- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- NGl.
- L.
- A.
- N.
I.
propr.
A.
(de
concr. ) ruch, (po)ruszanie; motus, actus
movendi.
Constr.
a.
abs.
b.
sq.
gen.
c.
sq.
ab :
BYSTRZ. ParvLog fol. Q IVa: remotio est alicuius rei a sua proprietate vel loco m-o.d. sq. ad :
GOST. Th. fol. d IVb : m-o inferiorum ad finem.e. sq. quoad :
JAC. PAR. OpIn p. 149 : appetituum m-o inordinata quoad moralem delectationem.
B.
meton. (de
abstr.
)
1.
animi
et
abs.
:wzruszenie, poruszenie;
i. q. motus, concitatio, affectus (saec. XV ex. —XVI).
2.
(singulare)
fere i. q. działanie; actio quaevis
ZabDziej I p. 78 (a. 1465) : si ... in minis vel in aliquibus rebus qualicunque condicione fuerit auditus, hoc est igne et percussionibus et qualibuscunque m-bus.
3.
phil.
przyczyna sprawcza; causa efficiens
SZYDL. p. 10 : breviter dicendo: causa efficiens huius libri,m-o, fuit Guido ... qui multa ex diversis musicorum in unum opus aggregavit.
II.
transl.
A.
1.
wszczynanie, wywoływanie;
excitatio, actus aliquid
efficiendi
KodMp II p. 82 (a. 1250) : ut cesseret (sic ) murmur populi ... et remoueatur a nobis omnis m-o scandalorum.
Lites II p. 327 (a. 1413) : ex magistri et Ordinis Cruciferorum ... gwerrarum et licium m-e ... dampna ... sunt illata.
Ib. infra per m-em et ordinationem huiusmodi gwerrarum et litium ipsius magistri et Ordinis.
2.
zamieszka, ruchawka;
tumultus, seditio
CodVit p. 430 (a. 1418) : optavi bella, m-es et sanguinis Christiani amputare profluvia.
DokMp VIII p. 395 (a. 1439) : in dicta m-e nostra ipse Spithco... interiit.
Dogiel I p. 385 (a. 1472) : strepitu guerrarum et m-um, litium, rixarum ac odiorum.
3.
belli (terrarum
sim.)
ruszenie,zaciąg,mobilizacja;
convocatio ad arma, expeditio bellica
AKapSąd II p. 209 (a. 1458) : dominus... attentis gwerris et m-e terrigenarum suspendit causam.
ArHist VIII p. 319 (a. 1499) : literas sibi hodie scripsi incitando eam magnificentiam ad m-em.
Ib. p. 363 (a. 1501) : m-o belli arbitrio regie maiestatis relicta est, ut sue maiestati liceat ... ad bellum terras movere.Ita passim.
N.
bellica:
CorpJP III p. 343 (a. 1517) : si ... bellica m-o non impediet (ita saepius ).
N.
constr. sq. acc. (!) et
contra :
Tom. I p. 100 (a. 1510) : nec credimus, quod ista necessitas m-is terras contra hostem sit necessaria.
Inde
generalis (universalis)
pospolite
ruszenie,mobilizacja ogólna; omnium
nobilium ad rem publicam
defendendam convocatio
DŁUG. Hist. V p. 87 : pro defensione terrae, ne generalem m-em facere contingeret, sex grossos de laneo quolibet dari ... universitas ... nobilium consensit.
Tom. I p. 176 (a. 1511) : quanta jactura regnum affici soleat, cum m-o generalis fit absque necessitate.
CorpJP III p. 300 (a. 1514) : bellicam expeditionem in casu universalis m-is totius regni servire.Ita saepius. Eodem sensu totius nobilitatis ( Tom. XVI 2 , p. 350, a. 1534) , omnium nobilium ( ib. XV p. 43, a. 1533).
Syn.
expeditio (
CorpJP III
p. 645, a.
1522).
Cf.
MOTUS I 5.
4.
(e
Pol.
ruszanie ,cf.
Słownik Staropolski
s.
v.
