- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- A.
- N.
TPaw III p. 170 (a. 1390) : Wlodimirus ... cum Dobeslao terminum ha bent ... pro omnibus causis, que super ipsum agere intenditur.formae coniug. I: 3. sg. ind. impf. pass. intendabatur:
MPH V p. 852 (saec. XIII ex.) : ubi vehementior calor intendabatur.gerundivum intendandus:
PommUrk VII p. 321 (a. 1329) : omni accioni et inpeticioni... abrenuncciantes ... intendandis (ed. intendandi).hic (tamquam con. praes. ) spectare videtur
ArHist VIII p. 323 (a. 1499) : de Thurcis nobis nunciatum est, quod intendent hic equitaturi ad nos.]
I.
A.
1.
naciągać, napinać, natężać; tendere,
v.
gr.
nervos, chordam, arcum sim.
(saec.
XVI).
2.
wzmagać, nasilać, powiększać; amplificare, augere,
v.
gr.
dolorem et curam alicuius (
DŁUG. Op. p. 298)
, solitam pertinaciam (
CodVit
p. 424, a.
1418)
,
vires (magnis coeptis :
PAUL. CR.
p. 95, v. 457
).
Occ.
umocnić, utwierdzić;
confirmare
DŁUG. Hist. IV p. 567 : pro fundanda et i-nda regni Polonici quoad terras praedictas proprietate.Mediopass. wzmagać się, wzmacniać; firmiorem fieri, augeri, crescere.
N.
definitionem phil.
GŁOG. Porph. fol. q VIa : suscipere magis ... est i-i, suscipere minus est remitti.
Ib. infra: illud, quod i-itur ... variatur secundum gradus de esse imperfecto ad perfectius esse.
Dicitur de
calore
(cf.
supra 4
), item de
morbo (
DŁUG. Op.
p. 289
)
, sanitate (
GŁOG. Porph. fol. q
VIa)
, ambitione (
DŁUG.
Hist. I p. 78 = I
p. 137
ed. nov.
), cura (de aliqua re
ib. IV
p. 522
)
, desperatione
(
id. Op.
p. 105
), gaudio (poena :
MARTIN. OP. Serm. p. 403 nlb. : nulla ... poena in tantum i-i potest, quantum ibi in caelo gaudium i-itur).
N. mus. de
sonis sim. (saec.
XVI).
B.
1.
zwracać, kierować;
vertere, dirigere,
v.
gr.
gladium, sagittas; etiam bombardas (
WAPOW. Chr.
p. 87
).
N. sensu
praegnanti (omisso
obi. )
celować; ictum intendere
ŁASKI ComPriv fol. CCXXIa : si... sagittando aut proijciendo hominem aut armentum laeserit, dum ad volucrem i-at.
Item sensu latius transl.
de
abstr. , v. gr.
iter, cursum
sim.
(saec.
XVI) .
N. mediopass.
obrócić się, przybrać obrót; converti
Tom. IV p. 23 (a. 1516) : compertum non habentes, qualiter res se illic i-antur.
2.
intrans.
podążać, udawać się, wyruszać; tendere,
pergere,
proficisci.
N.
contra aliquem
wystąpić zbrojnie przeciw komuś; hostiliter
petere (saec. XV—XVI).
II.
A.
1.
oculos (aures)
spoglądać (słuchać);
visu vel auditu
attendere.
N.
locut.
aures et oculos in omnem partem (
Tom. III
p. 102, a.
1514),
item
prospectum in futuris (
GŁOG. Don. fol. A IVb)
.
Simili sensu omisso obi. , v. gr.
pronis
auribus (
PreussUB I
p. 83, a.
1234),
item in imagine
oculo favoris (
SamlUB
p. 88, a.
1296)
vel considerationis (
VL
p. 159, a.
1451).
2.
mentem, cogitationem
sim. et
abs.
:
zwracać ku czemuś myśl,
mieć na myśli, brać pod
uwagę; respicere, cogitare, rationem habere.
Praec. de eis, quae scriptis tractantur
VITELO Opt. p. 470 : de talibus sermo propositus non i-it, diximus enim de talibus iridibus.
NIC. BŁ. Tract. fol. g IVb : de singulis particulis huius sacri officij i-amus.
BYSTRZ. Top. fol. z Va : si ... loquamur de proprio per se, de quo principaliter i-itur in hoc quinto libro Topicorum.
3.
pojmować, poznawać;
mente comprehendere.
N.
phil.
MatFil IV p. 27 (saec. XIV ex.ex) : illud debemus intelligere per primam intentionem, quo intellectus i-it in rem absolute consideratam.
GŁOG. Porph. fol. a IVa : per ... conceptus, quos intellectus habet apud se, i-it et cognoscit rem.
B.
1.
curam, officium
sim. et
abs.
:
zajmować się czymś, dbać, otaczać troską;
curare, prospicere, sollicitum esse.
Additur
diligenter (
KodWp II p. 19, a.
1289)
, sollicite ac devote (
KodMp II .
p. 181,
a. 1291)
, cum effectu (
UrkBBr
p. 158, a.
