- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- A.
- N.
- O.
StPPP VI p. 291 (a. 1525) : vi et manu potenta ... sororem ipsius ... rapuisset (nisi leg. -nti).]
I.
adi.
A.
(haud raro adhibetur fere pro part.
praes.
verbi q.e.
posse
) mogący, będący w stanie, mocny, władny (zwł. coś
uczynić), zdolny (do dokonania
czegoś); qui potest (aliquid facere),
facultate vel potestate
praeditus, aptus; in iunctura
potens est
i. significat q. potest.
Praec.
1.
zdolny do współżycia; ad coitum
habilis.
2.
iur.
mający prawo coś uczynić,
uprawniony, pełnomocny; ius
potestatemque habens,
cui potestas rerum agendarum data est
StPPP VIII
p. 660
(a. 1399)
:
Margaretha p-ns
est bona puerorum ... obtinere.
Ib.
p. 739
(a. 1399)
:
p-ns est et erit ... partem hereditatis ... recipere.
Ib. II
p. 119
(a. 1401)
:
Dobco p-ns est
et erit ipsum Miroslaum ... pignorare.
Ita saepissime.
N.
sq.
gen.
PP III
p. 203
(a. 1451)
:
tunc debent p-es
esse sui testatoris testamenti (cf. paulo supra ut sint p-es
exequere omne testamentum suum).
Constr. ad A:
a. abs. b. sq.
abl. c.
sq.
inf.
(vulgo). d. sq. ad. e. sq. in c.
abl.
B.
1.
silny, mocny, potężny; fortis, valens, validus, pollens (de hominibus et rebus).
N.
glossam
Pol.
DŁUG. LibBen
III
p. 258
:
Boleslaus primus Poloniae rex «chrobri», id est p-ns et animosus, appellatus.
Occ.
dicitur
α.
de vino (
CodEp III
p. 121,
a. 1464
et saepius).
β.
de
manu Dei
(alluditur ad
Vlg.
I Petr. 5,6)
KodWp I
p. 62
(a. 1208)
:
hanc ... donationem sub p-i manu ... Dei pono.
Ib.
p. 558
(a. 1249)
:
humiliari volumus sub p-i manu Dei.
Ita saepius.
N.
locut.
manus potens
przemoc, siła (zbrojna); vis
(armata), violentia
Lites I
p. 28 (a.
1320)
:
Cruciferi ... manu p-i
eum eiecerunt de terra.
Ib.
p. 342
(a. 1339)
:
cum ... exercitu venerunt ... et valida manu et p-i et violenter ... castrum
... incenderunt.
KodMp IV
p. 61 (a.
1399)
:
promittens ... conuentum ... ab omni impeticione quorumcumque heredum siue extraneorum - excepta
manu p-i et violenta -
indemnem conseruare.
Ita saepissime.
2.
(de hominibus) panujący nad czymś,
władający czymś;
dominans, regens, gubernans.
N.
sui
a.
opanowany;
moderatus (saec. XVI).
b.
uprawniony do samodzielnego występowania w sądzie;
cui iure agere
licet
ŁASKI ComPriv
fol. 189a
:
cum puer fuerit
duodecim annorum, is mundiburdius, alias sui p-s, est factus.
3.
(de rebus) ważny, ważki; gravis, magni momenti.
Constr. ad 1 - 3:
a.
abs.
b.
sq.
gen.
c.
sq.
abl.
(interdum etiam
abl.
comparationis cum
comp.
potentior). d.
sq.
in
c.
abl.
e.
sq.
super
c.
acc.
VITELO Epist.
p. 10
:
quando virtus ... fit p-ns super materiam morbi.
II.
subst.
1.
(praec.
pl. ) możni, ludzie
wpływowi, możnowładcy, potentaci,
dostojnicy; homines qui dominantur, primores, dignitate
sim. praevalentes,
eminentes.
Eodem sensu comp.
potentiores (
ArPrawn I
p. 13, a. fere
1400).
2.
eccl.
potentes
mocarstwa (nazwa jednego z chórów anielskich);
nomen cuiusdam chori angelorum
AH IX p. 227 (saec. XV) : orbem regunt dominantes et virtutes triumphantes p-um iuvamine.Cf. POTESTAS II B 3 a.