- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- A.
- N.
- L.
- K.
I.
abstr.
A.
propr.
1.
cięcie, przecinanie, nacinanie, krajanie;
actus incidendi vel scindendi,
incisura.
Praec. corporis humani.
N.
operacja, zabieg chirurgiczny; curatio, quae
scalpellum
desiderat
KodWp I p. 428 (a. 1279) : nullus clericus ... sanguinis vindictam exerceat ... nec illam partem cerugie exerceat, que ad ustionem vel i-em inducit.
DŁUG. Op. p. 406 : cum ... se chyrologis incidendum praebuisset, i-o ipsa paene fatalis sibi fuerat.
Theiner II p. 312 (a. 1505) : clerici ... iuxta medicinae canones opportuna remedia ijnpendere valeant, citra tamen adustionem et i-em.
N.
locut.
gladium
incisionis adhibere (
Theiner I
p. 64, a.
1256)
.
Refertur etiam ad res inanimatas
KsgHenr p. 185 : proposuerunt ... specialiter de opere textrino et i-e pannorum seu staminum.
RachJag p. 213 (a. 1394) : pro i-e cuttis dicte «turza» ad redas, strepatus et «nabodrky» II grossos.
Kod Krak p. 191 (a. 1431) : ad i-em ... pannorum vlnatim.
N.
krajanie potraw do stołu; actus fercula convivis proponenda secandi
MATTH. Rat. p. 91 : ille dans cultellum non intendat amputationem digiti mei, sed i-em panis ad edendum.
PP II p. 31 (a. 1448) : cultrifer noster et sui ... successores pro i-e ad mensam nostram ... sufficientiam (ed. sufficienciarum) cultellorum dare tenebuntur.
2.
wycinanie, wyrzynanie, rzeźbienie; caelatura
RachWaw p. 325 (a. 1543) : ab i-e alias «od wrzynania» scamnorum in omnibus atriis ... marcae 30.
CracImpr p. 350 (a. 1584) : quanta damna respublica sufferre aut pati posset per inordinatam sigillorum vel ... ferramentorum alias «sztemplow» i-em (cf. ib. p. 349: ipse sigilla incidere praesumat alias «pieczeczi i stemple rzeze» contra antiqua iura aurificum).
3. arborum, silvarum sim.
a.
ścięcie, wycięcie, wyrąbanie, wyrąb;
actus caedendi, exsectio, succisio
MPH II p. 120 (Herbord): cogitabat ... magis de arbore nucis, de cuius i-e cum civibus tractabat.
KodKKr I p. 165 (a. 1322) : se dicebant habere libertatem in venacione ... et i-e lignorum.
Lites II p. 335 (a. 1413) : dampna i-is lignorum, fenorum et mellis ... estimantur ad mille marcas.
AGZ IV p. 126 (a. 1424) : volumus ... quod in omnibus ... silvis ... nullus ... subditus noster prefatos cives ... circa i-em arborum pro edificijs et ipsorum usibus impedire ... et detinere audeat.
StPPP II p. 838 (a. 1481) : canonici super nobili Johanne ... iure acquisiuerunt, videlicet pro i-e arborum et quercuum ... ita bonorum sicut triginta marce.
CracArt II p. 125 (a. 1515) : Petro mineratori ad exstruendam mineram ... consensus datur una cum molendino, 2 alveis ... i-e roborum etc.Ita saepe usque ad saec. XVI med. Glossa Pol.
ArSang V p. 189 (a. 1527) : cum ... frequens differentia fieret inter generosum Spitconem ... et capitaneos nostros ... occasione ... i-um ... vulgo «wręby» nuncupatarum, in silvas nostras regales.
Inde
libera
et
abs.
fere i.
q. prawo wyrębu; ius
arbores excidendi
KodMp II p. 293 (a. 1313) : habet ... rector ecclesie ... pro dote sua liberam i-em in szilvis, tam pro foco, edificijs et alijs omnibus necessitatibus.
DokMp I p. 393 (a. 1415) : omnem ... porcionem hereditatis ... cum omnibus ... utilitatibus ... borris, mellificiis, i-bus liberis, tam in silvis ... quam in borris ... vendiderunt.
AGZ XIX p. 345 (a. 1469) : homines pascua et i-em lignorum ... habebunt.
ArSang II p. 244 (a. 1491) : quingentos florenos inscripsit super medietate bonorum ... cum omni iure et toto dominio ... videlicet agris ... pratis ... i-bus, libertatibus etc .
