Ogólne
Pełne hasło
Więcej

INCIDO-3

Gramatyka
  • Formyincido, incisa, incisus, incisus
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ere, -eidi, -cisum -ae -a, -um -a, -um
  • Część mowyprzymiotnik
  • Rodzaj
Znaczenia
  • I. rozcinać, wycinać, przecinać, krajać
    • a.
      • α. operować
      • β. zranić, skaleczyć
      • γ. + equum odciąćkastrować
    • b.
  • II. wycinać, podcinać, ścinać, wyrąbać
  • III.
    • 1. wycinać (coś w czymś, z czegoś), wyryć (w czymś)
    • 2. wycinać na drzewach czy slupach ciosny tj. znaki graniczne
    • 3. karbować, tj. robić nacięcia (karby) na drewnianej tabliczce lub kiju w celu sporządzenia rachunku

Pełne hasło

2. INCIDO, -ere, -eidi, -cisum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • A.
  • Ha.
  • L.
  • N.
  • K.
[formae a themate perf. incis derivatae ZapSądWp p. 106 (a. 1402) : hereditatem ... incisit. ArPrawn IV p. 151 (saec. XIV med.) : ligna ... inciserit. ArSang V p. 134 (a. 1519) : bona ... inciserant.]
I. rozcinać, wycinać, przecinać, krajać; disssecare excidere, perscindere, secare
a. corpora animantium vel eorum partes, v. gr. venas, nares, linguam sim. Additur membratim ( MARTIN. OP. Chr. p. 444 ; MIECH. Chr. p. 109 ) ;, frustratim (i. frustatim NIC. POL. p. 144 ; KodWp II p. 9, a. 1288) ;.
N.
α. operować; secare
VHedv p. 585 : mater ... in spe curacionis ipsum filium per cyrurgicum fecit i-i.
DŁUG. Op. p. 279 : episcopus ... gravem pateretur rupturam ... quam satagens corrigere, i-i se ferre permisit.
Ib. p. 406 : quam rupturam cum reintegrare conaretur ... se chyrologis i-ndum praebuisset.
β. zranić, skaleczyć; vulnerare
ArPrawn V p. 73 (a. 1474) : miles conqueritur de kmethone dicens, quod tu me vulnerasti et kmetho respondit, quod tu te solusmet i-isti et id paratus sum probare per milites probos.
DŁUG. Op. p. 279 : episcopus cum gravi aegritudine laboraret et ex frequenti magnitudine calculi atque pressura vias urinales habebat disruptas et i-sas.
ARect I p. 545 (a. 1514) : testis ... respondit, se vidisse Ioannem Polonum i-sum per Stanislaum Almanum (cf. ib. p. 547): Stanislaus ... agnouit se ad omnia quod eundem Ioannem ... percussit et wlnerauit et wlnera intulit cruenta).
γ. odciąć; amputare
DŁUG. Hist. I p. 14(= III p. 24 ed. nov.): missi carnifices, qui linguam i-unt et utroque lumine Petrum caecant.
*CodEp III p. 489 (a. 1500) : nares eidem i-antur vel aliter enormiter mutiletur.
Occ. equum kastrować; castrare, eunuchum facere
ZabDziej IV 1 , p. 98 (a. 1559) : equum, de quo negotium praesens agitur, esse i-sum alias eunuchatum per amputacionem testium.
Ib. p. 99 (a. 1559) : equum ipsum non pressum alias «tolkany», sed i-sum esse alias «rzerzany» evidentibus signis.
b. res, v. gr. libros, litteras, pannos, vestes sim. Additur ulnatim ( KodMp III p. 216, a. 1368) , per ulnas ( Dogiel IV p. 118, a. 1424) , in ulnas ( KodMp IV p. 246, a. 1428).
N.
littera incisa :
AGZ VII p. 66 (a. 1424) : literas ... papireas i-sas ipsis ab utraque parte dedimus.
StPPP VII p. 368 (a. 1444) : litteram ... saluam, bonam, non i-sam, sed integram.
AGZ XIV p. 378 (a. 1453) : partes receperunt ad amicabilem composicionem ... die hodierna, secundum literam i-sam domini pallatini et iuxta inscriptionem libri terrestris Haliciensis.
Abs. incisa,, -ae f. cf. s. v. Cetera exempla notabiliora
KodMp III p. 215 (a. 1368) : damus ... homines siue famulos ad i-ndum sal durum.
ŁASKI ComPriv fol. 78b : bancum salis per sectores i-sum.
Visit. p. 1 (a. 1511) : tempore hiemis pro i-ndis glaciebus circumcirca arcem.
ŻupKr p. 608 : panes 7 vel 10 i-untur et ... ex taleribus distribuuntur pau peribus].
Addito abl. vomere orać; i. q. arare
KrMU p. 91,85 (a. 1420) : Stanislaus ... non i-it vomere neque colis rus.
