- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- A.
- H.
- N.
- K.
- O.
I.
A.
posiadanie (na własność lub w dzierżawie), dzierżenie, własność, prawo własności
czegoś; actus, ius, potestas (rem suam vel conductam)
possidendi, habendi, tenendi,
alicuius rei proprietas.
Per abundantiam
proprietas possessionis (
DokMp I
p. 33, a.
1322).
1.
refertur ad res. Glossae
Pol.
RotKal p. 480 (a. 1434) : recipit ... duos equos cum aratro ... in hoc in p-e fuit ... «i tegom w dzierżeniu był: konie ... i pług».
AGZ XV p. 34 (a. 1465) : tenutam ... habet in p-e alias «w dzerzenyu».
Ib. XVI p. 413 (a. 1491) : eadem bona ... habens in sua p-e, alias «w szwem gwarze».
Dicitur v. gr.
actualis (
JAC. PAR. Contr.
p. 104
et
p. 110
et saepius;
et corporalis :
KodWp IX p. 415, a. 1434 et saepius), civilis (opp. naturalis:KodMp II p. 35, a. 1227 ; corporalis: KodMaz(K) p. 264, a. 1227), corporalis ( PommUrk II p. 532, a. 1284 et saepius; et realis : ArHist V p. 288, a. 1392-1412 et saepius; corporabilis et realis : Tom. VII p. 95, a. 1526) , diuturna ( DokMp I p. 39, a. 1333) , effectualis ( DokMp II p. 110, a. 1429 ; et realis : IurMas II p. 75, a. 1497) , libera ( ŹrWaw I p. 34, a. 1517) , pacifica ( DokMp I p. 4, a. 1257 et saepius; et expedita : KsgZKal p. 184, a. 1407 ; ; et quieta : StSyn III p. 36 et saepius), plena ( KodMaz(K) p. 264, a. 1227), primaeva ( ArHist IV p. 235, a. 1299) , pristina ( StPPP VIII p. 238, a. 1388) , pura (opp. impura : GŁOG. Don. fol. L Va) , quieta ( KodMp II p. 35, a. 1227) , solida ( CorpJP III p. 309, a. 1514) , stabilis (et integra: KodMaz(K) p. 105, a. 1177) , sterilis ( MARTIN. OP. Marg. fol. n Ia) , tota ( KodWp I p. 27, a. 1175 ; totalis: StPPP VII p. 321, a. 1389) , vera (( ib. p. 258, 1388 ; ;opp. arendatoria: ArLit VII p. 330, a. 1522), sim.
Iuncturae verbales notabiliores
selectae:
a. possessionem
α. adire, apprehendere,
capere, habere, obtinere,
suscipere, tenere sim.
β. (alicui)
abrenuntiare,
adiudicare, assignare, dare, dimittere, reddere, resignare, restituere, sim.
b. possessioni accedere,
cedere, consignare,
restituere sim.
c. possessione cedere, sim.
d. a possessione aliquid
alienare, surripere,
sim.; recedere, sim.
e. ad (in) possessionem
aliquem admittere,
assignare, ducere, imponere, inducere, introducere, introligare, locare, mittere, ponere, recipere, reducere, reponere,
restituere, sim.
f.
de possessione (alicui)
cedere, exire, recedere sim.;
aliquem eicere, expellere
sim.
g. extra possessionem
aliquem mittere.
h. in possessionem aliquid
α. apprehendere, recipere, suscipere, transferre
sim.
β. in (super) possessionem se inicere, se intromittere
sim.
γ. in possessionem intrare
sim.
2.
refertur ad homines
StPPP VIII p. 307 (a. 1389) : in duos kmethones ... p-em habet.
KsgZPozn p. 289 (a. 1403) : subdidit se Johanni ... dare p-em duorum kmethonum ... in viginti marcas et si non dederit p-em eorundem kmethonum, tunc debet eosdem kmethones inpignerare ... in eius scoltecia.
TPaw IV p.280 (a. 1405) : prefatum Borym in quatuor kmetones solubiles ... debet illigare p-em.
B.
1.
zajęcie, zawładnięcie, objęcie w posiadanie;
occupatio, actus occupandi.
Additur
violenter
(
StPPP VIII
p. 661, a.
1399
:
pena ... pro p-e hereditatis violenter).
2.
iur.
wprowadzenie w posiadanie
nieruchomości; actus aliquem publica
auctoritate in occupatione
rerum immobilium collocandi,
praec. in iunctura
possessionem in (ad) aliquid (in aliqua re) dare (donare) :
StPPP VIII p. 291 (a. 1388) : si non dederit marcas, tunc in medietatem ... ville ... sibi dabit p-em.