KodPol II p. 978 (a. 1505) : cum curys, domibus, molendinis ... ac eorum emolimentis, silvis, gays, nemoribus et i-bus, inemcionibusque eorum.
LibBenP p. 85 : item libera i-o arborum et lignorum in borris pro edificiis ... plebani.
b.
robienie zasieków w lesie; obstructio viae in silva arboribus caesis facta
DŁUG. Hist. IV p. 496 : clausae ... erant per arborum i-es mandato regis ... viae.
Ib. I p. 278(= II p. 38 ed. nov.) : obstructa autem et arborum i-e impedita singula itinera reperiens, magno militum impedimenta et truncos amoventium labore medium itineris silvarum emensus, ad collem ... pervenit.
MIECH. Chr. p. 71 : Boleslaus cum peruenisset ad siluas magnas ... per exploratores didicit Bohemos in siluis insedisse et iter i-e roborum clausisse.
Inde:
powinność polegająca na braniu udziału przy robieniu zasieków w
lesie; officium silvam excidendi, ut hosti via
obstruatur
KodMP I p. 17 (a. 1228) : constituimus ... nec alicui intersint expeditioni ... nec in «preseka», quod est i-o nemorum, ire cogantur, neque «powoss» ducere coarctentur.
Constr.
a. abs. b. sq.
gen. c.
sq. in c.
abl.
(
cf.
supra 7
et 11
) d. sq. pro (cf.
supra 22
et 319,46
).
4.
sieczenie (trawy?
) i. q. messis?
supra 319,43.
B.
transl.
podział;
i. q. divisio
CALLIM. Rhet. p. 97 : ceterum, preter id, quod ad amplificationem modus maxime vehemens est i-o in partes aut negotii aut persone aut eorum, que persone negotiove sunt attributa, in primis illam auget et illustrat.
Ib. p. 100 : conquestio est oratio auditorum misericordiam captans, constat et conficitur eisdem i-bus rerum in partes.Cf. Th. VII 1,925,76 sqq.
II.
concr.
1.
jakikolwiek ślad uderzenia narzędziem ostrym;
quodcumque ictus vestigium
MARTIN. OP. Serm. p. 118 nlb. : cognoscit autem bonus pastor oues suas ... per vellus ... per i-em auricule ... et per balatum.
StPPP II p. 927 (a. 1498) : quas i-es hostiorum et concussos truncellos et resecatas haspas domus prefate ministerialis in tempore ... vidit.
N.
glossam Pol.
AGZ XI p. 160 (a. 1439) : familiares ... trabibus quadraginta ... i-es alias «rany» intulerunt.Occ. monetae stempel; signum incisum
CracArt I p. 41 (a. 1406) : pondus, numerum et i-em monete regis nostri.
1.
znamię, tzw. ciosn, znak wycięty na
drzewie (zwykle w kształcie krzyża)
jako znak graniczny;
signum arbori incisum (praec. crux)
finium notandorum causa
KodPol II p. 127 (a. 1294) : est villa ... granicijs, i-bus arborum ac colliculis plenarie limitata.
DokSul p. 355 (a. 1363) : haereditas se extendit in latitudine et longitudine ab i-e ramorum et lignorum inter Łazowo et ... Łęczno.
KodMaz(L) p. 90 (a. 1378) : i-e in ipsa alno ... septimam graniciarn fecimus consignari.
DokMp III p. 351 (a. 1450) : in ... arbore est i-o alias «czyosz», que arbor ... dividit fratrem eius patruelem ... et ... germanum ... a qua arbore ... i-es alias «czyoszny» vadunt ad aliam arborem.
AGZ VI p. 214 (a. 1486) : villae absque quavis demonstratione signorum et i-e alias «zaczyossow» ... pro edificiis ... in ... silvis libere uti debent.
KodPol II p. 579 (a. 1488) : per hec signa et i-es antiquas alias «cziossnij».
ArSang V p. 134 (a. 1519) : i-bus alias «ciosy».Ita saepius usque ad saec. XVI in. Occ. nazwa daniny; tributi nomen
KodMaz(L) p. 32 (a. 1295) : pro i-e ... quod «narzas» dicitur, omnes ville ... unam scropham ... nobis dare tenebuntur.
Constr.
ad
1—2: a. abs.
b. sq.
gen.
cf.
supra 2
et 18.
c. sq. in c.
abl.
cf.
supra 19
et 21.
3.
rhet.
najkrótszy człon zdania;
i. q. incisum.