Ogólne
Pełne hasło
Więcej

PISCINA

Gramatyka
  • Formypiscina, pisczina
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ae
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajżeński
Znaczenia
  • I. propr. propr. staw rybny, sadzawka rybna (naturalna lub sztuczna), także odgraniczone miejsce na rzece lub stawie, w którym łowi się ryby, tzw. rybnik
    • a. + piscinam aggerare construere demittere elaborare elevare emittere erigere evacuare expiscare
    • b.
      • α.
      • β.
      • α. + piscinae locus (antiquus, sterilis); piscina antiqua (deserta, vacua, vetus) tzw. stawisko, tj. miejsce bezwodne po stawie, opuszczony staw
      • β. + Piscina Probatica Bethsaida, Staw Owczy w Jerozolimie
  • II. transl.
    • 1. eccl. eccl. zagłębienie za ołtarzem, służące do zlewania wody po ablucjach obrzędowych i do zsypywania popiołu ze spalonych przedmiotów poświęconych
    • 2. rów wypełniony wodą, młynówka, tzw. przekopa
    • 3. tzw. moczydło, staw do moczenia konopi

Pełne hasło

PISCINA s. PISCZINA, -ae f.
  • F.
  • G.
  • Bl.
  • S
  • Dc.
  • B.
  • A.
  • H.
  • Ha.
  • N.
  • O.
I. propr. staw rybny, sadzawka rybna (naturalna lub sztuczna), także odgraniczone miejsce na rzece lub stawie, w którym łowi się ryby, tzw. rybnik; stagnum piscarium (natura vel arte factum), etiam pars fluminis seu stagni, qua pisces capiuntur.
N. etymologiam m. ae.
GŁOG. Alex. I fol. f VIIa : p-a, quasi sine pisce, quia est aqua collecta, non habens pisces.
Glossae Pol.
DyplMog p. 41 (a. 1324) : p-am vulgariter «nececza» nuncupatam.
DokMp V p. 18 (a. 1403) : dedi ... locum pro p-a vulgariter «rybnik»
(ita saepius).
Ib. I p. 330 (a. 1404) : ortum circa parvam p-am wlgariter «v schadzawki» dictum
(ita saepissime).
KodWp VII p. 495 (a. 1412) : p-am seu stagnum ... wlgariter «staw»
(ita saepissime).
DokMp VII p. 13 (a. 1418) : p-am alias «stawik».
KodKWil p. 371 (a. 1479) : ascribo domino plebano im Merecz p-am alias «vyerchny prvth».
LibBenP p. 90 : p-am alias «saczawnik» (ed. «sczawnik») in silva sitam.
ArHist XV p. 275 (a. 1564) : p-a quae vocatur «jeziorko»... p-ae parvae sive «stawki»
(ita saepius).
Distinguitur v. gr.
altior (
KodWp VIII p. 186, a. 1421 : cum alciori p-a, alias «nagorznym stawem»)
, aquatica ( AGZ XIX p. 73, a. 1488) , inferior ( StPPP VIII p. 89, a. 1383 et saepius), libera ( KodMp III p. 69, a. 1348 : p-am liberam ... in qua sibi ... licebit piscari; [ita] ib. saepius), magna ( AGZ XV p. 40, a. 1465 et saepius; maior: ArPrawn VI p. 7, a. 1400 et saepius), media ( AGZ XV p. 360, a. 1498 : duas p-as ... mediam et inferiorem, alias «szryedniy a nyszny») , mediocris ( ib. XIV p. 299, a. 1450) , parva ( et saepe), promuntoria ( AGZ XIV p. 92, a. 1443) , subcurialis ( ib. XV p. 105, a. 1470), sim.; item regalis ( RachJag p. 545, a. 1420 et saepius; regia: AGZ XVI p. 170, a. 1481 ; regiae maiestatis: RachWaw p. 107, a. 1429 et saepius).
