General
Full Entry
More

INTENDO

Grammar
  • Formsintendo
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -ere, -di, -tum
Meaning Outline
  • I.
    • A.
      • 1. tendere,
      • 2. + dolorem et curam alicuius solitam pertinaciam vires (magnis coeptis amplificare, augere, confirmare firmiorem fieri, augeri, crescere.
    • B.
      • 1. vertere, dirigere
      • 2. tendere, pergere, proficisci.
  • II.
    • A.
      • 1. + oculos (aures) visu vel auditu attendere.
      • 2. + mentem, cogitationem respicere, cogitare, rationem habere. Praec. de eis, quae scriptis tractantur
      • 3. mente comprehendere.
    • B.
      • 1. + curam, officium curare, prospicere, sollicitum esse.
        • a. observare
        • b. gubernare
      • 2. oboedire, parere, obsequi
    • C.
      • 1. + animum, operam, studium studere, appetere, contendere.
      • 2. affectare, postulare, flagitare.
      • 3. asseverare, asserere.
    • D.
      • 1. intentare, ciere,
      • 2. iur.+ causam, litem litem ad iudicem deferre.

Pełne hasło

INTENDO, -ere, -di, -tum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • L.
  • A.
  • N.
[pass. pro act.
TPaw III p. 170 (a. 1390) : Wlodimirus ... cum Dobeslao terminum ha bent ... pro omnibus causis, que super ipsum agere intenditur.
formae coniug. I: 3. sg. ind. impf. pass. intendabatur:
MPH V p. 852 (saec. XIII ex.) : ubi vehementior calor intendabatur.
gerundivum intendandus:
PommUrk VII p. 321 (a. 1329) : omni accioni et inpeticioni... abrenuncciantes ... intendandis (ed. intendandi).
hic (tamquam con. praes. ) spectare videtur
ArHist VIII p. 323 (a. 1499) : de Thurcis nobis nunciatum est, quod intendent hic equitaturi ad nos.]
I.
A.
1. naciągać, napinać, natężać; tendere, v. gr. nervos, chordam, arcum sim. (saec. XVI).
2. wzmagać, nasilać, powiększać; amplificare, augere, v. gr. dolorem et curam alicuius ( DŁUG. Op. p. 298) , solitam pertinaciam ( CodVit p. 424, a. 1418) , vires (magnis coeptis : PAUL. CR. p. 95, v. 457 ). Occ. umocnić, utwierdzić; confirmare
DŁUG. Hist. IV p. 567 : pro fundanda et i-nda regni Polonici quoad terras praedictas proprietate.
Mediopass. wzmagać się, wzmacniać; firmiorem fieri, augeri, crescere.
N. definitionem phil.
GŁOG. Porph. fol. q VIa : suscipere magis ... est i-i, suscipere minus est remitti.
Ib. infra: illud, quod i-itur ... variatur secundum gradus de esse imperfecto ad perfectius esse.
Dicitur de
calore (cf. supra 4 ), item de morbo ( DŁUG. Op. p. 289 ) , sanitate ( GŁOG. Porph. fol. q VIa) , ambitione ( DŁUG. Hist. I p. 78 = I p. 137 ed. nov. ), cura (de aliqua re ib. IV p. 522 ) , desperatione ( id. Op. p. 105 ), gaudio (poena :
MARTIN. OP. Serm. p. 403 nlb. : nulla ... poena in tantum i-i potest, quantum ibi in caelo gaudium i-itur).
N. mus. de sonis sim. (saec. XVI).
B.
1. zwracać, kierować; vertere, dirigere, v. gr. gladium, sagittas; etiam bombardas ( WAPOW. Chr. p. 87 ).
N. sensu praegnanti (omisso obi. )
celować; ictum intendere
ŁASKI ComPriv fol. CCXXIa : si... sagittando aut proijciendo hominem aut armentum laeserit, dum ad volucrem i-at.
Item sensu latius transl. de abstr. , v. gr.
iter, cursum sim. (saec. XVI) .
N. mediopass.
obrócić się, przybrać obrót; converti
Tom. IV p. 23 (a. 1516) : compertum non habentes, qualiter res se illic i-antur.
2. intrans. podążać, udawać się, wyruszać; tendere, pergere, proficisci.
N.
contra aliquem wystąpić zbrojnie przeciw komuś; hostiliter petere (saec. XV—XVI).
II.
A.
1. oculos (aures) spoglądać (słuchać); visu vel auditu attendere.
N. locut.
aures et oculos in omnem partem ( Tom. III p. 102, a. 1514), item prospectum in futuris ( GŁOG. Don. fol. A IVb) .
Simili sensu omisso obi. , v. gr.
pronis auribus ( PreussUB I p. 83, a. 1234), item in imagine oculo favoris ( SamlUB p. 88, a. 1296) vel considerationis ( VL p. 159, a. 1451).
2. mentem, cogitationem sim. et abs. : zwracać ku czemuś myśl, mieć na myśli, brać pod uwagę; respicere, cogitare, rationem habere. Praec. de eis, quae scriptis tractantur
VITELO Opt. p. 470 : de talibus sermo propositus non i-it, diximus enim de talibus iridibus.
NIC. BŁ. Tract. fol. g IVb : de singulis particulis huius sacri officij i-amus.
BYSTRZ. Top. fol. z Va : si ... loquamur de proprio per se, de quo principaliter i-itur in hoc quinto libro Topicorum.
3. pojmować, poznawać; mente comprehendere.
N. phil.
