- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- A.
- H.
- Ha.
- N.
- K.
I.
1.
wiara, ufność, zaufanie;
confidendi facultas, fiducia, spes
bona in aliquo (aliqua re)
posita.
Additur
creditiva (
DokKKr I
p. 60,
a. 1337
et vulgo), credula (
CodVit
p. 18, a.
1389
et saepius), item credentiae (
MHer XII
p. 189,
a. 1415
et saepius), simili sensu fidei creditus (in aliqua re:
CodEp III
p. 152, a.
1471).
Dicitur
certa (
KodMp II
p. 131, a.
1273)
, intemerata (
DŁUG. Hist. III
p. 417
)
, multa (
CodPom
p. 331,
a. 1220
et saepius), plenaria ac indubitata (
DŁUG. Hist. III
p. 191
).
Opp.
ambigua (
ib. V
p. 1
)
, clauda (
id. Op.
p. 48
).
Iuncturae verbales
α. fides alicui est (de aliquo:
Tom. II
p. 198,
a. 1513).
β. fidem (alicuius, alicui rei, in
aliqua re) ad aliquid dare,
facere.
Simili sensu
accommodare
(alicui:
Tom X
p. 117, a.
1528)
, adhibere
(
KodMp II
p. 131, a.
1273
; in aliqua re :
ArHist V
p. 305, saec.
XIV—XV
et saepius,
cf.
Th . VI686,40 sqq.; item
fidei adhibitio
KodMp II
p. 210,
a. 1307)
, apponere (
KsgHenr
p. 175,
diploma a. 1279
et saepius), assignare in aliquo
(
OrtWp
p. 71, a.
1546)
, astruere (
KADŁUB.
p. 119
et saepius,
cf.
),
commodare
(
JAC. PAR. Serm.
fol. 40b
) , deferre (alicuius rei:
DŁUG. Op. p. 36 ) , gerere (de aliquo, aliqua re:KodLit p. 74, a. 1391 et saepius), habere (de aliqua re: ConcPol IV p. 195, a. 1440) , induere (alicuius rei: DŁUG. Op. p. 89 ) , suffragare ( PommUrk V p. 51, a. 1312).
Opp.
subtrahere
(
Lites II
p. 439, a.
1409
; cf.
DŁUG. Hist. III
p. 588
),
item
a fide excidere (
id. Op.
p. 137
).
γ. ex fide alicui esse
cieszyć się zaufaniem;
fide dignum esse
Tom. VI p. 325 (a. 1523) : eum eligamus, qui magis ex usu et f-e foret nobis et regnis nostris.
2.
wiara religijna (zwł. chrześcijańska); facultas credendi in
Deum religionisque Christianae doctrina.
N.
definitionem
WROCŁ. EpitConcl fol.x IIIb : f-s est substantia rerum sperandarum argumentum non apparentium.
Simili sensu
fidei (sacrae) religio
(
PommUrk III
p. 275, a.
1296
;
CodEp III
p. 46, a.
1450
et saepius), vel credulitas (
DŁUG. Op.
p. 42
).
Dicitur
Christiana (
StSyn III
p. 23
)
, catholica (
KodWp II
p. 269, a.
1309
et passim),recta (
CantMAe I nr 8, v. 5b
et saepius),
(sacra) orthodoxa (
KodPol I
p. 273, a.
1401
et saepius).
Opp.
haeretica (
AKapSąd III
p. 235,
a. 1480).
Distinguitur
formata (opp. informis:
WROCŁ. EpitConcl fol. x IIIa : f-s formata est illa, que est cum charitate et operibus bonis ... f-s informis est habitus f-ei, qui est in aliquo sine charitate;item diminuta
ib. fol. y Ia : credere ... implicite omnes articulos est f-ei diminute).
Iuncturae verbales
α. fidem (Christianam) colere, sapere (
CorpJP III
p. 440,
a. 1519)
, tenere (
NIC. BŁ. Tract. fol. b Ib
et saepius), (sequi et) profiteri (
DŁUG. Hist. III
p. 476
;
AKapSąd III
p. 137, a.
1509)
;, sectari (
DŁUG. Hist. IV
p. 439
).
Simili sensu
fidei innexum esse (
ArPrawn I
p. 222, saec.
XV)
, in (de) fide exsistere
(
RachJag
p. 536, a.
1419
;
AAlex
p. 149, a.
1502)
, stare (
DŁUG. Hist. IV
p. 439,
cf. Th.
VI 669,14).
β. ad fidem (catholicam) converti (
CodEp III
p. 45, a.
1450)
, intrare (
CodVit
p. 1008,
a. 1416),
item aliquem inducere (
AKapSąd III
p. 234, a.
1480)
.
3.
zaufanie w sprawach pieniężnych, kredyt;
fiducia in re pecuniaria
habita.
Additur
creditiva (
ARect II
p. 122, a.
1546).
Syn.
praesta (
ib.
).
Iuncturae
verbales
ad (in) fidem (creditivam) accipere (
DANT.
in
Tom. VII
p. 139, a.
