Ogólne
Pełne hasło
Więcej

GRATUS

Gramatyka
  • Formygratus
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -a, -um
  • Część mowyprzymiotnik
Znaczenia
  • I. act.
    • 1. wdzięczny, żywiący wdzięczność
    • 2. łaskawy, życzliwy, chętny, gotowy do czegoś
  • II. pass.
    • 1. godzien wdzięczności, zasługujący na łaskę, przyjemny, miły, wdzięczny
    • 2. zadowolony
    • 3. + ratum et gratum (et firmum) habere (tenere, inviolabiliter observare uznany, przyjęty, pewnyprzyjąć, uznać za pewne, niewzruszone

Pełne hasło

GRATUS, -a, -um
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • L.
  • N.
I. act.
1. wdzięczny, żywiący wdzięczność; qui beneficii gratiam habet, refert, beneficii memor.
Constr.
a. abs. , praec. in locut. grata mente, grato animo sim.
b. indicatur cui? sq. dat. vel erga.
c. indicatur causa gratiae (beneficii)
α. sq. gen.
KodMp IV p. 367 (a. 1440) : nos vero ... tantorum g-i beneficiorum.
AAlex p. 157 (a. 1502) : nos suae istius benivolentiae g-issimos esse.
Ita saepissime.
β. sq. de :
DŁUG. Hist. I p. 217(= I p. 283 ed.nov.) : volens ... de amplissimis beneficiis Dei g-um se ostendere.
Tom. III p. 223 (a. 1514) : de sua opera ac de suo in nos amore nos esse g-issimos.
Ita saepius.
γ. sq. in c. abl.
δ. sq. pro:
Dogiel I p. 113 (a. 1509) : pro tantis meritis g-i animi voluntatem apud omnes homines ... relinquamus.
ε. sq. enunt. obi. c. quia :
AKapSąd III p. 42 (a. 1473) : g-us es, quia portata est ancilla filio tuo.
2. łaskawy, życzliwy, chętny, gotowy do czegoś; benevolus, benignus, propensus, paratus
KodPol I p. 70 (a. 1254) : nos postulationibus iustis et precibus ... abbatis ... g-o convenientes assensu.
CodEp III p. 121 (a. 1464) : solent ... pontifices ... in principibus se g-iores exhibere.
Dogiel IV p. 224 (a. 1521) : ea, quae ad ... amplitudinem ... subditorum ... spectare ... videntur, g-i libentissimique concedimus.
Ita saepius. Cf. Th. VI 2264,3 sq.
N. constr. sq.
ad :
SSrSil VII p. 238 (a. 1471) : alii... terrigene... se obtulerunt g-os ad mandata regis.
II. pass.
1. godzien wdzięczności, zasługujący na łaskę, przyjemny, miły, wdzięczny; gratia dignus, gratiam afferens, suavis, amoenus, pulcher, carus, acceptus (tam de personis quam de rebus). Glossa Pol.
RFil XVI p. 347 (a. 1428) : sub g-a «slothkym» pace.
Constr.
a. abs. b. sq. dat. c. sq. abl.
N. locut.
in (ad) gratum alicui cedere (cadere) stać się przyjemnym, sprawić przyjemność; i. q. gratum fieri, gratum afferre, in gratum converti
FormJ p. 34 : si vobis cedit in g-um, vestre consulitur strennuitati.
CIOŁ. Lib. I p. 149 : coronationi ... interessem, si ... regi ... hec mea oblacio et affectus caderent ad g-um.
DŁUG. Op. p. 488 : episcopi ... mors ... immatura ... canonicis cessit in g-um.
2. zadowolony; contentus
StPPP VII p. 550 (a. 1498) : de cuius aduentu... g-i et leti fuerunt.
Visit. p. 429 (a. 1512) : villae incolae sunt multum g-i de domino capitaneo et de factore.
Ita saepius saec. XV—XVI.
N. constr. sq.
pro :
APozn II p. 86 (a. 1479) : pro ... paternis et maternis bonis ... sufficienter satisfecit et contentam et g-am reddidit honestam Ursulam.
3. uznany, przyjęty, pewny; ratus, acceptus , praec. in locut. ratum et gratum (et firmum) habere (tenere, inviolabiliter observare sim.) przyjąć, uznać za pewne, niewzruszone; pro firmo et certo accipere
KodMp II p. 67 (a. 1242) : nos igitur conmutacionem ac limitationem predictas ratas et g-as habentes etc.
PrzywKr p. 2 (a. 1324) : promittimus ... premissa omnia rata, g-a, valida et inconwlsa perpetua stabilitate observare.
KsgŁawKr p. 96 (a. 1373) : promittentes ratum, g-um et firmum, quidquid per eos factum fuerit, inviolabiliter observare.
StPPP VIII p. 312 (a. 1389) : et illi ipsorum sentenciam et concordiam ... debent tenere ratam et g-am.
Eodem sensu pro (de) rato et grato habere (tenere, observare: StPPP VIII p. 307, a. 1389 ; APozn I p. 15, a. 1435 ; StPPP IX p. 43, a. 1451 et saepius).
N. sensu act.
ZabDziej II p. 142 (a. 1484) : de actu presenti expedito gesto sum ratus et g-us.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)