Ogólne
Pełne hasło
Więcej

IURISDICTIO

Gramatyka
  • Formyiurisdictio, iurediccio, iuredicio, iure, dicio, iuredictio, iuridiccio, iuridicio, iuridictio, iuridixtio, iurisdiccio, iurisdicio, iurisditio
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -onis
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajżeński
Znaczenia
  • I.
    • A. propr. propr. jurysdykcja, władza sądownicza, sądownictwo
      • 1.
        • a.
        • b. gen.
      • 2.
      • 3.
      • 4.
        • a.
        • b.
        • c.
        • d.
      • 5. + iurisdictionem fundare approbareuzasadnić fakt, te ktoś podlega danej jurysdykcji
        • β. + iurisdictionem impugnare
        • γ. + aliquem de alicuius iurisdictione dare oddać kogoś pod czyjąś władzę
        • δ. + littera (privilegium) iurisdictionis dokument stwierdzający czyjąś przynależność do jakiegoś sądownictwa
      • 6.
    • B. meton. okręg sądowy, z którego terenu sprawy szły pod jeden sąd
  • II.
    • A.
      • 1. wyrok, orzeczenie sądowe
      • 2. rozprawa sądowa, postępowanie sądowe, rozpatrywanie sprawy przez sąd
        • α. + iurisdictionem agere, attemptare występować przed sądem w charakterze powoda
        • β. + pars iurisdictionem patiens strona pozwana do sądu
        • γ. + circa iurisdictionem sedere siedzieć na prawie) zasiadać w składzie sądu
    • B. uprawnienie, prawo do czegoś
    • C. (singulare) prawomocność

Pełne hasło

IURISDICTIO, -onis f.
  • F.
  • Th.
  • Dc.
  • B.
  • L.
  • A.
  • Ha.
  • N.
  • K.
  • O.
scr. iurediccio,,iuredicio,,iure dicio,, iuredictio,,iuridiccio,,iuridicio,,iuridictio,,iuridixtio,,iurisdiccio,,iurisdicio,,iurisditio [abi sg. iurisdictioni?
StMp II p. 56 (saec. XIV in.in) : cum omni iure dicioni (bis ).]
iur. t. t.
I.
A. propr. jurysdykcja, władza sądownicza, sądownictwo; ius, iudicium, forum. Quasi per abundantiam dicitur potestas iurisdictionis ( WŁODK. ScrSel I p. 123 et saepius). Notabiliora quaedam:
1. distinguitur
a. addito adi. , v. gr. antiqua ( AGZ XV p. 125, a. 1471 et ib. saepius), capitularis ( ArPrawn I p. 397, a. 1542) , civilis ( APozn II p. 17, a. 1472) , criminalis ( Tom. VII p. 99, a. 1524) , delegata ( StSyn IV p. 117 ) , ecclesiastica ( ZabDziej II p. 499, a. 1488) , episcopalis (( ArPrawn I p. 368, a. 1527 ; ArHist X p. 180, a. 1537), ; hereditaria ( DyplMog p. 2, a. 1222) , montana ( MatGórn p. 273, a. 1523) , ordinaria ( StSyn IV p. 117 et saepius, super aliquem: KodUJ I p. 2, a. 1364) , perfecta ( StKapWł p. CIV, a. 1268) , plena ( DokWp p. 341, a. 1271 ; Lites (Ch) I p. 27, a. 1320) , saecularis ( StSyn IV p. 84 ) , spiritualis ( Lites I p. 216, a. 1339 ; ArPrawn I p. 371, a. 1527) , temporalis ( Lites(Ch) I p. 23, et 27, a. 1320), totalis (in aliquo: DokMp IV p. 123, a. 1364).
b. addito gen. , v. gr. advocati ( DokMp VI p. 10, a. 1386) , archidiaconi ( KodKKr I p. 185, a. 1328) , capituli ( ib. ), castellani ( KodWp I p. 212, a. 1246 ; KodMp II p. 84, a. 1251 et saepius), consulis ( DokMp VI p. 10, a. 1380) , decani ( KodKKr I p. 185, a. 1328) , iudicis ( KodWp I p. 212, a. 1246 ; KodMp I p. 93, a. 1268 et saepius), iuris supremi ( ArPrawn X p. 394, a. 1413) , officialis ( KodKKr I p. 185, a. 1328 ; DokKujDobrz p. 21, a. 1359 et saepius), palatini ( KodWp I p. 212, a. 1246 ; KodMp I p. 93, a. 1268 ;et saepius), praelati ( StSyn IV p. 81 ) , praepositi ( KodKKr I p. 185, a. 1328) , rectoris ( ARect II p. 45, a. 1538 et saepius), scabini ( DokMp VI p. 10, a. 1386) , subiudicis ( DokKujDobrz p. 21, a. 1359 ; KodWp V p. 297, a. 1420). ;
2. glossae Pol.
