Ogólne
Pełne hasło
Więcej

MAGIS

Gramatyka
  • Formymagis, mais, mage
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana
  • Część mowyprzysłówek
Znaczenia
  • I.
    • 1. bardziej, w wyższym stopniu
      • a. comp. phil.
      • b. comp.
      • c.
    • 2. więcej
      • a. gen.
      • b. pl.+ de:
        • α. phil.+ magis (et minus) suscipere podlegać zmianom ilościowym
        • β. iur.+ magis agere toczyć proces o większą sumę pieniędzy
        • α. + nihil magis
        • β.
    • 3. lepiej, dokładniej, wyraźniej
    • 4. raczej
  • II. (de loco) dalej
  • III.
    • 1. dłużej
    • 2. dawniej
    • 3. na przyszłość
  • IV.
    • 1. + ad magis najwyżej, najdalej
    • 2. + magis minusve magis vel minus (minus vel magis); secundum magis et (aut) minus: mniej (lub) więcej, w większym lub w mniejszym stopniu
    • 3. + quanto (in) quantum magis jak najwięcej, w miarę możności
    • 4. + quin magis co więcej
    • 5. + nihilo magis bynajmniej
    • 6. phil.+ secundum magis et minus pod względem wielkości, w aspekcie (róż nicy) wielkości
  • I.
    • 1. w najwyższym stopniu, najbardziej
      • a.
      • b. superl.
    • 2. w szczególności, zwłaszcza, przede wszystkim
    • 3. najusilniej, najmocniej, najgorliwiej
    • 4. + si maxime gdyby nawet
  • II. (de tempore) najdłużej, najdalej

Pełne hasło

MAGIS s. MAIS et perraro MAGE adv. compar.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • L.
I. de modo
1. bardziej, w wyższym stopniu; maiore modo, fortius.
N. locut.
magis et (ac) magis coraz bardziej; simili sensu magis magisque; item satis et magis :
AKapSąd III p. 115 (a. 1507) : predecessorum ... satis iuris peritorum et m-is.
N. iuncturas (loco comp. )
a. c. adi. , v. gr. magis bonus ( KomKadł p. 164 ; BYSTRZ. Top. fol. t IIIa) ;, iucundus ( NIC. POL. p. 44, v. 18 ), malus ( BYSTRZ. Top. fol. t IIIb) , propinquus ( KsgHenr p. 168, a. 1266) , validus atque firmus ( PrzywKr p. 2, a. 1324) ; praec. in textibus phil. , v. gr. magis activus ( GOST. Th. fol. g IVb) , communis ( ib. fol. b IIb et saepius), compositus ( ib. fol. e IVb et saepius ib. ), essentialis ( BYSTRZ. AnalPost fol. m Ia) , infinitus ( GOST. Th. fol. g IIIb) , multiplicatus ( ib. ), particularis ( ib. fol. e IVb ), simplex et unus ( ib. fol. d IVa) , talis (opp. aequaliter: BYSTRZ. Top. fol. v VIb et saepius). Etiam c. comp. v. gr. magis diuturnior ( DŁUG. LibBen I p. 185 ) , magis promptior ( KodMp IV p. 374, a. 1441) , magis vicinior ( JAC. PAR. I p. 117 ). Cf. Th. VIII 57, 56 sqq.
b. c. adv. , v. gr. magis accurate et digne ( StSyn III p. 14 ) , ample ( BYSTRZ. AnalPr fol. b IIb) , proprie ( WROCŁ. Dial. fol. A IVa) ; etiam c. comp. , v. gr. magis acutius ( SCARB. Sap. II p. 286 ) , magis melius ( AGZ XV p. 106, a. 1470).
c.
c. subst. loco adi. maior (-ius), v. gr.
magis aggravamen ( AGZ XVI p. 345, a. 1504) , magis periculum ( GALL p. 72,18) , culpa magis ( PommUrk III p. 11, a. 1287), mage incrementatio ( AGZ VI p. 64, a. 1461). Cf. Th. VIII 56,23 sqq.
Praec. phil. v. gr.
causa ( GOST. Th. fol. a VIIIb) , ens (opp. minus: BYSTRZ. AnalPost fol. g VIIIa et saepius ib. ), substantia ( id. Log. fol. L IVb ). Occ. sensu superl.
AAlex p. 173 (a. 1502) : illud providebam ... secundum m-is posse meum.
Cf. Th. VIII 57, 58 sqq.
2. więcej; plus. Accedit
a. gen. subst.
DŁUG. Hist. I p. 357 (= II p. 120 ed.nov.) : victoria ... multo m-is discriminis quam commodi ingessit.
Ib. V p. 587 : cum is conventus quoque non m-is quam prior commoditatis attulisset.
b. constr. sq. de:
SCARB. Sap. II p. 287 : homo ... quo m-is habet de lumine ... hoc ipse ... plus habet de dolore.
