- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- L.
I.
de modo
1.
bardziej, w wyższym stopniu;
maiore modo,
fortius.
N.
locut.
magis et (ac) magis
coraz bardziej; simili
sensu
magis magisque;
item
satis et magis :
AKapSąd III p. 115 (a. 1507) : predecessorum ... satis iuris peritorum et m-is.
N. iuncturas
(loco
comp. )
a.
c.
adi.
,
v.
gr. magis bonus (
KomKadł
p. 164
;
BYSTRZ. Top. fol. t
IIIa)
;, iucundus (
NIC. POL.
p. 44, v. 18
), malus (
BYSTRZ. Top. fol. t IIIb)
, propinquus (
KsgHenr
p. 168, a.
1266)
, validus atque firmus (
PrzywKr
p. 2, a.
1324)
; praec.
in textibus
phil.
, v. gr.
magis activus (
GOST. Th. fol. g IVb)
, communis
(
ib. fol. b IIb
et saepius), compositus
(
ib. fol. e IVb
et saepius
ib.
), essentialis (
BYSTRZ. AnalPost
fol. m Ia)
, infinitus (
GOST. Th. fol. g
IIIb)
, multiplicatus (
ib.
), particularis
(
ib. fol. e IVb
), simplex et unus (
ib. fol. d
IVa)
, talis (opp.
aequaliter:
BYSTRZ. Top. fol. v
VIb
et saepius). Etiam
c.
comp.
v.
gr.
magis diuturnior (
DŁUG. LibBen I
p. 185
)
, magis promptior (
KodMp IV
p. 374, a.
1441)
, magis vicinior (
JAC. PAR. I
p. 117
).
Cf. Th.
VIII 57, 56 sqq.
b.
c.
adv.
,
v.
gr. magis accurate et digne (
StSyn III
p. 14
)
, ample (
BYSTRZ. AnalPr fol.
b IIb)
, proprie (
WROCŁ. Dial. fol. A
IVa)
; etiam
c.
comp.
,
v.
gr. magis acutius (
SCARB. Sap. II
p. 286
)
, magis melius (
AGZ XV
p. 106, a.
1470).
c.
c.
subst. loco adi. maior (-ius),
v. gr.
magis
aggravamen (
AGZ XVI
p. 345,
a. 1504)
, magis periculum (
GALL
p.
72,18)
, culpa magis (
PommUrk III
p. 11, a.
1287),
mage incrementatio (
AGZ VI
p. 64, a.
1461).
Cf.
Th.
VIII 56,23 sqq.
Praec.
phil. v. gr.
causa
(
GOST. Th. fol. a VIIIb)
, ens (opp.
minus:
BYSTRZ. AnalPost fol. g VIIIa
et saepius
ib.
),
substantia
(
id. Log. fol. L IVb
).
Occ.
sensu
superl.
AAlex p. 173 (a. 1502) : illud providebam ... secundum m-is posse meum.Cf. Th. VIII 57, 58 sqq.
2.
więcej;
plus.
Accedit
a.
gen.
subst.
DŁUG. Hist. I p. 357 (= II p. 120 ed.nov.) : victoria ... multo m-is discriminis quam commodi ingessit.
Ib. V p. 587 : cum is conventus quoque non m-is quam prior commoditatis attulisset.
b.
constr.
sq.
de:
SCARB. Sap. II p. 287 : homo ... quo m-is habet de lumine ... hoc ipse ... plus habet de dolore.Occ. c. subst. pl. i. q. plures ( CorpJP III p. 450 (a. 1529) : quaecunque partium habuerit m-is (v. l. plures) testes ... illos limites adiudicare debet. Cf. Th. VIII 56, 56 sqq.
Iuncturae verbales notabiliores
magis accipere (
KodPol II
p. 738,
a. 1363
; recipere:
KodMp III
p. 77, a.
1349)
, habere (
SCARB. Sap. II
p. 287
)
, scire (
BYSTRZ. AnalPost
fol. g Ib)
, solvere (
CodSil XIV
p. 154,
a. 1320)
, superesse (
PommUrk III
p. 103, a.
1290)
.
Praec.
α.
phil.
magis (et minus) suscipere
podlegać zmianom ilościowym; maiorem
minoremve fieri
posse
BYSTRZ. Log. fol. i Ia : differentia non est intensibilis et remissibilis, id est non suscipit m-is et minus.
ExPhys fol. k IIIb : superius non suscipit m-is, quia imponitur ab ultimo termino esse ipsius forme.