Part. perf. incisus,, -a, -um
loco adi. :
ociosany, obrobiony; dolatus
MIECH. Chr. p. 22 : ecclesias ... i-so lapide extruxit, ferro et plumbo iunxit.
Constr.
a. abs. b sq. dat. cf. supra 311,30. c. sq. acc. d. sq. abl. e. sq. cum:
AGZ VI p. 158 (a. 1472) : hec omnia ... mercator poterit cum ulna i-re.
f. sq. de :
CracArt II p. 471 (a. 1548) : thorax i-sus de rubea cute.
g. sq. in c. acc. supra 311,40. h. sq. per cf. supra 311,39.
II. wycinać, podcinać, ścinać, wyrąbać; exsecare, succindere, exscindere, amputare, abscindere arbores, silvas, ramos sim.
N. per imaginem
MATTH. Prax. p. 182 : incassum foris nequitia ex ramis i-itur, si surrectura multiplicius in radice servetur.
Item
pratum, frumenta, annonam sim.; skosić, zżąć; metere, secare
FormJ p. 93 : fenum frumentaque nostra i-ssa siccis calamis ad horrea deducantur.
RHist XXI p. 304 (a. 1424) : dum tempus decimandi ... venerit et frumenta decimanda tocius ville fuerint i-sa sive messa.
StPPP II p. 744 (a. 1468) : Catherina cepit querulari contra ... Petrum pro eo quia tu i-isti «zapustam» dictam «lanka».
ŁASKI ComPriv fol. 225b : equus viatoris si deficiat in via, licet ei annonam i-re.
CorpJP III p. 544 (a. 1519) : unum iugerum ... ex quatuor laneis feni i-bant.
N.
rąbać; secare
Visit. p. 310 (a. 1511) : non arant... solum ... ligna i-unt in curia ac fenum ... rastrant.
Ib. p. 413 (a. 1512) : coguntur ... ligna ... adducta i-re.
Constr.
a. abs. b. sq. acc. c. sq. abl. d. sq. de:
Visit. p. 26 (a. 1511) : qui ... de stipite robur i-sse repertus fuerit, poenam solvit.
e. sq. ex cf. supra 16. f. sq. in c. abl.
DokMp I p. 41 (a. 1334) : libere robora i-ndi in silvis nostris ... concedimus facultatem.
Ita saepius. g. sq. pro:
KodMP II p. 89 (a. 1253) : concedimus ... ipsis facultatem ... siluas ... et ligna pro ignibus et edificijs i-ndi.
Ib. I p. 91 (a. 1267) : siluam ... pro edificijs et lignis i-ndam libere concedimus.
Ita saepius.
III.
1. wycinać (coś w czymś, z czegoś), wyryć (w czymś); excidere (aliquid in (ex) aliqua re), insculpere (in aliqua re), v. gr. calceum, epitaphium (inscriptionem), ornamenta.
N.
part. perf. loco adi. incisus,, -a, -um rzeźbiony, grawerowany; caelatus
RachDw I p. 300 (a. 1549) : pro I spada cum pugione auro i-so laborata ... pro alias sspada et pugione cum «smalcz» et auro, sed non i-so ... pro ... crumenulis ex veluto nigro eodem auro i-so laboratis.
2. wycinać na drzewach czy slupach ciosny tj. znaki graniczne; signa in ar bore vel palo excidere finium notandorum causa
KodMaz(K) p. 417 (a. 1237) : camerarius ... metas de utriusque partis consensu ... coram uicinia fecit et i-dit.
ZapSądWp p. 106 (a. 1402) : inhibuit et interdixit hereditatem suam... in pratis, pascuis et in omnibus utilitatibus secundum formam iuris et i-sit wlgariter «naczossal».
AGZ XIX p. 17 (a. 1474) : tres granicies sive scopulos sipasti et quatuor arboribus i-isti in hereditate ipsorum ... violenter (cf. ib. p. 16: sipasti tres granicies alias «kopcze» violenter ... et quatuor granicies in arboribus secuisti alias «wyrabylesz» in eorum hereditate).
3. karbować, tj. robić nacięcia (karby) na drewnianej tabliczce lub kiju w celu sporządzenia rachunku; lineam adscribere, notam tesserae vel baculo cultro imprimere propter numerum servandum
ArPrawn VI p. 86 (a. 1542) : economus ... tempore triturationis intersit et omnia frumenta triturata mensuret ad granarium et ex granario ad numerum caracterum i-at alias «karbuye», ut factor ... faceret rationem ... de omnibus proventibus.
Constr.
a. abs. b. sq. dat. c. sq. ad supra 20 et
RachDw I p. 196 (a. 1545) : i-sa ornamenta ... ad currum.
c. sq. in c. abl.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)