Occ. c. subst. pl. i. q. plures ( CorpJP III p. 450 (a. 1529) : quaecunque partium habuerit m-is (v. l. plures) testes ... illos limites adiudicare debet. Cf. Th. VIII 56, 56 sqq.
Iuncturae verbales notabiliores
magis accipere ( KodPol II p. 738, a. 1363 ; recipere: KodMp III p. 77, a. 1349) , habere ( SCARB. Sap. II p. 287 ) , scire ( BYSTRZ. AnalPost fol. g Ib) , solvere ( CodSil XIV p. 154, a. 1320) , superesse ( PommUrk III p. 103, a. 1290) .
Praec.
α. phil. magis (et minus) suscipere podlegać zmianom ilościowym; maiorem minoremve fieri posse
BYSTRZ. Log. fol. i Ia : differentia non est intensibilis et remissibilis, id est non suscipit m-is et minus.
ExPhys fol. k IIIb : superius non suscipit m-is, quia imponitur ab ultimo termino esse ipsius forme.
Item
magis et minus susceptio ( BYSTRZ. Top. fol. V VIIb : vtrum susceptio m-is et minus in formis intensibilibus et remissibilibus fiat per additionem).
β. iur. magis agere toczyć proces o większą sumę pieniędzy; i. q. pro maiore pecuniae summa
KsgLub p. 107 (a. 1487) : Johannes ... non habet m-is agere coram domino camerario duntaxat pro centum marcis.
Item
(con)citare:
StPPP II p. 922 (a. 1498) : non est m-is concitatum quam citatum.
Iuncturae adv.
α. nihil magis :
AGZ XVI p. 325 (a. 1501) : XV gr. de censu, nichil m-is solvit.
Item
nec magis nec minus i. q. totidem:
ib. XIX p. 1 (a. 1458) : totidem sepi, nec m-is nec minus ... recipere debebit.
β. ultra et magis (damnificare: Lites I p. 229, a. 1339).
3. lepiej, dokładniej, wyraźniej; accuratius, clarius, melius, v. gr. apparere ( VITELO Persp. p. 15 ) , sonare ( GŁOG. Alex. I 2, fol. E IIIb ), specificare ( NIC. POL. p. 50, v. 73 ), uti ( KodWp II p. 113, a. 1358) .
4. raczej; potius.
II. (de loco) dalej; longius, ulterius.
N. phil.
ascendere (descendere) in ratiocinando ( BYSTRZ. AnalPost fol. g VIIIb).
III. de tempore
1. dłużej; diutius.
N. iuncturam
magis aut superius :
ZabDziej II p. 35 (a. 1483) : a duobus annis ... per medium annum et m-is aut superius expensas continuas ... comedebat, comedit et percepit.
2. dawniej; prius
KsgCzer p. 179 (a. 1417) : ius ducatus non judicavit me tecum m-is tribus annis nec tibi aliquid cepi.
AGZ XVI p. 360 (a. 1505) : Krusynya mortuus est m-is quam ab anno, antequam sibi fecit inscriptionem ... Nicolaus.
3. na przyszłość; amplius
AGZ XV p. 491 (a. 1478) : ministerialis, scias, ut te peramplius ... marszalcus non mittat neque hic m-is visites, quid baculaberis.
Tom. IV p. 394 (a. 1518) : ut inter nos esset ... quies atque Christianorum sanguis m-is non effunderetur.
IV. locut. adv.
1. ad magis najwyżej, najdalej; maxime
StPPP IX p. 104 (a. 1474) : inscripcionem debet inducere in acta ... in duabus septimanis aut ad m-is in quatuor.
APozn II p. 110 (a. 1482) : unicuique orphanorum ... octo florenos aut ad m-is decem ... pro dote dabimus.
2. magis minusve mniej (lub) więcej, w większym lub w mniejszym stopniu; plus minusve. Simili sensu magis vel minus (minus vel magis); item secundum magis et (aut) minus:
VITELO OpM p. 39 : istae potentiae recipiunt formas sine materia, licet secundum m-is et minus absolutas.
JAC. PAR. RefEccl p. 144 : qui ... secundum m-is et minus radicem in amore dignitatis fixerunt.
DŁUG. LibBen I p. 425 : sunt ... cmethones habentes agros secundum m-is aut minus neque ordinate illos colentes.
ARect I p. 363 (a. 1494) : in eodem Iohanne violentas manus iniecerant secundum m-is et minus.
3. quanto vel (in) quantum magis jak najwięcej, w miarę możności; quam plurimum
KodWp III p. 113 (a. 1358) : habebunt ... kmethones ... in paludibus ... gramina, in quantum m-is uti poterint.
Ib. p. 529 (a. 1382) : cupientes ... bona monasterii quantum m-is pro nostris viribus possumus ... reformare.