1285
et saepius) sim.
N. sensu
latius
transl.
a.
przestrzegać;
observare
AGZ XIX p. 173 (a. 1476) : Stanislaus ... in terris Prussie ... est occupatus, terminis quibusvis tam terrestribus quam castrensibus i-re nequit et vaccare.
b.
zarządzać;
gubernare
DŁUG. Op. p. 475 : quod frater eius Iodoci episcopi ... totius Silesiae capitaneatum teneret et illi potenter i-ret.
2.
słuchać, być uległym, posłusznym; oboedire, parere, obsequi
IurMas I p. 252 (a. 1329) : veris dominis nostris ... promisimus parere et i-re ac servife fideliter pro viribus de eisdem terris.
PEREGR. fol. z Vb : erant iusti coram Deo et in omnibus mandatis Dei i-bant.
KodWp III p. 623 (a. 1390) : omagium fidelitatis ... domine Hedvigi... et... domino Allexandro ... prestent... ipsisque ... obediant et i-ant incolae.Ita passim saec. XV.
C.
1.
animum, operam, studium
sim. et
abs.
:
starać się o coś, dążyć,
zamierzać; studere, appetere,
contendere.
Additur
totis excubiis (
AGZ VI
p. 209,
a. 1485),
item
phil.
finaliter (
WROCŁ. EpitConcl fol. r IIIb)
, principaliter (
GŁOG. Anal.
fol. 79b
)
.
Saepius
part.
perf.
zamierzony;
propositus
STOB. Parv. fol. C Va : ille concursus respectu servorum est fortuitus, sed a patre familias prescitus et i-tus.
WROCŁ. EpitConcl fol. q Vb : quedam est causa per se, cuius causatum a causa per se est i-tum, quedam est causa per accidens, cuius causatum fit preter intentionem.
2.
domagać się, upominać, żądać; affectare,
postulare, flagitare.
N.
constr. sq.
ab :
StPPP II p. 426 (a. 1437) : si dictas hereditates ... a... domina Margaretha... liberare vis et i-re.
3.
twierdzić, utrzymywać;
asseverare,
asserere.
N.
conclusionem :
BYSTRZ. AnalPr fol. c Vb : philosophus determinat de conversionibus illarum propositionum ... et i-it talem conclusionem.
Ib. fol. e IIIa : determinat de formatione syllogismorum ... et i-it duas conclusiones.
D.
1.
wszczynać (przeciw komuś); intentare, ciere,
v.
gr. bellum, hostilitatem sim., item
periculum et damnum (
Tom. XIII
p. 366, a.
1531).
N. sensu
latius transl.
poenam :
ARect I p. 442 (a. 1502) : pro contumacia, quia non posuit prius i-tam poenam.Occ. intrans, contra aliquem stosować sankcje karne; in aliquem animadvertere
ArHist X p. 221 (a. 1553) : episcopus ... contra illum pro debito officii sui i-at et faciat.
2.
iur.
causam, litem
sim. et
abs.
:
wszczynać postępowanie sądowe;
litem ad iudicem
deferre.
Constr.
ad
I—II: a.
sq.
dat.
b.
sq.
acc.
c.
sq.
ad. d.
sq.
circa :
AKapSąd II p. 60 (a. 1425) : circa pascendi gregis Dominici ... custodiam ... i-re.
KodMp IV p. 417 (a. 1443) : nunquam ... circa illud tanquam precordiale nobis i-re ardenti meditatione cessamus.e. sq. de, cf. supra 816,3. 4 et
DokSul p. 358 (a. 1368) : studiose ac cum omni diligentia i-re volentes de melioratione eiusdem monasterii cum effectu.f . sq. in c. acc. g. sq. in c. abl.
MARTIN. OP. Marg. fol. o 6b : episcopi ... in communi regimine Ecclesie debent i-re.
StPPP I p. 320 (saec. XV in) : Iudaica perfidia ... non solum in fide et in corpore, sed et in conculcatione bonorum et depauperatione Christianorum i-it.Cf. Th. VII 1, 2114, 51 sqq. h. sq. pro :
KodMp IV p. 295 (a. 1434) : vt vtilius pro thezauro ... regni i-amus.
PP II p. 136 (a. 1452) : volenses ... fratrum ordinis Carthusiensis de Antiqua Villa ... pro statu i-re.Ita saepius. i. sq. super :
UrkBBr p. 184 (a. 1285) : super quo ... placeat i-re.
NIC. BŁ. Tract. fol. b VIIa : illud vinum effusum non consecratur, dum sacerdos non i-at super illud.Cf. Th. VII 1, 2113, 40 j. sq. (acc. c. ) inf. k. sq. enunt. fin. l. sq. enunt. obi.
KodWp V p. 300 (a. 1420) : considerantes et auribus summopere i-ntes, quia etc.Cf. Th. VII 1 , 2117, 79 sqq. m. sq. enunt. interrog.
StPPP III p. 220 : iudiciis praesidentes diligenter i-re et considerare debent personas ... si ... bonam discretionem habeant.Cf. Th. VII 1, 2117, 75 sqq.