1524
et
ib. VIII p. 318, a. 1526 et saepius; recipere:ARect II p. 122, a. 1546).
Opp.
in bonam fidem in mutuum dare (
AKapSąd III
p. 361, a.
1473)
.
II.
1.
wierność, rzetelność, lojalność; fidelitas, honestas, constantia.
N. definitionem
Inst. p. 119 : f-s ... dictorum factorumque constantia et veritas est.
Iuxta ponitur
devotio
CodEp III
p. 448,
a. 1498).
Constr.
abs. vel sq.
in c.
acc.
Dicitur
bona (
KodPol I
p. 32, a.
1231
et passim),clara (
PrzywKr
p. 2, a.
1324
et saepius), pura (
LhnUrk II
p. 464, a.
1284),
sincera (
DyplMog
p. 38,
a. 1315)
, virtuosa (
StPPP VII
p. 509, a.
1478)
.
Opp.
caduca et fluxa (
DŁUG.
Hist. II p. 454 = IV
p. 210
ed. nov.)
, mutabilis (
ib. IV
p. 417
)
.
Locut.
adv.
α.
bona (clara, mera, sincera) fide
w dobrej wierze, uczciwie, rzetelnie;
sine fraude, integre, probe.
Additur
absque (sine) dolo (
Przyw
Kr
p. 2, a.
1324
et passim). Simili sensu
cum (bona et exuberanti) fide; ex
fide et conscientia:
Lites II
p. 306, a.
1413)
, in pura fide (
AGZ IV
p. 132, a.
1425).
Opp.
mala fide; cum (de)
mentita fide (
ArHist V
p. 109, a.
1453
;
ZabDziej III
p. 219, a.
1492),
item Graeca fide (
Tom. V
p. 148, a.
1520).
β.
iur. sub fide
(et honore: asserere, promittere
sim.
KsgŁawKr
p. 146, a.
1376
et vulgo; ad rem
cf.
Dąbkowski, Prawo
Prywatne I
p.
197; et suo verbo militari:
AKapSąd II
p. 670, a.
1494)
; simili sensu sub puritate (suae) fidei (et honoris:
CodTess nr. 111,
a. 1397
;
KsgPrzem I
p. 26, a.
1412
et saepius;et iuramentis:
KodKrak
p. 531, a.
1417)
, sub sigillo fidei
et honoris (
Tom. VI
p. 331, a.
1523)
, circa fidem et
honorem (
StPPP VIII
p. 507,
a. 1398)
, circa conscientiam suae fidei (
KsgGrWp II
p. 130, a.
1390),
ad (super) fidem (
Dogiel I
p. 573, a.
1410
;
ŁASKI ComPriv
fol. 231a
;
; et conscientiam
suam:
CracArt II
p. 577, a.
1545)
, in fide (et honore:
TPaw III
p. 295, a.
1394)
.
N.
locut.
aliquid super fidem et conscientiam alicui dare
położyć coś komuś na sercu; curae alicuius
commendare
PrzywKr p. 2 (a. 1324) : quibus ... comes ... super f-em ... et consciencias dedit et commisit firmiter ... quod dicta elemosina ... infirmis ... plenius presentetur.
2.
zapewnienie, przyrzeczenie, poręka; securitas (verbis)
data, sponsio, cautio, fideiussio.
Dicitur
stabilitatis (
CodSil(M) I
p. 142, a.
1177).
N.
glossam Pol.
AKapSąd III p. 176 (a. 1513) : facta est nobis f-s alias «zaswyathczenye» iuxta terre consuetudinem per nobiles.
Simili sensu
fidei promissum (
CodVit
p. 602, a.
1423
et saepius),
testimonium (
MatArch
p. 127, a.
1472).
Praec.
przysięga; ius iurandum. Simili sensu
fidei sacramentum (
MARTIN. OP. Marg. fol. f 4b
et saepius); distinguitur
tamen
Lites I p. 454 (a. 1337) : f-e prestita loco iuramenti.
Dicitur
iurata(
KodWp III
p. 528, a.
1382)
, sacramentalis (
AKapSąd III
p. 371, a.
1480)
, corporalis (
MARTIN.
OP. Chr.
p. 365
et saepius), manualis (
KsgHenr
p. 74, diploma
a. 1282
et saepius).
N.
matrimonialis (
AKapSąd II
p. 484, a.
1429
et saepius;
maritalis:
CIOŁ.
in
CodEp I 1,
p. 50
; coniugalis:
AKapSąd II
p. 567, a.
1451)
.
Iuncturae verbales (ad
1—2)
α.
fides respondet (apud aliquem :
DŁUG. Hist. V p. 446 : apud plerasque civitates Prussiae, quae deditionem rege in Marienburg veniente repromiserant, f-em suam non respondisse.
β. fidem (alicui) aliquo
dare, facere.
Additur
per testes (
DyplMog
p. 13,
a. 1238)
, per litteras (
UrkBBr
p. 144, a.
1285).
