- F.
- Th.
- Dc.
- B.
- L.
- A.
- Ha.
- O.
- W.
MPVat ΙII p. 146 (a. 1310) : pissides argenteos.generis n.
AKap Sąd II p. 734 (a. 1508) : de pixide, quod est in almaria.generis m. vel n.
KsgKaz p. 177 (a. 1386) : pro ferreo pixide.
InwKKr p. 44 (a. 1576) : in ... pixide eburneo ... in pixide maiore ligneo.]
I.
puszka, pudełko, szkatułka;
cista, capsa, arca.
Glossae
Pol.
RFil XXIV p. 66 (saec. XV in.in) : p-es «sloiki».
GLb p. 85 : py-is, pi-is, «puszka», vas in quo medici reponunt suas confectiones, «sloyek».
InwKKr p. 41 (a. 1576) : p-em alias «puseczke» ... ad Sacramentum in ciborio ... conservandum.Indicatur materia apposito adi. , v. gr.
argentea (NIC. POL. p. 148, v. 9 et saepius), cuprea ( CracArt I p. 21, a. 1394) , deaurata ( RachJag p. 164, a. 1393 et saepius), eburnea ( infra 1580,9 et saepius), ferrea ( supra 22 et saepius), lignea (supra 23 ), stagnea ( DŁUG. Hist. V p. 589 ) .
Praec.
1.
skarbonka, puszka w której przechowuje się pieniądze, skarbiec;
cista qua pecunia asservatur, thesaurus
PommUrk IV p. 142 (a. 1304) : contulimus ... Theoderico ... de p-e nostre civitatis ... quinquaginta marcas.
Ib. p. 324 (a. 1308) : quas marcas ... presentabimus annis singulis in p-em civitatis.Ita vulgo. Saepissime additur gen. , e.g. civitatis, ut supra, sed etiam communitatis ( ARect II p. 173, a. 1550) , ecclesiae ( KsgKaz p. 383, a. 1395) , iuris civilis ( KsgPrzKr II p. 64, a. 1528) , scabinorum( KsgKaz p. 138, a. 1381).
2.
singulare:
aequabilitatis
rodzaj instrumentu astronomicznego;
instrumentum astr. quoddam
RachDw I p. 127 (a. 1565) : fabrefactae sunt libellae tres per... aurificem, quas vocant p-es aequabilitatis (ed. aqua-) ... ad deaurandum dati ... floreni 10 ... a fabricatione dati ... floreni 33; harum duas una cum baculo Jacobi sacrae maiestati regiae ... dedi.
Constr.
a.
sq.
gen.
,
cf.
supra 1579, 39
et saepe.
b.
sq.
ad :
AKapSąd III p. 272 (a. 1500) : p-em argenteam ... ad deferendum hostias ad altare.Cf. etiam supra 1579, 29. c. sq. cum:
CracArt suppl. I p. 29 (a. 1411) : duas p-es cum clausura.
ArLit III p. 29 (a. 1421) : due p-es eburnee cum reliquiis.Ita saepius. d. sq. pro :
StKapWł p. 243 (saec. XIV) : vasculum parvum seu p-is pro delatione ad infirmos venerabilis Sacramenti.
II.
milit.
działo lub ręczna broń palna różnego rodzaju; tormentum
bellicum maius vel catapulta manualis, qua globi pulvere nitrato incenso emittebantur
RachJag
p. 200 (a.
1394)
:
furmano, qui duxit XX
balistas, pulueres p-um et sagittas in Lublin.
Lites II
p. 156 (a.
1413)
:
Cruciferi ... presbiteros ... p-e sive bumbarda sagittaverunt.
Ita vulgo.
Glossae
Pol.
GLt
p. 23
:
p-is, misile, «puska» (ita saepius ).
KsgPrzKr
p. 142 (a.
1435)
:
dedit I marcam, pro qua empte
sunt due p-es, alias
«pisczali» (ita
saepius ).
ArHist III
p. 86 (a.
1446)
:
una ferrea p-is «tharasniczka»
... item tres p-es «huffnycze» (ita saepius ).
Podol.
p. 16 (a.
1494)
:
alia p-is alias «polhufnicza»
stat circa rotham ... putei
castrensis.
Ib.
p. 11
:
in eadem stuba p-es in
pariete, alias «hakownicze» ([ita saepius). ]
Tom. V
p. 13 (a.
1519)
:
nemo ... tempore pacis ... p-es breves, quas «russnicza»
vocant, deferre audeat
(ita
saepius ).
Visit.
p. 694 (a.
1557)
:
p-es 16 alias
«tarasnice».
Distinguitur
ahenea (
WAPOW. Chr.
p. 83
),
brevis (
cf.
supra 30
)
longior
(
Tom. XV
p. 703, a.
1533)
, magna (
CodEp III p. 505, a.
1431
et saepius; maior:
RachBon II p. 100)
, manualis (
KsgPrzKr I
p. 237, a.
1466
et saepius),
parva (
CodEp III
p. 505, a.
1431
et saepius),
tormentalis (
KodZagr
p. 74, a.
1499)
, uncata (
MPH III
p. 250, a.
1505
et saepius).
Syn.
et iuxta posita
ballista (
VL
p. 228, a.
1475)
, bombarda
(
supra 19
et saepius), ingenium (
CodEp III
p. 184, a.
1474)
, machina (
HESSE Matth. III p. 30
et saepe), machinamentum (
AnnSCr
p. 80, saec.
XV)
, tormentum (
CorpJP III
p. 307, a.
1514).
N.
magister pyxidum
puszkarz; artifex qui
tormenta bellica fundebat
ArPrawn X
p. 26 (a.
1394)
:
obligaverunt
allodium ... provido Michaeli magistro pum.
Ib.
p. 126 (a.
1403)
:
Michahel magister p-um tenetur penam.
Ita saepius.
Cf.
PYXIDATOR
PYXIDISTA
PYXIDIFEX
PYXIDARIUS
II.