)
opuszczanie roli przez
kmiecia; actus agrum a colono relinquendi
ArPrawn IV p. 467 (a. 1423) : kmetho ... non poterit de suo agro, nisi illum exstirpaverit, se movere, quo extirpato facere poterit secundum quod ius terrestre ... exposcit circa suam m-em.
5.
postawienie, przedstawienie; explicatio
MatFil II (XIII) p. 63 (a. 1497) : hic Philosophus ostendit utilitatem huius inquisitionis, quia ex m-e huius quaestionis apparebit, an aliqua operatio animae sit abstracta vel non.Cf. MOVEO II A 5.
B.
iur.
t. t.
1.
iudicis (iudicii, camerarii
et
abs.
)
tzw. ruszenie lub nagana sędziego, tj,pozwanie
sędziego przez stronę do sądu
wyższej instancji
pod pretekstem niesprawiedliwie
wydanego wyroku;
actus iudicem ad ius superius
vocandi pro sententia ab eo
iniuste lata
(cf.
MOVEO II B
2)
StPPP II p. 610 (a. 1451) : omnes termini ... castrenses ... suspensi sunt ad cras propter m-em judicis castrensis propter citationem per Johannem.
AGZ XIV p. 389 (a. 1453) : vicecapitaneus ... post m-em iudicis partibus dedit terminum ... et iudex pro errecione sua procuratori ... dedit terminum facialem.Ita vulgo. Glossae Pol.
AGZ XI p. 421 (a. 1457) : iudex iustificavit se ... prout ipsum inculpaverant alias«ruszyli»... Iohannes ... et Georgius ... et ista m-o alias «ruszeny» ideo fuit, quia iniuste sentenciasset domino Fredrico.
Ib. XVII p. 275 (a. 1491) : iudex ... volens se expurgare pro predicta m-e iudicii, alias «o poruschenye» ... coram ... capitaneo.
Additur
de loco :
AGZ XII p. 441 (a. 1459) : Petrus iudex habebit terminum iustificacionis ... pro ista m-e de loco.Saepe definitur adi. , v. gr. iniqua et iniusta ( AGZ XVII p. 217, a. 1485 et saepius), indecens ( StPPP VI p. 71, a. 1512) , indebita et iniusta ( AGZ XVII p. 278, a. 1492) , indebita, iniusta et insolita ( ib. p. 279, a. 1492).
Syn.
appellatio (
StPPP VII
p. 231, a.
1544
:
commissarii debent
deferre m-i sive appellationi),
provocatio (
AGZ XVII p. 178, a. 1479 : iniusta et inconsweta provocacio et m-o ... iudicis castrensis et infamia),tactio (
ib. XV p. 394, a. 1500 : ante tactionem et m-em iudicis ... ex parte Anne).
N.
constr.
a.
sq.
ab :
StPPP VI p. 345 (a. 1527) : ex vi m-is a sententia ipsius iudicis.b. sq. pro :
StPPP VI p. 448 (a. 1525) : m-em pro eadem sententia.
2.
causae (quaestionis)
wszczęcie sprawy sądowej,wystąpienie ze
skargą,wniesienie pozwu;
accusatio, causa coram iudice
illata, iudicibus tradita
(cf.
MOVEO II B 1
)
KodMp II p. 170 (a. 1288) : hiis arbitris... tractantibus et considerantibus questionis prehabite m-em.
KodPol II p. 501 (a. 1445) : predictis cause m-i, conclusioni, sentencie peticioni eiusque prolationi ... presens interfui.Ita saepius.
3.
zgłaszanie do kogoś pretensji prawnych;
vindiciae
ab aliquo postulatae
(cf.
MOVEO II B 3)
KsgKaz p. 451 (a. 1398) : laniste ... promiserunt... eos nunquam inpedire neque aliquam m-em de illis facere nec habere nec aliquem ad talia tenere, talia facta movere contra honestos viros.
ZabDziej I p. 62 (a. 1455) : iure aquisiuit prefatum ortum ... quia ... Goryl sedens in vicinatu non impedivit nec aliqua m-o facta fuerat per multos annos.