Ogólne
Pełne hasło
Więcej

INSERO-1

Gramatyka
  • Formyinsero, insertum
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ere, -ui, -sertum s. -situm -i
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajnijaki
Znaczenia
  • I.
    • A. propr.
      • 1. włożyć, wstawić
      • 2. umieścić, założyć
    • B. transl. transl. i. włączyć, dołączyć, wprowadzić
      • 2. + scripto, litteris sim. et abs.: włączyć w tekst, wpisać
      • 3. wtrącić, dorzucić (o mowie)
  • II.
    • 1. + casulam auro Th. przeplatać, przetykać
    • 2. + Visit. oprawiać

Pełne hasło

1. INSERO, -ere, -ui, -sertum s. -situm
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • A.
  • Ha.
  • N.
I.
A. propr.
1. włożyć, wstawić; imponere, inducere, v. gr. anulum (digito: MARTIN. OP. Marg. fol. a 7b) , pollicem (per os id. Chr. p. 133 ).
2. umieścić, założyć; ponere, collocare, v. gr. lapides pretiosos (in locis congruis: APozn II p. 259, a. 1494) , fenestram (ei caminatae CracArt V p. 403, a. 1541) , canales (in privatorum fundis: PH VI p. 139, a. 1583), item punctum (semicirculo: KROMER MusFig fol. G Va) .
N. sensu latius transl.
piscinam i. q. instituere
AGZ XV p. 316 (a. 1494) : piscinam ... debet nunc stabilire, que i-sita est.
B. transl. i. włączyć, dołączyć, wprowadzić; inducere, adiungere , v. gr. aliquem zodiacteis signis ( KADŁUB. p. 36 ), vel generi suo ( MatPis II p. 10, a. 1558), item haereticales articulos (suis doctrinis: SSrSil I p. 283, saec. XV ex.), aliquid memoriae ( AGZ IV p. 211, a. 1494).
N.
lectionem divinarum Scripturarum (in mensis clericorum : MARTIN. OP. Marg. fol. 21a ). Refl. et mediopass. włączyć się, wmieszać; se ingerere , v. gr. pugnae ( DŁUG. Hist. V p. 441 ) , curiis aut servitiis principum ( StKapWł p. 4, a. 1500) , in causam alicuius ( CorpJP III p. 461, a. 1519).
2. scripto, litteris sim. et abs. : włączyć w tekst, wpisać; in scripta inducere, inscribere.
N. constr.
a. sq. enunt. interrog.
GALL p. 21, 21 : inprimis i-ndum est seriei, quam gloriose et magnifice Boleslaus rex suam iniuriam de rege Ruthenorum vindicavit.
Cf. Th. VII 1,1874y15 sqq. b. sq. quod :
KodWp II p. 118 (a. 1296) : supperioribus et hoc duximus i-ndum, quod ... filium ... Henricum et ceteros filios eius ... constituimus ... heredes.
Cf. Th. VII 1,1874,40 sq. Part. perf.
loco
subst. insertum,, -i n. tekst włączony w treść dokumentu; litterae in textum diplomatis inductae
DokMp I p. 391 (a. 1414) : quem contractum dum in iudicio bannito solemnisatus fuerit, volumus hic habere pro i-serto.
Ib. p. 405 (a. 1417) : molendinator ... publicum instrumentum ... exhibuit, cuius ... instrumenti tenorem habemus hic pro i-serto.
3. wtrącić, dorzucić (o mowie); dicendo adicere , v. gr. minas ( AGZ XVII p. 267, a. 1491) , mentionem de aliquo (apud regem: Tom. XII p. 395, a. 1530).
Constr. ad
A—B: a. sq. dat. b. sq. ad :
AKapSąd III p. 194 (a. 1518) : autenticum ... notario ad acta presencia ... i-i et ingrossari mandavit.
Ita saepius. c. sq. apud :
Lites I p. 16 (a. 1320) : protestationem ... pecierunt i-i apud acta.
AKap Sąd II p. 571 (a. 1454) : instrumentum ... petivit ... apud acta i-i.
d. sq. in c. acc. vel c. abl. e. sq. inter :
DŁUG. Op. p. 601 : vicarius Christi ... te ... i-re voluit inter primas ... Ecclesiae militantis bases.
II. sq. abl.
1. przeplatać, przetykać; intertexere , v. gr. casulam auro ( SSrSil I p. 327, saec. XV ex.ex) . Cf. Th. VII 1, 1874,58 sqq. Glossa Pol.
RFil XXII p. 27 (saec. XVI in.in) : i-sertum «spieczony».
2. oprawiać; includere Visit.
p. 567 (a. 1554) : domus ... cum membranis vitreis ... plumbo i-sertis.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)