Ogólne
Pełne hasło
Więcej

POSSESSIO

Gramatyka
  • Formypossessio, posessio, possesio,
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -onis
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajżeński
Znaczenia
  • I.
    • A. actus, ius, potestas (rem suam vel conductam) possidendi, habendi, tenendi, alicuius rei proprietas.
      • 1.
        • a.
          • α.
          • β.
        • b.
        • c.
        • d.
        • e.
        • f.
        • g.
        • h.
          • α.
          • β.
          • γ.
        • i.
      • 2.
    • B.
      • 1. occupatio, actus occupandi.
      • 2. iur.+ possessionem in (ad) aliquid (in aliqua re) dare (donare) actus aliquem publica auctoritate in occupatione rerum immobilium collocandi,
      • 3. eccl. actus munus vel beneficium eccl. obtinendi
    • C.
      • 1. ius, facultas, potestas
  • II.
    • 1. bona, res familiaris.
    • 2. praedium, fundus, bona terrestria. regio potestati alicuius subiecta
    • 1. excubiae quae colonis in castris agendae erant
    • 2. sessio

Pełne hasło

POSSESSIO s. POSESSIO s. POSSESIO, -onis f.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • L.
  • A.
  • H.
  • N.
  • K.
  • O.
I.
A. posiadanie (na własność lub w dzierżawie), dzierżenie, własność, prawo własności czegoś; actus, ius, potestas (rem suam vel conductam) possidendi, habendi, tenendi, alicuius rei proprietas. Per abundantiam proprietas possessionis ( DokMp I p. 33, a. 1322).
1. refertur ad res. Glossae Pol.
RotKal p. 480 (a. 1434) : recipit ... duos equos cum aratro ... in hoc in p-e fuit ... «i tegom w dzierżeniu był: konie ... i pług».
AGZ XV p. 34 (a. 1465) : tenutam ... habet in p-e alias «w dzerzenyu».
Ib. XVI p. 413 (a. 1491) : eadem bona ... habens in sua p-e, alias «w szwem gwarze».
Dicitur v. gr.
actualis ( JAC. PAR. Contr. p. 104 et p. 110 et saepius; et corporalis :
KodWp IX p. 415, a. 1434 et saepius), civilis (opp. naturalis:
KodMp II p. 35, a. 1227 ; corporalis: KodMaz(K) p. 264, a. 1227), corporalis ( PommUrk II p. 532, a. 1284 et saepius; et realis : ArHist V p. 288, a. 1392-1412 et saepius; corporabilis et realis : Tom. VII p. 95, a. 1526) , diuturna ( DokMp I p. 39, a. 1333) , effectualis ( DokMp II p. 110, a. 1429 ; et realis : IurMas II p. 75, a. 1497) , libera ( ŹrWaw I p. 34, a. 1517) , pacifica ( DokMp I p. 4, a. 1257 et saepius; et expedita : KsgZKal p. 184, a. 1407 ; ; et quieta : StSyn III p. 36 et saepius), plena ( KodMaz(K) p. 264, a. 1227), primaeva ( ArHist IV p. 235, a. 1299) , pristina ( StPPP VIII p. 238, a. 1388) , pura (opp. impura : GŁOG. Don. fol. L Va) , quieta ( KodMp II p. 35, a. 1227) , solida ( CorpJP III p. 309, a. 1514) , stabilis (et integra: KodMaz(K) p. 105, a. 1177) , sterilis ( MARTIN. OP. Marg. fol. n Ia) , tota ( KodWp I p. 27, a. 1175 ; totalis: StPPP VII p. 321, a. 1389) , vera (( ib. p. 258, 1388 ; ;opp. arendatoria: ArLit VII p. 330, a. 1522), sim.
Iuncturae verbales notabiliores selectae:
a. possessionem
α. adire, apprehendere, capere, habere, obtinere, suscipere, tenere sim.
β. (alicui) abrenuntiare, adiudicare, assignare, dare, dimittere, reddere, resignare, restituere, sim.
b. possessioni accedere, cedere, consignare, restituere sim.
c. possessione cedere, sim.
d. a possessione aliquid alienare, surripere, sim.; recedere, sim.
e. ad (in) possessionem aliquem admittere, assignare, ducere, imponere, inducere, introducere, introligare, locare, mittere, ponere, recipere, reducere, reponere, restituere, sim.
f. de possessione (alicui) cedere, exire, recedere sim.; aliquem eicere, expellere sim.
g. extra possessionem aliquem mittere.
h. in possessionem aliquid
α. apprehendere, recipere, suscipere, transferre sim.
β. in (super) possessionem se inicere, se intromittere sim.
γ. in possessionem intrare sim.
i. in possessione esse, exsistere, manere sim.; aliquid habere, tenere sim., omnia (a-i) cf. s. v .v.
2. refertur ad homines
StPPP VIII p. 307 (a. 1389) : in duos kmethones ... p-em habet.
KsgZPozn p. 289 (a. 1403) : subdidit se Johanni ... dare p-em duorum kmethonum ... in viginti marcas et si non dederit p-em eorundem kmethonum, tunc debet eosdem kmethones inpignerare ... in eius scoltecia.
