Ogólne
Pełne hasło
Więcej

INCEDO

Gramatyka
  • Formyincedo, incido
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ere, -cessi, -cessurus
Znaczenia
  • I. propr.
    • 1. stąpać, kroczyć, podążać
    • 2. ruszać do walki, nacierać
    • 3. występować publicznie, pokazywać się ludziom
    • 4. wchodzić, wstępować
  • II. transl.
    • 1. powstawać, pojawiać się, następować
    • 2. postępować, działać
    • 3. opanowywać, ogarniać (o uczuciach)
  • III.
    • 1. zajmować się czymś, oddawać się czemuś
    • 2. popadać w chorobę
    • 3. wydawać się?

Pełne hasło

INCEDO s. INCIDO, -ere, -cessi, -cessurus
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • L.
  • A.
[2. pl. con. perf. act. (fut. II) incederitis:
CodEp III p. 43 (a. 1450) : quin semper incederitis indurato et pertinaci calle.
3 sg.
MatPis I p. 48 (a. 1535) : si turbo ventorum incederit.]
I. propr.
1. stąpać, kroczyć, podążać; gradi, vadere, pergere.
Additur adv. , v. gr.
lente et morose ( SZYDL. p. 69 ) , processionaliter (cum ea, qua decet, reverentia : AKapSąd III p. 310, a. 1516), vel abl. , v. gr. nudis pedibus ( KodKrak p. 443, a. 1457) , inoffenso gradu ( ArHist XI p. 150, saec. XIII) , alternis motibus (de pedibus: GŁOG. Phys. fol. b 2b). In imagine dicitur de rebus (cf. Th. VII 1,855,31 sqq.), v. gr. de planetis ( VITELO Opt. p. 180 ), de vexillio ( KodMaz(K) p. 310, a. 1230), item de terminis bonorum ( CodPom p. 370, a. 1226), etiam de verbis ( OSTR. p. 115, cf. supra IV 577,40 sqq.).
Constr.
a. abs. b. sq. acc. , praec. viam sim.; saepius in imagine, v. gr. viam Domini ( NIC. BŁ. Serm. I p. 80, cf. Vlg. Bar. 4,13), corruptae viae tramitem ( DŁUG. Op. p. 48 ) sim. c. sq. abl. , praec. in imagine, v. gr. eisdem tramitibus ( KodWp II p. 78, a. 1293) , vestigiis alicuius ( Dogiel I p. 214, a. 1549) , via regia ( Lites I p. 35, a. 1321, cf. Vlg. Num. 21,22), indurato et pertinaci calle, cf. supra 18. d. sq. in c. abl. e. sq. per.
2. ruszać do walki, nacierać; ad bellum procedere, aggredi.
Additur
in bello : GALL p. 161, 9 : in bello contra castrum cottidie studiosus i-ns.
3. występować publicznie, pokazywać się ludziom; in publicum procedere, v. gr. nudum et discalceatum ( ArPrawn I p. 34, a. fere 1400) , sine cappis ( StSyn IV p. 66 ) , in braccis ( StPPP II p. 593, a. 1450) , in scissa tunica ( AKapSąd III p. 25, a. 1466) , in crinalibus ( ArPrawn I p. 356, a. 1512) cett.
N. abs.
i. fere q. versari AKapSąd III p. 6 (a. 1450): ipsius anima cum corpore suo est iam in inferno depicta, tantum umbra ipsius hic i-it.
4. wchodzić, wstępować; accedere, intrare.
Constr. sq. a
cc: (saec. XVI).
II. transl.
1. powstawać, pojawiać się, następować; oriri, nasci, fieri (saec. XV—XVI).
2. postępować, działać; se gerere, agere, v. gr. ratione praevia (in negotio sibi commisso: KodMaz(K) p. 457, a. 1239—1240) , inique (in causa de iudice ArPrawn IV p. 4 . saec. XIV med.) , catholice ( SSrSil VII p. 125, a. 1467) , recte et salubriter (in negotiis: Tom. I p. 173, a. 1511) cett. Cf. Th. VII 1,854,71 sqq.
3. opanowywać, ogarniać (o uczuciach); invadere, capere (de affectibus, v. gr. ambitione, cupidine, desperatione sim. saec. XV).
Constr. sq. dat. vel acc. personae. Occ. de
inopia :
DŁUG. Hist. V p. 405 : alimoniae inopia illos obsessos i-sserat.
III. singularia
1. zajmować się czymś, oddawać się czemuś; instare
AGZ IV p. 7 (a. 1392) : cum divinis laudibus i-ntibus pacis securitas necessaria sit plurimum opportuna etc.
2. popadać w chorobę; incurrere
StPPP XI p. 217 (a. 1448) : si ... pater Nicolai esset i-ssurus infirmitatem (nisi leg. incursurus).
3. wydawać się? videri?
DŁUG. Hist. I p. 429(=II p. 196 ed. nov.): Masoviae situs et habitatio caeteris omnibus sibi placidior i-sserat (nisi anacoluthus quidam subest ).
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)