Indicatur
obi.
a.
sq.
gen.
b.
sq.
de. c.
sq.
pro. d.
sq.
acc.
c.
inf.
e.
sq.
quod :
StPPP I p. 354 ; (a. 1248) ;: ego do tibi f-em meam, quod etc.
AGZ XV p. 263 (a. 1489) : heres f-em est daturus, quod etc.
Simili sensu
fidem addicere (
Tom. VI
p. 162, a.
1522)
, concedere (
GALL
p. 72,
19)
,
confiteri (
AKapSąd III
p. 230, a.
1430)
, ferre (et praebere :
StPPP X
p. 92, saec. XV
in.in)
,
interponere
(item
ponere :
ARect I
p. 645,
a. 1523)
, iubere (
StPPP IX
p. 36, a.
1446,
cf.
FIDEIUBEO), obligare, obstringere
(item
astringere :
Tom. V
p. 321, a.
1520
et saepius,
cf.
),
praestare
(
KsgHenr
p. 74, a.
1282
et saepius,
cf.
Th.
VI 691, 5; additur
corporaliter :
Ztschr. VI
p. 168, a.
1323)
, promittere (
AKapSąd II
p. 567,
a. 1451)
, spondere (
ArHist V
p. 99, a.
1434)
,
vovere (
ZabDziej III
p. 219, a.
1492),
item
manum suam
fidei tradere (
JANKO
p. 707
)
, super fide recipere (
ArPrawn X
p. 432, a.
1414
:
consules ... recipere
deberent super f-e eorum, quod etc.
; inde fidei receptio super iuramentis
ib.
infra)
.
Opp.
fidem accipere
(saec.
XVI;
recipere
alicui :
MARTIN. OP. Chr.
p. 365
et saepius),
inter se capere (super aliqua re :
KH II p. 202, a. 1490) , sibi vindicare (inter aliquos:DŁUG. Hist. IV p. 441 ).
Simili sensu
aliquem in fidem et
testimonium requirere (
ConcPol X
p. 404, a.
1418)
, ad fidem inducere (
AKapSąd III
p. 234, a.
1480)
, fide obstringere (
CRIC.
in
Tom.VII
p. 311, a.
1525),
deinde fidem alicuius onerare (
Tom. XIV
p. 598, a.
1532).
γ. fidem tenere (inde
fidei tentio:
KOMOR.
p. 327
)
: simili sensu custodire (alicui:
DŁUG. Op.
p. 552
)
, liberare (
Tom. XI
p. 59, a.
1530
et saepius), (ob)servare (
KodMaz(K)
p. 514, a.
1242
et saepius;
cf.
Th. VI 670, 66; inde fidei conservatio:
KodKrak
p. 31, a.
1352)
, redimere (
KADŁUB.
p. 132
),
item fidei (suae) (con)stare (
NIC. POL.
p. 48, v. 47
;
Tom. XIII
p. 312, a.
1531).
Opp.
fidem violare; simili sensu
amputare (alicui rei:
KADŁUB.
p. 133
)
, deserere (
Tom. V
p. 321, a.
1520)
, frangere (
Lites II
p. 305, a.
1413)
, postergare (
Tom. V
p. 321,
a. 1520)
, rescindere (in promissis:
KADŁUB.
p. 116
),
item fide labi (
AKapSąd II
p. 666,
a. 1492)
.
3.
opieka, piecza, obrona;
tutela, praesidium (saec. XV—XVI).
N.
publica
zapewnienie bezpieczeństwa osobistego, zwł.
pismo zapewniające nietykalność
osobistą;
praec. litterae, quibus securitas praestatur (saec. XV—XVI).
Glossa
Pol.
ArPrawn VI p. 178 (a. 1554) : civi contra civem literae publice f-ei dandae, alias «glieithy, zeliazne listhy».
Syn.
salvus conductus (
Dogiel I
p. 141, a.
1539
et saepius).
III.
wiarygodność, pewność, zaufanie (do kogoś);
rei certae natura,
auctoritas, certitudo.
Dicitur
cer
tissima (
Tom. VI
p. 183, a.
1522)
, oculata (
LeubUrk
p. 119, a.
1233)
et passim.
N. locut.
adv.
fide
na mocy; vi
Śwink. p. 117 (a. 1299) : hominum gesta f-e scripture posteris innotescant.
Simili sensu
de et super fide :
CodEp III p. 442 (a. 1497) : de et super testimonii iudiciarii f-e ... Ruteni ... coram nobis contra consules ... in querela deducebant, quod etc.
Iuncturae verbales
α. fidem (oculatam) facere (
AGZ IV
p. 19, a.
1406
;
KodWp V
p. 122, a.
1408)
, habere (
StPPP VIII
p. 540, a.
1398).
β.
fide oculata videre
sim.
(
VKyng
p. 735
et saepius).
Occ.
de homine: i. fere
q. uprawnienia,
władza; auctoritas
PommUrk IV p. 374 (a. 1309) : compromissores ... si heredes ad disbrigandum ... impedimentum ... essent desides ... infra quindenam Colberg per f-em suam intrabunt.