TPaw IV p.280 (a. 1405) : prefatum Borym in quatuor kmetones solubiles ... debet illigare p-em.
B.
1. zajęcie, zawładnięcie, objęcie w posiadanie; occupatio, actus occupandi.
Additur
violenter ( StPPP VIII p. 661, a. 1399 : pena ... pro p-e hereditatis violenter).
2. iur. wprowadzenie w posiadanie nieruchomości; actus aliquem publica auctoritate in occupatione rerum immobilium collocandi, praec. in iunctura possessionem in (ad) aliquid (in aliqua re) dare (donare) :
StPPP VIII p. 291 (a. 1388) : si non dederit marcas, tunc in medietatem ... ville ... sibi dabit p-em.
Ib. p. 333 (a. 1389) : si eandem pecuniam negligeret dare, tunc in duas villas suas ... p-em habet dare.
Ita saepissime. Glossae Pol.
ZapSądWp p. 148 (a. 1403) : debet dare p-em wlgariter «wrzeszene» in villa.
Ib. p. 326 (a. 1407) : ipsam citaui et ... extrusi ... et iudicium dedit michi ministerialem ad p-em, wlgariter «na wroczene».
3. objęcie godności kościelnej lub beneficjum; actus munus vel beneficium eccl. obtinendi
ArPrawn I p. 10 (a. fere 1400) : Petrum admittere ad p-em canonicatus et prebende dicte ecclesie Gneznensis.
KodKKr II p. 271 (a. 1402) : mandamus quatenus ... Stephanum in p-em eiusdem altaris inducas corporalem et realem.
AKapSąd III p. 270 (a. 1499) : Paulus inducebatur in p-em ... ecclesie.
C.
1. prawo, możność; ius, facultas, potestas
AGZ IV p. 38 (a. 1407) : quantum ad decimas archiepiscopus ... asserit ... se fore in p-e percipiendi eas.
KodMp IV p. 134 (a. 1412) : eidem Raphaeli ... dedimus et assignamus liberam ac omnimodam p-em, vt mediam partem scultecie ... libere vendere ... possit.
PP III p. 109 (a. 1443) : si Johannes non daret Agnete ... XXX sexagenas ... extunc Agnetha habet p-em vendendi domum istam.
Constr. ad A - C:
a. abs.
b. sq. gen.
c. sq. cum:
StPPP VIII p. 255 (a. 1388) : dabit p-em cum omni iure.
Ib. II p. 42 (a. 1394) : tenere terram … in p-e cum omnibus juribus.
d. sq. in c. abl.
JAC. PAR. Contr. p. 112 : utatur ea p-e in lucro et damno.
Ita saepius.
II.
1. mienie, majątek; bona, res familiaris.
N. in imagine
KodMp II p. 4 (a. 1161) : quicunque ... hec ... dona violauerit ... in inferno sit p-o eius.
Glossae Pol.
KsgGrWp II p. 149 (a. 1398) : evasit mulierem ... pro p-e wlgariter «o gimene».
GLc p. 10 : p-o, sua p-o, «gego wlodza abo gymyenye».
RFil XXII p. 10 (saec. XV) : mobilis p-o «pomyayącze ymyenye».
Distinguitur communis (
opp. privata: KomPolit p. 199, a. 1433) , mobilis ( JAC. PAR. Contr. p. 105 et saepius ;opp. immobilis : JAC. PAR. RefEccl p. 94 ), naturalis (opp. artificialis :
KomPolit p. 189, a. 1410 : ars acquirendi p-es tam artificiales quam naturales).
N.
animata (de servo KomEkon p. 144, a. 1416) .
2. pl. posiadłość ziemska, dobra; praedium, fundus, bona terrestria. Occ. i. fere q. terytorium podlegle czyjejś władzy; regio potestati alicuius subiecta
KodMaz(K) p. 55 (a. 1138) : cum Boleslaus dux filiis p-em divideret ... seniori Vladislao Slesiam et Cracoviam ... deputavit eqs.
CodEp III p. 87 (a. 1455) : sciant universi ... neque nos ... ad Cruciferorum p-em velle redire, ymo pocius colla cum bonis velle amittere quam ad manus eorum reverti et eos reaccipere in dominos.
Glossae Pol.
RFil XXII p. 26 (saec. XV) : p-es «dzyerzawy».
GLcerv p. 682 : p-o est ... res possessa «dzierżawa».
Constr. ad I - 2:
a. abs.
b. sq. gen. possessoris.
c. sq. cum:
DokMp I p. 32 (a. 1322) : dedimus p-em nostram Lysek dictam cum agris, campis ... in commutationem ville.
d. sq. in c. abl., cf.
e. sq. versus:
WŁODK. Op. p. 411 : certe p-es versus limites ... infidelium.
f. sq. appellatione loci, cf. et
DokMp I p. 63 (a. 1421) : Siemionacza Kricza p-o ad nos ... reverti debebit.
ΙΠ. singularia
1. obowiązek trzymania straży przez chłopów w grodach; excubiae quae colonis in castris agendae erant
ArHist IV p. 347 (a. 1386) : eximimus ... nostrum fidelem ... a communi p-e castrorum nostrorum omnium, quod vulgariter «possada» dicitur.
Cf. etiam
2. posiedzenie; sessio
KsgKaz p. 458 (a. 1399) : Burghardus fideiussit pro Hazenbog pro I fertone dare in prima p-e consulum.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)