Ib. p. 333 (a. 1389) : si eandem pecuniam negligeret dare, tunc in duas villas suas ... p-em habet dare.Ita saepissime. Glossae Pol.
ZapSądWp p. 148 (a. 1403) : debet dare p-em wlgariter «wrzeszene» in villa.
Ib. p. 326 (a. 1407) : ipsam citaui et ... extrusi ... et iudicium dedit michi ministerialem ad p-em, wlgariter «na wroczene».
3.
objęcie godności kościelnej lub beneficjum;
actus munus vel beneficium eccl. obtinendi
ArPrawn I p. 10 (a. fere 1400) : Petrum admittere ad p-em canonicatus et prebende dicte ecclesie Gneznensis.
KodKKr II p. 271 (a. 1402) : mandamus quatenus ... Stephanum in p-em eiusdem altaris inducas corporalem et realem.
AKapSąd III p. 270 (a. 1499) : Paulus inducebatur in p-em ... ecclesie.
C.
1.
prawo, możność; ius,
facultas, potestas
AGZ IV p. 38 (a. 1407) : quantum ad decimas archiepiscopus ... asserit ... se fore in p-e percipiendi eas.
KodMp IV p. 134 (a. 1412) : eidem Raphaeli ... dedimus et assignamus liberam ac omnimodam p-em, vt mediam partem scultecie ... libere vendere ... possit.
PP III p. 109 (a. 1443) : si Johannes non daret Agnete ... XXX sexagenas ... extunc Agnetha habet p-em vendendi domum istam.
Constr.
ad A - C:
a.
abs.
b.
sq.
gen.
c.
sq.
cum:
StPPP VIII p. 255 (a. 1388) : dabit p-em cum omni iure.
Ib. II p. 42 (a. 1394) : tenere terram … in p-e cum omnibus juribus.
d.
sq.
in
c.
abl.
JAC. PAR. Contr. p. 112 : utatur ea p-e in lucro et damno.Ita saepius.
II.
1.
mienie, majątek; bona,
res familiaris.
N. in
imagine
KodMp II p. 4 (a. 1161) : quicunque ... hec ... dona violauerit ... in inferno sit p-o eius.Glossae Pol.
KsgGrWp II p. 149 (a. 1398) : evasit mulierem ... pro p-e wlgariter «o gimene».
GLc p. 10 : p-o, sua p-o, «gego wlodza abo gymyenye».
RFil XXII p. 10 (saec. XV) : mobilis p-o «pomyayącze ymyenye».
Distinguitur communis (opp. privata: KomPolit p. 199, a. 1433) , mobilis ( JAC. PAR. Contr. p. 105 et saepius ;opp. immobilis : JAC. PAR. RefEccl p. 94 ), naturalis (opp. artificialis :
KomPolit p. 189, a. 1410 : ars acquirendi p-es tam artificiales quam naturales).
N.
animata (de servo
KomEkon
p. 144, a.
1416)
.
2.
pl. posiadłość
ziemska, dobra; praedium, fundus,
bona
terrestria.
Occ.
i. fere q. terytorium podlegle
czyjejś władzy;
regio potestati alicuius subiecta
KodMaz(K) p. 55 (a. 1138) : cum Boleslaus dux filiis p-em divideret ... seniori Vladislao Slesiam et Cracoviam ... deputavit eqs.
CodEp III p. 87 (a. 1455) : sciant universi ... neque nos ... ad Cruciferorum p-em velle redire, ymo pocius colla cum bonis velle amittere quam ad manus eorum reverti et eos reaccipere in dominos.Glossae Pol.
RFil XXII p. 26 (saec. XV) : p-es «dzyerzawy».
GLcerv p. 682 : p-o est ... res possessa «dzierżawa».
Constr.
ad I - 2:
a.
abs.
b.
sq.
gen.
possessoris.
c.
sq.
cum:
DokMp I p. 32 (a. 1322) : dedimus p-em nostram Lysek dictam cum agris, campis ... in commutationem ville.
d.
sq.
in
c.
abl.,
cf.
e.
sq.
versus:
WŁODK. Op. p. 411 : certe p-es versus limites ... infidelium.
f.
sq.
appellatione loci,
cf.
et
DokMp I p. 63 (a. 1421) : Siemionacza Kricza p-o ad nos ... reverti debebit.ΙΠ. singularia
1.
obowiązek trzymania straży przez chłopów w grodach; excubiae quae colonis in castris
agendae erant
ArHist IV p. 347 (a. 1386) : eximimus ... nostrum fidelem ... a communi p-e castrorum nostrorum omnium, quod vulgariter «possada» dicitur.Cf. etiam
2.
posiedzenie; sessio
KsgKaz p. 458 (a. 1399) : Burghardus fideiussit pro Hazenbog pro I fertone dare in prima p-e consulum.