Ogólne
Pełne hasło
Więcej

LAUDO

Gramatyka
  • Formylaudo, laudandus
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -are, -avi, -atum -a, -um
  • Część mowyprzymiotnik
Znaczenia
  • I. chwalić, wychwalać
  • II. iur.
    • A.
      • 1. zgadzać się, uznawać, przyjmować uznany, przyjęty
      • 2. uznawać, zatwierdzać, nadawać moc prawną
    • B.
      • 1. + (KodMaz(K) uchwalać, postanawiać
      • 2. orzekać, wydawać wyrok sądowy (zwł. polubowny)

Pełne hasło

LAUDO, -are, -avi, -atum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • B.
  • A.
  • L.
  • H.
  • N.
  • K.
[gerundivum laudendo:
ArPrawn X p. 83 (a. 1399) : iudicium vestrum ... non spernendo, sed in omnibus laudendo (sed calami lapsus subesse videtur ).
]
I. chwalić, wychwalać; commendare, laudibus efferre.
Praec.
Deum wielbić, wysławiać; adorare. Sensu latiore cultus divinus intellegitur
KodKKr I p. 141 (a. 1302) : ad predictum altare ... singulis annis ebdomadisque ... 1-etur Deus Sabaoth in secula seculorum.
N. locut.
psalmi Laudate psalmy pochwalne wchodzące w skład oficjum brewiarzowego; psalmi laudatorii, qui ad breviarii officium pertinent
StSyn III p. 25 : in festo duplici ad primas vesperas psalmi dicantur L-te per omnia.
N. constr.
a. sq. gen.
GŁOG. Alex. I fol. Hh IIb : accuso te ... neglegentiae ... l-o te virtutis.
Cf. Th. VII 2, 1045, 33 sqq. b. sq. abl. c. sq. ab:
ListMił p. 184 : 1-ntes ipsam ... a virtute ... a genere ... a fortuna ... a pulchritudine.
Cf. Th. VII 2,1045,12 sq. d. sq. de :
MARTIN. OP. Serm. p. 206 : beati nullum aliud habebunt officium quam de sua gloria 1-re Deum.
JAC. PAR. Serm. fol. 141a : l-at autem eum non de fraude, sed de sua providencia (alluditur ad Vlg. Luc. 16,8 ).
Cf. Th. VII 2,1045,15 sqq. Refl. chwalić się, chełpić; gloriari
Tom. XIV p. 315 (a. 1532) : l-at se postremo ... per easdem litteras suas ... quia ... de subditis nostris multa lucraretur.
Gerundivum loco adi. laudandus,, -a, -um godny pochwały, chwalebny, czcigodny; laudabilis, reverendus.
II. iur. t. t.
A.
1. zgadzać się, uznawać, przyjmować; consentire, approbare, permittere
UrkOel p. 26 (a. 1204) : falconarius cum licentia ducis 1-vit ... urnam avenae ... solvere.
CodSil(M) II p. 40 (a. 1208) : 1-ns hoc pacto cedere decime de Ozorouich et commutationi oblate ab episcopo.
KodWp II p. 97 (a. 1297) : privilegia ... nostris litteratis ... mandavimus, ut diligenter examinarent et quia ea 1-verunt et approbaverunt, nos dux omnia et singula ... grata habentes et rata de benignitate solita approbamus.
IurMas I p. 21 (a. 1359) : quam ... composicionem per ... regem sic factam ... 1-amus, consencimus et de eadem stamus contenti.
Part. perf. uznany, przyjęty; approbatus
AKapSąd II p. 67 (a. 1426) : statuta terrestria iam dudum tenta, 1-ta et observata.
ArSang II p. 166 (a. 1443) : ut mercatores per viam ... monstratam ... ac 1-tam et tentam ire deberent.
AGZ XVII p. 31 (a. 1470) : ultra laudum et consuetudinem 1-tam terrestrem.
2. uznawać, zatwierdzać, nadawać moc prawną; approbare, confirmare, ratum habere
KodMp I p. 8 (a. 1192) : sigillum ... Cracouiensis episcopi hoc factum confirmantis, sigillum ... ducis ... hoc ipsum approbantis et 1-ntis.
KodWp I p. 62 (a. 1209) : huius tam commendabilis constituti ... testes, quum in ipsorum est actum et 1-tum presencia, sunt hii.
Constr. ad 1—2:
a. sq. acc. b. sq. inf. (cf. ).
Syn. et iuxta posita
approbare ( KodMp I p. 8, a. 1192 ; KodWp II p. 97, a. 1297) , acceptare, consentire ( CodEp III p. 188, a. 1474) , confirmare ( Dogiel IV p. 38, a. 1311 et saepius), ratificare ( AGZ II p. 98, a. 1460) , ratum habere ( PP II p. 149, a. 1452) .
B.
1. uchwalać, postanawiać; decernere, statuere (KodMaz(K)
p. 291 (a. 1228) : communij consensu in colloquio 1-uimus et statuimus, ut etc.
IurMas III p. 236 (a. 1389 : dux ... articulum constituit ... ordinavit et 1-vit perpetue duraturum.
Ib. p. 240 (a. 1397) : sub anno Domini 1397 ... articuli infrascripti ... 1-ti, conscripti et constituti sunt.
Syn.
constituere (ut supra et saepius), decernere ( RHist XXI p. 308, a. 1446) , disponere ( ArPrawn I p. 15, a. fere 1400 ), instituere ( KodMp IV p. 176, a. 1419 et saepius), invenire ( AGZ XI p. 55, a. 1430) , ordinare ( IurMas III p. 236, a. 1389) , sancire ( ArPrawn I p. 15, a. fere 1400) , statuere ( RHist XXI p. 308, a. 1446). Glossa Pol.
AGZ XI p. 55 (a. 1430) : omnes unanimiter infrascriptam sententiam et decretum invenerunt et imperpetuum 1-verunt alias «vchwalily» ... gratum et ratum habentes.
2. orzekać, wydawać wyrok sądowy (zwł. polubowny); sententiam dicere (praec. de arbitris)
Lites II p. 202 (a. 1412) : petit ... procurator procuratorio nomine ... pronuncciari, diffiniri, declarari et 1-ri ... ius patronatus ecclesiae Cuimensis ... pertinere ... debere ... ad ... duces Mazovie.
DokSul p. 346 (a. 1330) : visis iuribus ... et rationibus hinc et inde ... arbitramur, 1-amus ac etiam diffinimus, quod ... abbas et conventus ... decimas ... possidere debeant.
Syn. et iuxta posita
arbitrari (ut supra et saepius) concludere, decernere, decidere ( Lites II p. 443, a. 1409) , declarare, definire ( ib. p. 202, a. 1412 et saepius) edicere ( ib. p. 443, a. 1409) , ordinare, pronuntiare ( KodKKr I p. 285, a. 1361 et saepius).
Constr. ad 1—2:
a. sq. acc. Accedit in c. abl. , cf. et
Lites II p. 443 (a. 1409) : quidquid ...in premissis decisum, edictum, decretum, 1-tum ... fuerit.
Cf. Th. VII 2,1046,16 sqq. b. sq. super :
KodKKr I p. 285 (a. 1361) : vt posssimus ... super dictis articulis pronunciare, l-re, diffinire, arbitrari et orginare, prout nobis melius videbitur expedire.
c. sq. acc. c. inf. d. sq. quod, cf. et
KodPol II p. 371 (a. 1409) : arbiter, arbitrator et amicabilis compositor ... pronuncciauit, declarauit et 1-uit, quod ... nos ... de allodio nostro ... decimare ... sumus astricti.
e. sq. ut, cf.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)