GLcerv p. 604 : in sua i-e, id est in suo foro, «w swym prawie».
Ib. p. 611 : i-o est potestas de publico introducta cum necessitate iurisdicendi et aequitatis statuendae «moc».
3. syn. et iuxta posita auctoritas ( StSyn IV p. 81 ; APozn I p. 54, a. 1439 ;et saepius), gravamen ( KodMp II p. 84, a. 1251) , iudicium (( KodWp I p. 212, a. 1246 ; KodMp II p. 90, a. 1253 ;et saepius), ius ( KodPol I p. 69, a. 1253 ; PommUrk VI p. 260, a. 1325 ;et saepius), potestas (iudicandi: StKapWł p. CIV, a. 1268 ; iudicum sim. PrzywKr p. 7, a. 1360 et saepius), protectio ( Lites II p. 109, a. 1413).
4. iuncturae verbales sollemniores
a. iurisdictionem exercere (in aliquo: DokMp II p. 183, a. 1434) , habere (in aliquem: ARect II p. 66, a. 1540 ; super aliquem: OrdUst p. 12, a. 1533).
b. iurisdictioni subiacere, aliquem subicere, submittere.
c. iurisdictione uti.
d. a iurisdictione exemptum esse ( KodKKr I p. 185, a. 1328) , liberum esse ( DokMp I p. 23, a. 1300 et saepius), aliquem liberare ( DokMp VI p. 10, a. 1386) , eximere ( StPPP VIII p. 729, a. 1399 et saepius; de iurisdictione ib. p. 666, a. 1399 et saepius).
5. locut. α. iurisdictionem fundare uzasadnić fakt, te ktoś podlega danej jurysdykcji; aliquem iuri cuidam subiectum probare
KodUJ II p. 43 (a. 1444) : in eorum contumaciam i-em in vim dictae commissionis nobis taliter factae fundari... petivit.
Ib. p. 221 (a. 1463) : ad nonnullos actus et terminos ... usque ad libelli articulati oblationem processimus fundata ante omnia i-e.
Ita saepe. Eodem sensu approbare :
ZabDziej II p. 112 (a. 1483) : procurator ... approbando i-em domini petivit copiam libelli.
AKapSąd III p. 136 (a. 1509) : Alberto ... approbante ibidem i-em domini.
Ita saepius.
Item dicitur
iurisdictionis approbatio (fundatio) :
AKapSąd II p. 244 (a. 1464) : procurator plebani citra approbationem i-is ... comparens excepit verbo contra appellationem et i-em domini.
ZabDziej II p. 34 (a. 1483) : in causa commissaria auctoritate apostolica citra approbacionem i-is datur terminus.
Ib. III p. 47 (a. 1490) : tractabatur fundatio i-is.
Ib. p. 281 (a. 1493) : de cuius i-is non fundatione procurator ... protestatus est.
Ita saepius.
β. sensu opposito iurisdictionem impugnare :
ZabDziej II p. 581 (a. 1489) : procuratore ... nullis defensionibus i-em domini iinpugnante,
Ib. p. 570 (a. 1489) : procuratoris impugnantis i-em.
Ita saepius.
γ. aliquem de alicuius iurisdictione dare oddać kogoś pod czyjąś władzę; alicuius iuri atque potestati subdere
AGZ XIII p. 388 (a. 1462) : nolite iudicare consortem meam, detis ipsam ad meum ius, de mea i-e, comedens panem meum, alias «moya chleboyeczscha».
δ. littera (privilegium) iurisdictionis dokument stwierdzający czyjąś przynależność do jakiegoś sądownictwa; litterae quibus quis alicui iudicio subditus probatur
ArPrawn X p. 391 (a. 1413) : advocatus ... debet litteram ponere ... i-is sue, quod non habet hic de iure respondere pro scultecia.
Ib. p. 440 (a. 1415) : Petrus ... debet ponere privilegium civitatis Chancinensis i-is sue, quod non habet hic de iure in iudicio supremo respondere Swantoslao.
Ita ib. saepius.
6.
Constr. supra 1130, 39, 45
B. meton. okręg sądowy, z którego terenu sprawy szły pod jeden sąd; certa quaedam regio uni iudicio adscripta. Glossa Pol.
ArPrawn IV p. 399 (saec. XIV) : termini particulares ... semel infra mensem in quolibet districtu sive i-e, alias «poweth» habeantur.
Syn.
districtus ( ) et dioecesis ( StSyn IV p. 97 ) .
II.
A.
1. wyrok, orzeczenie sądowe; iudicis sententia
KodWp III p. 90 (a. 1357) : si ... Christianus Iudeum vulneraverit ... tunc nos damus ipsi Iudeo talem nostram i-em, quod prefatus Iudeus etc.