MatFil IV p. 27 (saec. XIV ex.ex) : illud debemus intelligere per primam intentionem, quo intellectus i-it in rem absolute consideratam.
GŁOG. Porph. fol. a IVa : per ... conceptus, quos intellectus habet apud se, i-it et cognoscit rem.
B.
1. curam, officium sim. et abs. : zajmować się czymś, dbać, otaczać troską; curare, prospicere, sollicitum esse.
Additur
diligenter ( KodWp II p. 19, a. 1289) , sollicite ac devote ( KodMp II . p. 181, a. 1291) , cum effectu ( UrkBBr p. 158, a. 1285 et saepius) sim.
N. sensu latius transl.
a. przestrzegać; observare
AGZ XIX p. 173 (a. 1476) : Stanislaus ... in terris Prussie ... est occupatus, terminis quibusvis tam terrestribus quam castrensibus i-re nequit et vaccare.
b. zarządzać; gubernare
DŁUG. Op. p. 475 : quod frater eius Iodoci episcopi ... totius Silesiae capitaneatum teneret et illi potenter i-ret.
2. słuchać, być uległym, posłusznym; oboedire, parere, obsequi
IurMas I p. 252 (a. 1329) : veris dominis nostris ... promisimus parere et i-re ac servife fideliter pro viribus de eisdem terris.
PEREGR. fol. z Vb : erant iusti coram Deo et in omnibus mandatis Dei i-bant.
KodWp III p. 623 (a. 1390) : omagium fidelitatis ... domine Hedvigi... et... domino Allexandro ... prestent... ipsisque ... obediant et i-ant incolae.
Ita passim saec. XV.
C.
1. animum, operam, studium sim. et abs. : starać się o coś, dążyć, zamierzać; studere, appetere, contendere.
Additur
totis excubiis ( AGZ VI p. 209, a. 1485), item phil. finaliter ( WROCŁ. EpitConcl fol. r IIIb) , principaliter ( GŁOG. Anal. fol. 79b ) . Saepius part. perf. zamierzony; propositus
STOB. Parv. fol. C Va : ille concursus respectu servorum est fortuitus, sed a patre familias prescitus et i-tus.
WROCŁ. EpitConcl fol. q Vb : quedam est causa per se, cuius causatum a causa per se est i-tum, quedam est causa per accidens, cuius causatum fit preter intentionem.
2. domagać się, upominać, żądać; affectare, postulare, flagitare.
N. constr. sq.
ab :
StPPP II p. 426 (a. 1437) : si dictas hereditates ... a... domina Margaretha... liberare vis et i-re.
3. twierdzić, utrzymywać; asseverare, asserere.
N.
conclusionem :
BYSTRZ. AnalPr fol. c Vb : philosophus determinat de conversionibus illarum propositionum ... et i-it talem conclusionem.
Ib. fol. e IIIa : determinat de formatione syllogismorum ... et i-it duas conclusiones.
D.
1. wszczynać (przeciw komuś); intentare, ciere, v. gr. bellum, hostilitatem sim., item periculum et damnum ( Tom. XIII p. 366, a. 1531).
N. sensu latius transl.
poenam :
ARect I p. 442 (a. 1502) : pro contumacia, quia non posuit prius i-tam poenam.
Occ. intrans, contra aliquem stosować sankcje karne; in aliquem animadvertere
ArHist X p. 221 (a. 1553) : episcopus ... contra illum pro debito officii sui i-at et faciat.
2. iur. causam, litem sim. et abs. : wszczynać postępowanie sądowe; litem ad iudicem deferre.
Constr. ad
I—II: a. sq. dat. b. sq. acc. c. sq. ad. d. sq. circa :
AKapSąd II p. 60 (a. 1425) : circa pascendi gregis Dominici ... custodiam ... i-re.
KodMp IV p. 417 (a. 1443) : nunquam ... circa illud tanquam precordiale nobis i-re ardenti meditatione cessamus.
e. sq. de, cf. supra 816,3. 4 et
DokSul p. 358 (a. 1368) : studiose ac cum omni diligentia i-re volentes de melioratione eiusdem monasterii cum effectu.
f . sq. in c. acc. g. sq. in c. abl.
MARTIN. OP. Marg. fol. o 6b : episcopi ... in communi regimine Ecclesie debent i-re.
StPPP I p. 320 (saec. XV in) : Iudaica perfidia ... non solum in fide et in corpore, sed et in conculcatione bonorum et depauperatione Christianorum i-it.
Cf. Th. VII 1, 2114, 51 sqq. h. sq. pro :
KodMp IV p. 295 (a. 1434) : vt vtilius pro thezauro ... regni i-amus.
PP II p. 136 (a. 1452) : volenses ... fratrum ordinis Carthusiensis de Antiqua Villa ... pro statu i-re.
Ita saepius. i. sq. super :
UrkBBr p. 184 (a. 1285) : super quo ... placeat i-re.
NIC. BŁ. Tract. fol. b VIIa : illud vinum effusum non consecratur, dum sacerdos non i-at super illud.
Cf. Th. VII 1, 2113, 40 j. sq. (acc. c. ) inf. k. sq. enunt. fin. l. sq. enunt. obi.
KodWp V p. 300 (a. 1420) : considerantes et auribus summopere i-ntes, quia etc.
Cf. Th. VII 1 , 2117, 79 sqq. m. sq. enunt. interrog.
StPPP III p. 220 : iudiciis praesidentes diligenter i-re et considerare debent personas ... si ... bonam discretionem habeant.
Cf. Th. VII 1, 2117, 75 sqq.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)