- F.
- Th.
- Dc.
- B.
- L.
- A.
- Ha.
- N.
- K.
- O.
StMp II p. 56 (saec. XIV in.in) : cum omni iure dicioni (bis ).]iur. t. t.
I.
A.
propr. jurysdykcja,
władza sądownicza, sądownictwo; ius,
iudicium, forum.
Quasi per abundantiam dicitur
potestas iurisdictionis (
WŁODK. ScrSel I
p. 123
et saepius). Notabiliora
quaedam:
1.
distinguitur
a.
addito
adi.
,
v.
gr. antiqua (
AGZ XV
p. 125, a.
1471
et
ib.
saepius), capitularis (
ArPrawn I
p. 397, a.
1542)
, civilis (
APozn II
p. 17, a.
1472)
, criminalis (
Tom. VII
p. 99,
a. 1524)
, delegata (
StSyn IV
p. 117
)
, ecclesiastica (
ZabDziej II
p. 499, a.
1488)
, episcopalis ((
ArPrawn I
p. 368, a.
1527
;
ArHist X
p. 180, a.
1537),
; hereditaria (
DyplMog
p. 2, a.
1222)
, montana (
MatGórn
p. 273, a.
1523)
, ordinaria (
StSyn IV
p. 117
et saepius, super aliquem:
KodUJ I
p. 2,
a. 1364)
, perfecta (
StKapWł p. CIV, a. 1268)
, plena (
DokWp
p. 341, a.
1271
;
Lites (Ch) I
p. 27,
a. 1320)
, saecularis (
StSyn IV
p. 84
)
, spiritualis (
Lites I
p. 216, a.
1339
;
ArPrawn I
p. 371, a.
1527)
, temporalis (
Lites(Ch) I
p. 23,
et
27, a. 1320),
totalis (in aliquo:
DokMp IV
p. 123, a.
1364).
b.
addito
gen.
,
v.
gr. advocati (
DokMp VI
p. 10,
a. 1386)
, archidiaconi (
KodKKr I
p. 185, a.
1328)
, capituli
(
ib.
), castellani (
KodWp I
p. 212, a.
1246
;
KodMp II
p. 84, a.
1251
et saepius), consulis (
DokMp VI
p. 10, a.
1380)
, decani (
KodKKr I
p. 185, a.
1328)
, iudicis (
KodWp I
p. 212, a.
1246
;
KodMp I
p. 93, a.
1268
et saepius), iuris supremi (
ArPrawn X
p. 394, a.
1413)
, officialis (
KodKKr I
p. 185, a.
1328
;
DokKujDobrz
p. 21, a.
1359
et saepius), palatini (
KodWp I
p. 212, a.
1246
;
KodMp I
p. 93, a.
1268
;et saepius), praelati (
StSyn IV
p. 81
)
, praepositi (
KodKKr I
p. 185,
a. 1328)
, rectoris (
ARect II
p. 45, a.
1538
et saepius), scabini (
DokMp VI
p. 10, a.
1386)
, subiudicis (
DokKujDobrz
p. 21, a.
1359
;
KodWp V
p. 297, a.
1420).
;
2.
glossae
Pol.
GLcerv p. 604 : in sua i-e, id est in suo foro, «w swym prawie».
Ib. p. 611 : i-o est potestas de publico introducta cum necessitate iurisdicendi et aequitatis statuendae «moc».
3.
syn.
et iuxta posita auctoritas (
StSyn IV
p. 81
;
APozn I
p. 54, a.
1439
;et saepius), gravamen (
KodMp II
p. 84, a.
1251)
, iudicium ((
KodWp I
p. 212, a.
1246
;
KodMp II
p. 90, a.
1253
;et saepius), ius (
KodPol I
p. 69, a.
1253
;
PommUrk VI
p. 260, a.
1325
;et saepius), potestas (iudicandi:
StKapWł p. CIV, a. 1268
; iudicum
sim.
PrzywKr
p. 7, a.
1360
et saepius), protectio (
Lites II
p. 109, a.
1413).
4.
iuncturae verbales sollemniores
a. iurisdictionem exercere (in aliquo:
DokMp II
p. 183,
a. 1434)
, habere (in aliquem:
ARect II
p. 66,
a. 1540
; super aliquem:
OrdUst
p. 12, a.