Tom. III p. 252 (a. 1514) : ut quanto m-is salnitrii (ed. -vitrii) excoquatur.
Simili sensu
ut magis:
Dogiel IV p. 212 (a. 1521) : dignabitur ... maiestas regia se ... illi benignam ... exhibere ut m-is fieri poterit.
4. quin magis co więcej; quin potius, quinimmo ( RHist IX p. 273, a. 1548).
Simili sensu
(quid) magis (cf. Pol. co więcej)
StPPP IX p. 88 (a. 1469) : quid m-is, et sequelam dedit reus domino Paulo.
Ib. XIII p. 425 (a. 1502) : nobiles ... ingesserunt se ad multa ... quid m-is, proiciunt et important lapides.
Item
quod mage est ( Dogiel IV p. 158, a. 1456).
5. nihilo magis bynajmniej; minime (saec. XVI).
6. phil. secundum magis et minus pod względem wielkości, w aspekcie (róż nicy) wielkości; quoad magnitudinem
BYSTRZ. Top. fol. p Ia : comparatio, que dicitur secundum m-is et minus, dicitur annexum accidentis.
Ib. fol. q IIIb : si ista sunt comparabilia ad vnum ... siue secundum m-is et minus, siue secundum equale et inequale.
Ib. fol. s VIIa : non oportet, quod si aliquid non insit secundum m-is vel minus, quod ipsum non insit simpliciter.
Item extra textus phil.
KodWp III p. 2 (a. 1350) : redditus in decimis incerti sunt secundum m-is et minus.
KodUJ III p. 146 (a. 1490) : de quo censu annuatim secundum m-is et minus possent conveniri.
N. sensu latius transl. Supra 17, 25 sqq.
superl. maxime [item valde maxime :
*CodEp II p. 302 (a. 1432) : pettivit ... valde maxime.]
I. de modo
1. w najwyższym stopniu, najbardziej; maximo opere, summe
a. c. verbis.
N. phil.
convenire (alicui rei: MatFil II p. 30, saec. XV in.in et saepius), exsistere (in delectatione: ExPhys fol. o IIIb) , probare ( BYSTRZ. Top. fol. y Vb) , substare (syn. proprie et principaliter id. Top. fol. y Ib ).
b. (fungitur vice superl. ) c. adi. , v. gr. maxime pauper ( PommUrk VI p. 163, a. 1323) , urgens ( IurMas III p. 15, a. 1527).
Praec. phil.
maxime competens ( BYSTRZ. Top. fol. v VIb et saepius), (im)probabilis ( id. Elench. fol. v IIb ), notus ( id. Top. fol. q IIIa ), proprius ( id. Log. fol. 1 Vb ), rationalis ( id. Top. fol. z IVa ), sapiens ( ib. fol. o IIb et saepius), sensibilis ( WROCŁ. Epit. fol. d VIIa) , universalis ( BYSTRZ. Top. fol. q IIIa) , unus ( GOST. Th. fol. d IVa) , verus ( ib. fol. v IVa ).
Item c. adv., v. gr.
maxime universaliter ( BYSTRZ. Top. fol. v VIb), vel c. subst.
id. Log. fol. 1 IVb : prime substantie dicuntur proprie et m-e substantie, quia substant omnibus alijs.
2. w szczególności, zwłaszcza, przede wszystkim; imprimis, praecipue, potissimum.
N. locut. abundantem
primo et principaliter et maxime super omnia ( IusMet p. 110, a. 1368) .
N. iuncturas
maxime cum (c. coni. ). Simili sensu maxime quia; item maxime ex quo :
AKapSąd II p. 13 (a. 1415) : suspendit causam ... m-e ex quo dnus Blidzborius ... scribit causam fuisse suspensam.
3. najusilniej, najmocniej, najgorliwiej; plurimum, summopere, v. gr. cupere ( Tom. II p. 42, a. 1512) , exercitari ( BYSTRZ. Top. fol. q Va) , vitare ( MIECH. Sang. fol. VIIIa ).
N.
(in malam partem) najciężej; gravissime, v. gr. facere contra aliquem (i. peccare KsgKaz p. 474, a. 1399) , percutere aliquem ( AKapSąd III p. 107, a. 1506) .
4. si maxime gdyby nawet; quin immo CRIC. in
Tom. VII p. 252 (a. 1525) : sperandum est illos ad cor ... redituros; quod si m-e non fieret, nullam tamen esse rationem, cur etc.
Ib. p. 276 (a. 1525) : si m-e denuo mandaret caesar nobis ... possessionem restitui, non cessurum arce Barensi castellanum Ferdinandum.
II. (de tempore) najdłużej, najdalej; longissime
KodUJ I p. 140 (a. 1422) : si esset absens ... ad modicum tempus, puta ad tres septimanas et m-e unius mensis.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)