Iuncturae notabiliores selectae
a. verbales, v. gr. piscinam aggerare ( DokMp I p. 359, a. 1409) , construere ( DyplMog p. 29, a. 1283 et saepe), demittere ( AGZ XI p. 362, a. 1450 et saepe), elaborare ( KodMp IV p. 192, a. 1421) , elevare ( ib. p.419, a. 1443) , emittere ( AGZ XIII p. 108, a. 1441 et saepius), erigere ( KodMp IV p. 420, a. 1443) , evacuare ( AGZ XIV p. 59, a. 1442) , expiscare ( StPPP VIII p. 421, a. 1397 et vulgo; per totum: ib. p. 926, a. 1400) , exprandere ( AGZ XI p. 362, a. 1450) , exstirpare ( KodMp IV p. 192, a. 1421 et saepius), exstruere ( PP II p. 69, a. 1449 et saepius), extrahere ( AGZ XIX p. 69, a. 1488) , fodere ( ArPrawn I p. 418, a. 1554 ; violenter: StPPP VI p. 245, a. 1388) , fossare ( ib. ), fundare ( DokMp I p. 359, a. 1409 ; in fluvio: KodMp IV p. 147, a. 1415 et saepius), perfodere ( StPPP VIII p. 633, a. 1399 et saepe; violenter: AGZ XIII p. 547, a. 1467) , permittere ( ib. p. 39, a. 1437 et saepius), piscari ( StPPP VIII p. 419, a. 1397 et saepius), prendere ( AGZ XV p. 170, a.1474 et saepius), reformare ( ib. XIV p. 237, a. 1447) , reponere ( ib.XIII p. 235, a. 1447) , restaurare ( ib. XV p. 105, a. 1470) , rumpere ( DokMp III p. 313, a. 1449) , sipare ( AGZ XII p. 326, a. 1469 et saepius), stabilire ( ib. XIV p. 92, a. 1443 et saepius), statuere ( StPPP VIII p. 700, a. 1399) , sublevare ( AGZ XV p. 174, a. 1475 et saepius), sim.
b. nominales, v. gr.
α. piscinae(-arum) fabricator ( AGZ XVI p. 179, a. 1482) , fossor ( RachWaw p. 144, a. 1530).
β. piscinae demissio ( AGZ XIV p. 459, a. 1455 et saepe), diffusio ( ib. XIII p. 197, a. 1445) , diluvium ( ib. ), elevatio ( ib. XIX p. 393, a. 1491) , emissio ( ib. p. 477, a. 1502) , eruptio ( ib.XIII p. 136, a. 1444) , expiscatio ( ib. XIV p. 49, a. 1442) , inundatio ( ib. p. 366, a. 1453 et saepe), paratio ( RachJag p. 555, a. 1420) , perfodiatio ( StPPP VIII p. 693, a. 1399) , perfossatio ( ib. II p. 135, a. 1402) , piscatio ( StPPP VIII p. 212, a. 1387) , prensio ( AGZ XII p. 377, a. 1475 et saepius), receptio ( StPPP VIII p. 340, a. 1389) , reformatio ( AGZ XIV p. 241, a. 1447 et saepius), reparatio ( RachJag p. 289, a. 1403 et saepius), ruina ( AGZ XII p. 356, a. 1474) , ruptio ( StPPP VIII p. 199, a. 1386) , ruptura ( AGZ XIV p. 299, a. 1450) , stabilitio ( ib. XV p. 129, a. 1471) , sublevatio ( ib. p. 174, a. 1475), sim.
Locut.
α. piscinae locus (antiquus, sterilis); piscina antiqua (deserta, vacua, vetus) tzw. stawisko, tj. miejsce bezwodne po stawie, opuszczony staw; stagnum neglectum, locus ubi stagnum piscarium fuit
StPPP I p. 240 (a. 1388) : locum p-ae alias «stawisko» sibi in perpetuum tradidit
(ita saepius).
DokMp V p. 12 (a. 1402) : p-am veterem alias «stawisko».
DokImbr p. 107 (a. 1436) : pratum ... iacentem (sic ) inferius alias «nyzey» p-e vacue alias «stawiszka»
(ita saepius).
AGZ ΧΙII p. 145 (a. 1443) : antiquam p-am.
Ib. XI p. 479 (a. 1462) : deserta p-a alias «stawisko».
Ib. ΧII p. 371 (a. 1475) : cessit locum anticum p-e in Medzyborzcze.