1533).
b. iurisdictioni subiacere, aliquem
subicere, submittere.
c. iurisdictione uti.
d. a iurisdictione exemptum esse (
KodKKr I
p. 185, a.
1328)
, liberum esse (
DokMp I
p. 23, a.
1300
et saepius),
aliquem liberare (
DokMp VI
p. 10, a.
1386)
, eximere (
StPPP VIII
p. 729, a.
1399
et saepius;
de iurisdictione
ib.
p. 666, a.
1399
et saepius).
5.
locut.
α.
iurisdictionem fundare
uzasadnić fakt, te ktoś podlega danej
jurysdykcji; aliquem iuri cuidam subiectum probare
KodUJ II p. 43 (a. 1444) : in eorum contumaciam i-em in vim dictae commissionis nobis taliter factae fundari... petivit.
Ib. p. 221 (a. 1463) : ad nonnullos actus et terminos ... usque ad libelli articulati oblationem processimus fundata ante omnia i-e.Ita saepe. Eodem sensu approbare :
ZabDziej II p. 112 (a. 1483) : procurator ... approbando i-em domini petivit copiam libelli.
AKapSąd III p. 136 (a. 1509) : Alberto ... approbante ibidem i-em domini.Ita saepius.
Item dicitur
iurisdictionis approbatio (fundatio) :
AKapSąd II p. 244 (a. 1464) : procurator plebani citra approbationem i-is ... comparens excepit verbo contra appellationem et i-em domini.
ZabDziej II p. 34 (a. 1483) : in causa commissaria auctoritate apostolica citra approbacionem i-is datur terminus.
Ib. III p. 47 (a. 1490) : tractabatur fundatio i-is.
Ib. p. 281 (a. 1493) : de cuius i-is non fundatione procurator ... protestatus est.Ita saepius.
β.
sensu opposito
iurisdictionem impugnare :
ZabDziej II p. 581 (a. 1489) : procuratore ... nullis defensionibus i-em domini iinpugnante,
Ib. p. 570 (a. 1489) : procuratoris impugnantis i-em.Ita saepius.
γ.
aliquem de alicuius iurisdictione dare
oddać kogoś pod czyjąś władzę; alicuius iuri atque potestati subdere
AGZ XIII p. 388 (a. 1462) : nolite iudicare consortem meam, detis ipsam ad meum ius, de mea i-e, comedens panem meum, alias «moya chleboyeczscha».
δ.
littera (privilegium) iurisdictionis
dokument stwierdzający czyjąś przynależność do jakiegoś
sądownictwa; litterae quibus quis alicui iudicio subditus
probatur
ArPrawn X p. 391 (a. 1413) : advocatus ... debet litteram ponere ... i-is sue, quod non habet hic de iure respondere pro scultecia.
Ib. p. 440 (a. 1415) : Petrus ... debet ponere privilegium civitatis Chancinensis i-is sue, quod non habet hic de iure in iudicio supremo respondere Swantoslao.Ita ib. saepius.
6.
Constr.
supra 1130, 39, 45
B.
meton. okręg sądowy, z którego terenu sprawy
szły pod jeden sąd;
certa quaedam regio uni iudicio
adscripta.
Glossa
Pol.
ArPrawn IV p. 399 (saec. XIV) : termini particulares ... semel infra mensem in quolibet districtu sive i-e, alias «poweth» habeantur.
Syn.
districtus (
) et
dioecesis (
StSyn IV
p. 97
)
.
II.
A.
1.
wyrok, orzeczenie sądowe; iudicis sententia
KodWp III p. 90 (a. 1357) : si ... Christianus Iudeum vulneraverit ... tunc nos damus ipsi Iudeo talem nostram i-em, quod prefatus Iudeus etc.
TPaw IV p. 468 (a. 1391) : fideiubuit statuere quatuor scrophas ... quod si non fecerit, absque i-e tenetur domino procuratori unam marcam.Ita saepissime. Nescio an huc pertineant exempla
ArPrawn V p. 409 (a. 1328) : sutor acquisivit quoddam pignus vera i-e, quod potest vendere, ut iuris est.
TPaw IV p. 743 (a. 1399) : Jacek ... iure euasit Johannem ... tali condicione, quod cum testibus ... erga Johannem comparuit ... sed ipse i-i non adhibuit super eo coram ... Petro iudice generali.Glossae Pol.