Item
magis et minus susceptio (
BYSTRZ. Top. fol. V VIIb
:
vtrum susceptio m-is
et minus in formis intensibilibus et remissibilibus fiat per
additionem).
β.
iur.
magis agere
toczyć proces o większą sumę pieniędzy;
i. q. pro maiore pecuniae summa
KsgLub p. 107 (a. 1487) : Johannes ... non habet m-is agere coram domino camerario duntaxat pro centum marcis.
Item
(con)citare:
StPPP II p. 922 (a. 1498) : non est m-is concitatum quam citatum.
Iuncturae adv.
α.
nihil magis :
AGZ XVI p. 325 (a. 1501) : XV gr. de censu, nichil m-is solvit.
Item
nec magis nec minus
i. q. totidem:
ib. XIX p. 1 (a. 1458) : totidem sepi, nec m-is nec minus ... recipere debebit.
β. ultra et magis (damnificare:
Lites I
p. 229,
a. 1339).
3.
lepiej, dokładniej, wyraźniej; accuratius, clarius,
melius, v.
gr.
apparere (
VITELO Persp.
p. 15
)
, sonare (
GŁOG. Alex. I 2, fol. E IIIb
), specificare (
NIC. POL.
p. 50, v. 73
), uti (
KodWp II
p. 113, a.
1358)
.
4.
raczej;
potius.
II.
(de loco) dalej;
longius, ulterius.
N. phil.
ascendere (descendere) in ratiocinando (
BYSTRZ. AnalPost fol. g
VIIIb).
III.
de tempore
1.
dłużej;
diutius.
N.
iuncturam
magis aut superius :
ZabDziej II p. 35 (a. 1483) : a duobus annis ... per medium annum et m-is aut superius expensas continuas ... comedebat, comedit et percepit.
2.
dawniej; prius
KsgCzer p. 179 (a. 1417) : ius ducatus non judicavit me tecum m-is tribus annis nec tibi aliquid cepi.
AGZ XVI p. 360 (a. 1505) : Krusynya mortuus est m-is quam ab anno, antequam sibi fecit inscriptionem ... Nicolaus.
3.
na przyszłość;
amplius
AGZ XV p. 491 (a. 1478) : ministerialis, scias, ut te peramplius ... marszalcus non mittat neque hic m-is visites, quid baculaberis.
Tom. IV p. 394 (a. 1518) : ut inter nos esset ... quies atque Christianorum sanguis m-is non effunderetur.
IV.
locut.
adv.
1.
ad magis
najwyżej, najdalej;
maxime
StPPP IX p. 104 (a. 1474) : inscripcionem debet inducere in acta ... in duabus septimanis aut ad m-is in quatuor.
APozn II p. 110 (a. 1482) : unicuique orphanorum ... octo florenos aut ad m-is decem ... pro dote dabimus.
2.
magis minusve
mniej (lub) więcej, w większym lub w mniejszym stopniu;
plus minusve. Simili sensu
magis vel minus (minus vel magis);
item
secundum magis
et (aut) minus:
VITELO OpM p. 39 : istae potentiae recipiunt formas sine materia, licet secundum m-is et minus absolutas.
JAC. PAR. RefEccl p. 144 : qui ... secundum m-is et minus radicem in amore dignitatis fixerunt.
DŁUG. LibBen I p. 425 : sunt ... cmethones habentes agros secundum m-is aut minus neque ordinate illos colentes.
ARect I p. 363 (a. 1494) : in eodem Iohanne violentas manus iniecerant secundum m-is et minus.
3.
quanto
vel
(in) quantum
magis
jak najwięcej, w miarę możności;
quam plurimum
KodWp III p. 113 (a. 1358) : habebunt ... kmethones ... in paludibus ... gramina, in quantum m-is uti poterint.
Ib. p. 529 (a. 1382) : cupientes ... bona monasterii quantum m-is pro nostris viribus possumus ... reformare.
Tom. III p. 252 (a. 1514) : ut quanto m-is salnitrii (ed. -vitrii) excoquatur.
Simili sensu
ut magis:
Dogiel IV p. 212 (a. 1521) : dignabitur ... maiestas regia se ... illi benignam ... exhibere ut m-is fieri poterit.
4.
quin magis
co więcej; quin potius,
quinimmo (
RHist IX
p. 273, a.
1548).
Simili sensu
(quid) magis
(cf.
Pol.
co więcej)
StPPP IX p. 88 (a. 1469) : quid m-is, et sequelam dedit reus domino Paulo.
