Ogólne
Pełne hasło
Więcej

MOTIO

Gramatyka
  • Formymotio, mocio
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -onis
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajżeński
Znaczenia
  • I. propr.
    • A. concr. (de concr.) ruch, (po)ruszanie
    • B. abstr.
      • 1. + animi :wzruszenie, poruszenie
      • 2. (singulare) fere i. q. działanie
      • 3. phil. phil. przyczyna sprawcza
  • II. transl.
    • A.
      • 1. wszczynanie, wywoływanie
      • 2. zamieszka, ruchawka
      • 3. + belli (terrarum ruszenie,zaciąg,mobilizacja
      • 4. + ruszanie opuszczanie roli przez kmiecia
      • 5. postawienie, przedstawienie
    • B. iur.
      • 1. + iudicis (iudicii, camerarii MOVEO II B tzw. ruszenie lub nagana sędziego, tj,pozwanie sędziego przez stronę do sądu wyższej instancji pod pretekstem niesprawiedliwie wydanego wyroku
      • 2. + causae (quaestionis) MOVEO II B 1wszczęcie sprawy sądowej,wystąpienie ze skargą,wniesienie pozwu
      • 3. + MOVEO II B 3)zgłaszanie do kogoś pretensji prawnych

Pełne hasło

MOTIO s. MOCIO -onis f.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • L.
  • A.
  • N.
I. propr.
A. (de concr. ) ruch, (po)ruszanie; motus, actus movendi.
Constr.
a. abs. b. sq. gen. c. sq. ab :
BYSTRZ. ParvLog fol. Q IVa: remotio est alicuius rei a sua proprietate vel loco m-o.
d. sq. ad :
GOST. Th. fol. d IVb : m-o inferiorum ad finem.
e. sq. quoad :
JAC. PAR. OpIn p. 149 : appetituum m-o inordinata quoad moralem delectationem.
B. meton. (de abstr. )
1. animi et abs. :wzruszenie, poruszenie; i. q. motus, concitatio, affectus (saec. XV ex. —XVI).
2. (singulare) fere i. q. działanie; actio quaevis
ZabDziej I p. 78 (a. 1465) : si ... in minis vel in aliquibus rebus qualicunque condicione fuerit auditus, hoc est igne et percussionibus et qualibuscunque m-bus.
3. phil. przyczyna sprawcza; causa efficiens
SZYDL. p. 10 : breviter dicendo: causa efficiens huius libri,m-o, fuit Guido ... qui multa ex diversis musicorum in unum opus aggregavit.
II. transl.
A.
1. wszczynanie, wywoływanie; excitatio, actus aliquid efficiendi
KodMp II p. 82 (a. 1250) : ut cesseret (sic ) murmur populi ... et remoueatur a nobis omnis m-o scandalorum.
Lites II p. 327 (a. 1413) : ex magistri et Ordinis Cruciferorum ... gwerrarum et licium m-e ... dampna ... sunt illata.
Ib. infra per m-em et ordinationem huiusmodi gwerrarum et litium ipsius magistri et Ordinis.
2. zamieszka, ruchawka; tumultus, seditio
CodVit p. 430 (a. 1418) : optavi bella, m-es et sanguinis Christiani amputare profluvia.
DokMp VIII p. 395 (a. 1439) : in dicta m-e nostra ipse Spithco... interiit.
Dogiel I p. 385 (a. 1472) : strepitu guerrarum et m-um, litium, rixarum ac odiorum.
3. belli (terrarum sim.) ruszenie,zaciąg,mobilizacja; convocatio ad arma, expeditio bellica
AKapSąd II p. 209 (a. 1458) : dominus... attentis gwerris et m-e terrigenarum suspendit causam.
ArHist VIII p. 319 (a. 1499) : literas sibi hodie scripsi incitando eam magnificentiam ad m-em.
Ib. p. 363 (a. 1501) : m-o belli arbitrio regie maiestatis relicta est, ut sue maiestati liceat ... ad bellum terras movere.
Ita passim.
N.
bellica:
CorpJP III p. 343 (a. 1517) : si ... bellica m-o non impediet (ita saepius ).
N. constr. sq. acc. (!) et
contra :
Tom. I p. 100 (a. 1510) : nec credimus, quod ista necessitas m-is terras contra hostem sit necessaria.
Inde
generalis (universalis) pospolite ruszenie,mobilizacja ogólna; omnium nobilium ad rem publicam defendendam convocatio
DŁUG. Hist. V p. 87 : pro defensione terrae, ne generalem m-em facere contingeret, sex grossos de laneo quolibet dari ... universitas ... nobilium consensit.