PrPol p. 383 (a. 1400) : venientes ad iudicium ... monuerunt pro i-e, wlgariter «upominali se o prawo».
AGZ XI p. 525 (a. 1466) : tenes ipsam silvam violenter ultra i-em iuris, alias «nad prawo».
2.
rozprawa sądowa, postępowanie sądowe, rozpatrywanie sprawy przez sąd;
causae cognitio atque iudicatio
KsgCzer p. 6 (a. 1407) : Nicolaus debet dare kmethoni pacem ... tam diu quosque i-o non perficietur ad finem.
AGZ XI p. 18 (a. 1425) : extunc sine omni i-e et sentencia pati debet tamquam reus.
AKapSąd II p. 75 (a. 1428) : dominus officialis non recedit a i-e ulteriori in dictos Sigismundum et Petrum.Ita saepius. Glossae Pol.
ZapSądWp p. 376 (a. 1408) : Mathias debet stare iuri in primis terminis post i-em, wulgariter «po rosprawe» in cuiuitate (ed. rosprawem ciuitate).
AGZ XV p. 18 (a. 1457) : debent statuere testes... post ... palatini ... in Leopolim ingressum ad i-em, alias «ku rosprawye».
Locut.
α.
iurisdictionem agere, attemptare
występować przed sądem w charakterze powoda;
coram iudicio actorem adesse
TPaw III p. 129 (a. 1389) : Albertus ... habet terminum cum domina Beata ad colloquium generale et debet omnes, qui i-em agere habent cum ea, euocare.
ArPrawn X p. 287 (a. 1409) : ut quilibet suam i-em attemptare sciat in loco consueto, ubi de iure habebit.
β.
pars iurisdictionem patiens
strona pozwana do sądu; pars rea,
in ius vocata
PP II p. 105 (a. 1450) : si aliqua sentencia diffinitiua ... diffinita fuerit ... et in illius decisione pars i-em paciens noluerit esse contenta, ab illa ... appellare debet.
γ.
circa iurisdictionem sedere
(e
Pol.
siedzieć na prawie)
zasiadać w składzie sądu; in iudicio sedere, iudicem esse
StPPP II p. 371 (a. 1432) : capitaneus Cracouiensis cum aliquibus dominis debet sedere circa eandem j-em.
B.
uprawnienie, prawo do czegoś; ius, potestas, copia
KsgHenr p. 42 : filii Stephani ... in prefata silua nullam habent i-em requirendi uel redimendi.
Ib. p. 151 : nullus heredum Stephani ... in dicta silua ... habeat unquam requirendi aliquam i-em.
KodMp II p. 105 (a. 1256) : i-em dominio nostro cedentem in castoribus capiendis ... contulimus eisdem fratribus jvre hereditario.Ita saepe.
Iuxta ponitur
ius (infra 44),
propinquitas (
APozn I
p. 296, a.
1459
:
Pyecz ... nullam ... propinquitatem seu i-em in cloaca, quam in eodem muro ... Georgius ... pro se edificavit ...
habere debet), respectus
(infra 43).
Constr.
a.
sq.
gen.
gerund.
et 27 et saepius.
b.
sq.
ad :
DokSZKr p. 5 (a. 1325) : Margareta nullum respectum aut i-em aliquam habebit ad predictam partem hereditatis ... sed dominus Myechoviensis eam perpetuo possidebit.
KodKKr I p. 172 (a. 1325) : ad cmethones ... scultetus ... suique successores, tam in iudicijs quam in penis siue angarijs nullam i-em siue respectum penitus habebunt.Ita saepius. c. sq. in c. abl. et
KsgŁawKr p. 133 (a. 1375) : resignavit ... omnem i-em, quam habuit virtute quarundam litterarum scabinalium in parte eiusdem vebiti.Ita saepius. d. sq. super c. abl.
APozn I p. 359 (a. 1463) : renunciaverunt omni iuri et i-i, quecumque super domo olim Nicolai ... habuerunt.
C.
(singulare) prawomocność;
vis legitima
KodWp III p. 700 (a. 1397) : privilegia ... cassare ... promittimus ... omnis i-is vigorem ipsis auferentes.
ArPrawn X p. 396 (a. 1413) : non paruit ad probandam i-em sue excepcionis, cur et quare hic non deberet iuri parere.