TPaw IV p. 468 (a. 1391) : fideiubuit statuere quatuor scrophas ... quod si non fecerit, absque i-e tenetur domino procuratori unam marcam.
Ita saepissime. Nescio an huc pertineant exempla
ArPrawn V p. 409 (a. 1328) : sutor acquisivit quoddam pignus vera i-e, quod potest vendere, ut iuris est.
TPaw IV p. 743 (a. 1399) : Jacek ... iure euasit Johannem ... tali condicione, quod cum testibus ... erga Johannem comparuit ... sed ipse i-i non adhibuit super eo coram ... Petro iudice generali.
Glossae Pol.
PrPol p. 383 (a. 1400) : venientes ad iudicium ... monuerunt pro i-e, wlgariter «upominali se o prawo».
AGZ XI p. 525 (a. 1466) : tenes ipsam silvam violenter ultra i-em iuris, alias «nad prawo».
2. rozprawa sądowa, postępowanie sądowe, rozpatrywanie sprawy przez sąd; causae cognitio atque iudicatio
KsgCzer p. 6 (a. 1407) : Nicolaus debet dare kmethoni pacem ... tam diu quosque i-o non perficietur ad finem.
AGZ XI p. 18 (a. 1425) : extunc sine omni i-e et sentencia pati debet tamquam reus.
AKapSąd II p. 75 (a. 1428) : dominus officialis non recedit a i-e ulteriori in dictos Sigismundum et Petrum.
Ita saepius. Glossae Pol.
ZapSądWp p. 376 (a. 1408) : Mathias debet stare iuri in primis terminis post i-em, wulgariter «po rosprawe» in cuiuitate (ed. rosprawem ciuitate).
AGZ XV p. 18 (a. 1457) : debent statuere testes... post ... palatini ... in Leopolim ingressum ad i-em, alias «ku rosprawye».
Locut.
α. iurisdictionem agere, attemptare występować przed sądem w charakterze powoda; coram iudicio actorem adesse
TPaw III p. 129 (a. 1389) : Albertus ... habet terminum cum domina Beata ad colloquium generale et debet omnes, qui i-em agere habent cum ea, euocare.
ArPrawn X p. 287 (a. 1409) : ut quilibet suam i-em attemptare sciat in loco consueto, ubi de iure habebit.
β. pars iurisdictionem patiens strona pozwana do sądu; pars rea, in ius vocata
PP II p. 105 (a. 1450) : si aliqua sentencia diffinitiua ... diffinita fuerit ... et in illius decisione pars i-em paciens noluerit esse contenta, ab illa ... appellare debet.
γ. circa iurisdictionem sedere (e Pol. siedzieć na prawie) zasiadać w składzie sądu; in iudicio sedere, iudicem esse
StPPP II p. 371 (a. 1432) : capitaneus Cracouiensis cum aliquibus dominis debet sedere circa eandem j-em.
B. uprawnienie, prawo do czegoś; ius, potestas, copia
KsgHenr p. 42 : filii Stephani ... in prefata silua nullam habent i-em requirendi uel redimendi.
Ib. p. 151 : nullus heredum Stephani ... in dicta silua ... habeat unquam requirendi aliquam i-em.
KodMp II p. 105 (a. 1256) : i-em dominio nostro cedentem in castoribus capiendis ... contulimus eisdem fratribus jvre hereditario.
Ita saepe.
Iuxta ponitur
ius (infra 44), propinquitas ( APozn I p. 296, a. 1459 : Pyecz ... nullam ... propinquitatem seu i-em in cloaca, quam in eodem muro ... Georgius ... pro se edificavit ... habere debet), respectus (infra 43).
Constr.
a. sq. gen. gerund. et 27 et saepius. b. sq. ad :
DokSZKr p. 5 (a. 1325) : Margareta nullum respectum aut i-em aliquam habebit ad predictam partem hereditatis ... sed dominus Myechoviensis eam perpetuo possidebit.
KodKKr I p. 172 (a. 1325) : ad cmethones ... scultetus ... suique successores, tam in iudicijs quam in penis siue angarijs nullam i-em siue respectum penitus habebunt.
Ita saepius. c. sq. in c. abl. et
KsgŁawKr p. 133 (a. 1375) : resignavit ... omnem i-em, quam habuit virtute quarundam litterarum scabinalium in parte eiusdem vebiti.
Ita saepius. d. sq. super c. abl.
APozn I p. 359 (a. 1463) : renunciaverunt omni iuri et i-i, quecumque super domo olim Nicolai ... habuerunt.
C. (singulare) prawomocność; vis legitima
KodWp III p. 700 (a. 1397) : privilegia ... cassare ... promittimus ... omnis i-is vigorem ipsis auferentes.
ArPrawn X p. 396 (a. 1413) : non paruit ad probandam i-em sue excepcionis, cur et quare hic non deberet iuri parere.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)