Tom. I p. 176 (a. 1511) : quanta jactura regnum affici soleat, cum m-o generalis fit absque necessitate.
CorpJP III p. 300 (a. 1514) : bellicam expeditionem in casu universalis m-is totius regni servire.
Ita saepius. Eodem sensu totius nobilitatis ( Tom. XVI 2 , p. 350, a. 1534) , omnium nobilium ( ib. XV p. 43, a. 1533).
Syn.
expeditio ( CorpJP III p. 645, a. 1522). Cf. MOTUS I 5.
4. (e Pol. ruszanie ,cf. Słownik Staropolski s. v. ) opuszczanie roli przez kmiecia; actus agrum a colono relinquendi
ArPrawn IV p. 467 (a. 1423) : kmetho ... non poterit de suo agro, nisi illum exstirpaverit, se movere, quo extirpato facere poterit secundum quod ius terrestre ... exposcit circa suam m-em.
5. postawienie, przedstawienie; explicatio
MatFil II (XIII) p. 63 (a. 1497) : hic Philosophus ostendit utilitatem huius inquisitionis, quia ex m-e huius quaestionis apparebit, an aliqua operatio animae sit abstracta vel non.
Cf. MOVEO II A 5.
B. iur. t. t.
1. iudicis (iudicii, camerarii et abs. ) tzw. ruszenie lub nagana sędziego, tj,pozwanie sędziego przez stronę do sądu wyższej instancji pod pretekstem niesprawiedliwie wydanego wyroku; actus iudicem ad ius superius vocandi pro sententia ab eo iniuste lata (cf. MOVEO II B 2)
StPPP II p. 610 (a. 1451) : omnes termini ... castrenses ... suspensi sunt ad cras propter m-em judicis castrensis propter citationem per Johannem.
AGZ XIV p. 389 (a. 1453) : vicecapitaneus ... post m-em iudicis partibus dedit terminum ... et iudex pro errecione sua procuratori ... dedit terminum facialem.
Ita vulgo. Glossae Pol.
AGZ XI p. 421 (a. 1457) : iudex iustificavit se ... prout ipsum inculpaverant alias«ruszyli»... Iohannes ... et Georgius ... et ista m-o alias «ruszeny» ideo fuit, quia iniuste sentenciasset domino Fredrico.
Ib. XVII p. 275 (a. 1491) : iudex ... volens se expurgare pro predicta m-e iudicii, alias «o poruschenye» ... coram ... capitaneo.
Additur
de loco :
AGZ XII p. 441 (a. 1459) : Petrus iudex habebit terminum iustificacionis ... pro ista m-e de loco.
Saepe definitur adi. , v. gr. iniqua et iniusta ( AGZ XVII p. 217, a. 1485 et saepius), indecens ( StPPP VI p. 71, a. 1512) , indebita et iniusta ( AGZ XVII p. 278, a. 1492) , indebita, iniusta et insolita ( ib. p. 279, a. 1492).
Syn.
appellatio ( StPPP VII p. 231, a. 1544 : commissarii debent deferre m-i sive appellationi), provocatio (
AGZ XVII p. 178, a. 1479 : iniusta et inconsweta provocacio et m-o ... iudicis castrensis et infamia),
tactio (
ib. XV p. 394, a. 1500 : ante tactionem et m-em iudicis ... ex parte Anne).
N. constr.
a. sq. ab :
StPPP VI p. 345 (a. 1527) : ex vi m-is a sententia ipsius iudicis.
b. sq. pro :
StPPP VI p. 448 (a. 1525) : m-em pro eadem sententia.
2. causae (quaestionis) wszczęcie sprawy sądowej,wystąpienie ze skargą,wniesienie pozwu; accusatio, causa coram iudice illata, iudicibus tradita (cf. MOVEO II B 1 )
KodMp II p. 170 (a. 1288) : hiis arbitris... tractantibus et considerantibus questionis prehabite m-em.
KodPol II p. 501 (a. 1445) : predictis cause m-i, conclusioni, sentencie peticioni eiusque prolationi ... presens interfui.
Ita saepius.
3. zgłaszanie do kogoś pretensji prawnych; vindiciae ab aliquo postulatae (cf. MOVEO II B 3)
KsgKaz p. 451 (a. 1398) : laniste ... promiserunt... eos nunquam inpedire neque aliquam m-em de illis facere nec habere nec aliquem ad talia tenere, talia facta movere contra honestos viros.
ZabDziej I p. 62 (a. 1455) : iure aquisiuit prefatum ortum ... quia ... Goryl sedens in vicinatu non impedivit nec aliqua m-o facta fuerat per multos annos.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)