Ib. XIII p. 425 (a. 1502) : nobiles ... ingesserunt se ad multa ... quid m-is, proiciunt et important lapides.
Item
quod mage est (
Dogiel IV
p. 158, a.
1456).
5.
nihilo magis
bynajmniej;
minime (saec. XVI).
6.
phil.
secundum magis et minus
pod względem wielkości, w aspekcie (róż
nicy) wielkości; quoad magnitudinem
BYSTRZ. Top. fol. p Ia : comparatio, que dicitur secundum m-is et minus, dicitur annexum accidentis.
Ib. fol. q IIIb : si ista sunt comparabilia ad vnum ... siue secundum m-is et minus, siue secundum equale et inequale.
Ib. fol. s VIIa : non oportet, quod si aliquid non insit secundum m-is vel minus, quod ipsum non insit simpliciter.
Item extra textus phil.
KodWp III p. 2 (a. 1350) : redditus in decimis incerti sunt secundum m-is et minus.
KodUJ III p. 146 (a. 1490) : de quo censu annuatim secundum m-is et minus possent conveniri.
N. sensu
latius transl.
Supra 17, 25 sqq.
superl. maxime
[item
valde maxime :
*CodEp II p. 302 (a. 1432) : pettivit ... valde maxime.]
I.
de modo
1.
w najwyższym stopniu, najbardziej;
maximo opere, summe
a.
c.
verbis.
N.
phil.
convenire (alicui rei:
MatFil II
p. 30, saec.
XV in.in
et saepius), exsistere (in delectatione:
ExPhys fol. o
IIIb)
, probare (
BYSTRZ. Top. fol. y Vb)
, substare (syn. proprie et principaliter
id. Top. fol. y
Ib
).
b.
(fungitur vice
superl.
)
c.
adi.
,
v.
gr.
maxime pauper (
PommUrk VI
p. 163, a.
1323)
, urgens (
IurMas III
p. 15, a.
1527).
Praec.
phil.
maxime competens (
BYSTRZ. Top. fol. v VIb
et saepius), (im)probabilis (
id. Elench. fol. v IIb
), notus
(
id. Top. fol. q IIIa
), proprius (
id. Log.
fol. 1
Vb
), rationalis (
id. Top. fol. z IVa
), sapiens
(
ib. fol. o IIb
et saepius), sensibilis (
WROCŁ. Epit. fol. d
VIIa)
, universalis (
BYSTRZ. Top. fol. q
IIIa)
, unus (
GOST. Th. fol. d IVa)
, verus
(
ib. fol. v IVa
).
Item c. adv., v. gr.
maxime universaliter (
BYSTRZ. Top. fol. v VIb),
vel
c.
subst.
id. Log. fol. 1 IVb : prime substantie dicuntur proprie et m-e substantie, quia substant omnibus alijs.
2.
w szczególności, zwłaszcza, przede wszystkim;
imprimis, praecipue, potissimum.
N. locut.
abundantem
primo et principaliter et maxime super omnia (
IusMet
p. 110, a.
1368)
.
N.
iuncturas
maxime cum
(c.
coni.
). Simili sensu
maxime quia;
item
maxime ex quo :
AKapSąd II p. 13 (a. 1415) : suspendit causam ... m-e ex quo dnus Blidzborius ... scribit causam fuisse suspensam.
3.
najusilniej, najmocniej, najgorliwiej; plurimum, summopere, v.
gr.
cupere (
Tom. II
p. 42, a.
1512)
, exercitari (
BYSTRZ. Top. fol. q
Va)
, vitare (
MIECH. Sang.
fol. VIIIa
).
N.
(in malam
partem) najciężej; gravissime, v.
gr.
facere contra aliquem
(i. peccare
KsgKaz
p. 474, a.
1399)
, percutere aliquem (
AKapSąd III
p. 107, a.
1506)
.
4.
si maxime
gdyby nawet; quin
immo
CRIC.
in
Tom. VII p. 252 (a. 1525) : sperandum est illos ad cor ... redituros; quod si m-e non fieret, nullam tamen esse rationem, cur etc.
Ib. p. 276 (a. 1525) : si m-e denuo mandaret caesar nobis ... possessionem restitui, non cessurum arce Barensi castellanum Ferdinandum.
II.
(de tempore) najdłużej, najdalej; longissime
KodUJ I p. 140 (a. 1422) : si esset absens ... ad modicum tempus, puta ad tres septimanas et m-e unius mensis.