. 820, a. 1521 et saepius; insculpta in pariete : DŁUG. Hist. III p. 344, item sculpturae imago ib. p. 399 ). Indicatur materia, v. gr. aurea ( MARTIN. OP. Chr. p. 29 ; ;item deaurata in libro : KOMOR. p. 183 ) , ferrea, aera ( HistTart p. 69 ), lapidea ( KOMOR. p. 168 ) , marmorea ( KodMp I p. 9, a. 1206), etiam straminis ( StPPP V p. XXVII, saec. XV). Obiectum definitur adi. , v. gr. humana ( NieznHer p. 39, a. 1471) , episcopalis ( DokKKr I p. 237, a. 1398) , pontificalis ( ib. p. 51, a. 1330) , puerilis ( GALL p. 58, 2) , item gen. , v. gr. Crucifixi (passionis) Domini krzyż, krucyfiks; Christi crucifixi effigies
DokMp I p. 291 (a. 1399) : debet habere ... libertatem ... in silva ... a y-e Passionis Domini usque ad Ssyedliska.
AKapSąd II p. 58 (a. 1424) : iurans ad y-em Crucifixi.
StPPP VII p. 566 (a. 1499) : detulerunt eis ... iuramentum corporale poni faciendo manum supra y-em sacratissimam Domini nostri Ihesu Christi et Sua sacrosancta euangelia.
Ita saepissime saec. XV—XVI. Simili sensu Divina :
AAlex p. 542 (a. 1506) : zaphirus pectoralis i-em Divinam in facie retinens.
N.
α. znak na pieczęci lub monecie; signum sigillo vel monetae impressum
DŁUG. Hist. II p. 304 (= IV p. 53 ed. nov.) : in quam ecclesiam Posnaniensem nonnulla iura ducalia de moneta iure suo et i-e fabricanda erant transfusa.
β. znak herbowy; insigne nobilium
MHer XIV p. 20 (a. 1564) : ex plebeo etiam genere natos ... saepe nobilium i-bus seu insignibus ornamus.
γ. pl. portrety przodków; maiorum effigies. Praec. meton. (znakomici) przodkowie; maiores (illustres, saec. XV—XVI).
2. (żywa) podobizna, odbicie; similitudo expressa.
Praec. phil.
Dei (de homine : MARTIN. OP. Marg. fol. r 7a ; WROCŁ. EpitConcl fol. n IVa, ;cf. Th. VII 1,411,44 sqq.), virtutis superioris divinae (de anima : GOST. Th. fol. b IVa), item divini esse ( GŁOG. Phys. fol. A IIa : ipsa anima ... immortalis divinique esse i-em in se habet).
Dicitur
naturalis (opp. artificialis: WROCŁ. EpitConcl fol. n IVa), item connaturalis ( ib. fol. n IVb, cf. ).
N. syn.
ExPhys fol. f IIIb : forma ... dicitur paradigma, y-o vel ydea, secundum quod procedit ab exemplari suo, quod habet in causa prima.
3.
a. odbicie w wodzie lub w lustrze; simulacrum aquae vel speculi superficie radditum.
b. echo; vox repercussa.
N. in imagine
gloriae :
CodVit p. 1057 (a. 1417) : umbrellam mortalis illius glorie attingere, in qua resonat i-o glorie, que ... non est ... repudianda (alluditur ad Cic. Tusc. 3,3 ).
4. zjawa, widziadło; visum fallax, phantasma.
II.
1. wyobrażenie, przedstawienie; species, quae menti obversatur.
N. in arte mnemonica
DOBCZ. Ars fol. a IIIa : proceditur per figuras ideales, id est per idola seu i-es veras vel fictas.
Occ. wyobraźnia; i. q. imaginatio
NIC. BŁ. Serm. III p. 68 : in i-e velociter currit homo et in ictu oculi pertransit omnia loca (cf. ib. supra mente omnia velociter percurrere possumus).
Glossa Pol.
RFil XXIII p. 314 (saec. XV med.med) : «wyobraźność» i-o (cf. ib. p. 276, saec. XV med.).
2. obraz jako figura retoryczna; inter sententiarum colores, qui dicebantur, enumeratur
StPPP X p. 48 (saec. XV in.) : sentenciarum colores sunt ... licentia ... similitudo, exemplum, y-o etc.
Cf. Th. VII 1,410,4 sqq.
3. pozór, pretekst; simulatio, species (saec. XVI).
III. postać, kształt, wygląd; habitus, species, forma, v. gr. vivi hominis ( DŁUG. Op. p. 39 ) , litterarum ( DOBCZ. Ars fol. a VIb) , coloris faciei ( IANIC. p. 39, v. 97 : coloris i-o candida), item pietatis (e Verg. Aen. 6,405 VAdAnt p. 9,1) . Occ. i. fere q. wzór; exemplar
DŁUG. Op. p. 515 : ex quorum magnorum magistratuum notitia vide licet et i-bus et casibus et absterremur a vitiis et ad edendum praeclara facinora informamur.
CALLIM. Hist. p. 14,9 : sanctitatis specimen vereque religiosorum pontificum i-o.
IV. podobieństwo; similitudo.
N. locut.
ad imaginem alicuius rei referri być podobnym, przypominać; similem esse
KomKadł p. 27 : qui semper assistunt principi, lateribus assimilantur, quaestores vero et comites rerum privatarum ad ventris et intestinorum referuntur imaginem, pedibus vero ... agricolae cooptantur.
V. singulare: oblicze, twarz; facies (cf. Słownik Staropolski V 346 s. v. oblicze 3)
STAN. OP. p. 861 : cecos filios habentes y-es deformatas.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)