Ogólne
Pełne hasło
Więcej

GRATUITUS

Gramatyka
  • Formygratuitus, gratuita,
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -a, -um -orum
  • Część mowyprzymiotnikrzeczownik
  • Rodzajnijaki
Znaczenia
  • I.
    • 1. darmowy, darmo dany, bezpłatny, bezinteresowny, niczym nie okupiony
    • 2. eccl. eccl. pochodzący z łaski Bożej, udzielony przez Boga bez zasługi człowieka(de homine) obdarzony łaską
  • II. dobrowolny
  • III. łaskawy, życzliwy

Pełne hasło

GRATUITUS, -a, -um
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • L.
  • N.
I.
1. darmowy, darmo dany, bezpłatny, bezinteresowny, niczym nie okupiony; qui sine mercede vel pretio (gratis) datur, praestatur, v. gr. venditio, item bellum ( CALLIM. Greg. p. 56, 4) , bonum ( BYSTRZ. Log. fol. n IIIb) , donatio (syn. recta: WROCŁ. EpitConcl fol. d Vb) , successus ( CodVit p. 798, a. 1428).
Praec. in re pecuniaria
: bezprocentowy; i. q. sine usura (saec. XV).
2. eccl. pochodzący z łaski Bożej, udzielony przez Boga bez zasługi człowieka; qui ad Dei gratiam pertinet, a Dei gratia profluit non antecedente merito hominis. Inde i. fere q. nadprzyrodzony; supernaturalis
VINC. p. 255 : s. Stanislaus accepit ... benedictionem et misericordiam in donis g-is et naturalibus.
NIC. BŁ. Serm. II p. 355 : Christe, qui sicut me creasti in esse naturali, ita imaginem tuam seruaui in esse g-o.
Ita saepius. Occ. (de homine) obdarzony łaską; gratia donatus
MATTH. Rat. p. 99 : per poenam damni solum privatur quis bene esse, ut videlicet esse beato vel g-o, per non esse vero ultra haec privatur etiam esse naturae.
N.
abs.
loco
subst. gratuita,, -orum n. porządek nadprzyrodzony łaski, stan łaski; ordo, habitus gratiae
MARTIN. OP. Marg. fol. a 6b : angelus creatus est in g-is.
NIC. BŁ. Serm. I p. 12 : homo ... erat insuper in g-is con templator Dei assiduus.
II. dobrowolny; libero arbitrio factus, voluntarius, spontaneus
KADŁUB. p. 229 : explorati ... iuris est, non esse pacta nisi g-a.
DokMp I p. 81 (a. 1350) : dominus ... sortem hereditatis predicte domine ... spontanea ac g-a voluntate restituit.
PrzywKr p. 10 (a. 1375) : maturo ... prehabito consilio non compulsi seu allecti ... sed animis g-is ex certa nostra sciencia bona ac libera voluntate etc.
Ita saepius usque ad saec. XVI.
Dicitur item
compositio ( CodVit p. 492, a. 1420) , electio ( KOMOR. p. 64 ) sim.
III. łaskawy, życzliwy; benevolus, benignus, liberalis
KADŁUB. p. 148 : Boleslaus ... g-o amplexu fraternos ab exilio excipit.
WiadPol p. 26 (a. 1265) : accedente ad hoc g-o assensu ... episcopi.
KodWp II p. 2 (a. 1288) : qui nostris petitionibus assensu g-o et exaudicionis gracia concurrendo ... conventui ... decimas villarum ... contulit.
LiegnUB p. 27 (a. 1313) : dictam donacionem ... ratificainus et wltu g-o liberaliter confirmamus.
KodWp III p. 41 (a. 1355) : ego ... oppidum ... episcopale ... habeo et obtineo de mensa et g-a benivolencia ... domini mei ... episcopi Wratislaviensis.
Ita saepius. Ad rem cf. Cl. Moussy, Gratia et sa familie, Paris 1966, p. 340—347.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)