MIECH. Chr. p. 110 : locus sterilis p-ae post murum.
Cf. PISCINATORIUM.
β. Piscina Probatica Bethsaida, Staw Owczy w Jerozolimie; nomen stagni cuiusdam Hierosolymitani (cf. Vlg. Ioan. 5,2)
MARTIN. OP. Serm. p. 483 nlb. : cum ibi facta esset Probatica P-a, illud lignum supernatavit tempore Christi.
HESSE Matth. IV p. 15 : Dominum ... curasse ... paralyticum iuxta Probaticam P-am.
Constr.
a. abs. b. sq. gen. , v. gr. areae ( KodTyn p. 497, a. 1471) , campi ( AGZ XV p. 88, a. 1468) , civitatis ( PomnLw II p. 2, a. 1404 et ib. saepius), fluminis ( DŁUG. Hist. IV p. 488 ) , fluvii ( StPPP VIII p. 77, a. 1382) , molendini ( DokMp VII p. 390, a. 1433 et saepe), piscium ( KodMp II p. 273, a. 1330), sim. c. sq. ante :
RachJag p. 559 (a. 1419-20) : p-am parvam ... ante portam.
Ita saepe. d. sq. circa:
RachJag p. 289 (a. 1403) : pro reparatione p-e noue circa castrum.
Ita saepius. e. sq. cum:
KodMp IIΙ p. 96 (a. 1354) : p-as cum piscibus.
f. sq. extra:
KodMp IIΙ p. 69 (a. 1348) : p-am liberam in villa vel extra villam.
Ita ib. saepius. g. sq. in c. abl. h. sq. inferius :
AGZ XV p. 201 (a. 1481) : p-am inferius p-e magne.
i. sq. inter:
CracArt suppl. ΙII p. 75 (a. 1441) : p-am inter ortum Mathie ... et p-am Margarethe.
k. sq. penes :
AGZ XII p. 307 (a. 1466) : duas p-as: unam penes ciuitatem Rohathin etc.
Ita saepius. l. sq. pro :
KodWp V p. 87 (a. 1406) : p-am pro vsu monasterij, retro ipsum monasterium.
m . sq. retro , cf. n. sq. super c. acc.
KodMazNow II p. 107 (a. 1302) : p-a ... super fluvium.
o. sq. super c. abl.
AGZ ΧIIΙ p. 418 (a. 1463) : pro demissione p-e ... super fluvio Bronew.
Ita saepius. p. sq. sub :
AGZ XV p. 209 (a. 1483) : p-am suam ... sub p-a regali.
Ita saepius. q. sq. supra :
AGZ XIX p. 109 (a. 1496) : duas p-as, unam ... aliam supra p-am Szyennowski.
r. sq. locut. adv.
AGZXV p. 237 (a. 1492) : p-am ad tabernam eundo habebit.
II. transl. et meton.
1. eccl. zagłębienie za ołtarzem, służące do zlewania wody po ablucjach obrzędowych i do zsypywania popiołu ze spalonych przedmiotów poświęconych; receptaculum, quod erat in posteriore altaris pariete, in quod aqua sacris ritibus adhibita effundebatur cineresque rerum sacrarum combustarum proiciebantur
AConst p. 153 (a. 1279) : provideant sacerdotes, quod p-as habeant juxta altaria decentes, mundas, ablutionibus cursum liberum exhibentes; nec sine operimento relinquantur.
Ib. p. 150 : si musca vel aranea ... in ipsum calicem ceciderit ... in p-a comburatur.
2. rów wypełniony wodą, młynówka, tzw. przekopa; fluminis bracchium arte factum, fossa qua rivus molam versans ducitur
RachJag p. 283 (a. 1394) : fossate seu p-e, per quam aqua fluit ad ... molendina.
DokMp VII p. 390 (a. 1433) : decursus aquarum ... p-ae praedictae alias «przekopi».
AGZ XVI p. 323 (a. 1501) : p-as Petri sub curia «przekopa».
3. tzw. moczydło, staw do moczenia konopi; stagnum ad cannabim macerandam arte factum
AGZ XIII p. 287 (a. 1449) : nisi ... non admittimus ... p-as amplius kmethonibus non edificare, alias «moczydła».
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)