Ogólne
Pełne hasło
Więcej

FIDUCIA

Gramatyka
  • Formyfiducia, fidutia
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ae
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajżeński
Znaczenia
  • I. zaufanie, ufność, nadzieja, wiara, pewność
    • α.
    • β.
    • γ.
    • α. + digitus fiduciae czwarty palec u ręki
    • β. astr.+ linea fiduciae linia kierunkowa (w przyrządzie astronomicznym, zw. allidada)
  • II. świadectwo, dowód

Pełne hasło

FIDUCIA s. FIDUTIA, -ae f.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • A.
  • N.
[generis n.
CodVit p. 1019 (a. 1416) : huius enim firme et indubie spei de vestra sanctitate piissima gerimus fiducia, quod etc.]
I. zaufanie, ufność, nadzieja, wiara, pewność; fides, certitudo, confidentia, spes.
Dicitur
constans ( CodVit p. 72, a. 1401) , (plena et) firma (( KodKrak p. 502, a. 1338 ; KodMp IV p. 417, a. 1443 ;et saepius), pura ( CodEp I p. 34, a. 1410) ; opp. tenuis ( DŁUG. Op. p. 35 ).
N. glossas Pol.
ArLit III p. 106 (a. 1450) : f-a «nadzeya».
GLcerv p. 566 : f-a „dufanie”.
Per abundantiam additur credulitatis ( KodMp I p. 81, a. 1263) , spei ( CodVit p. 1019, a. 1416 et saepius).Occ. pl.
STOB. Aret. fol. d IIa : fortitudo est mediocritas circa metus et f-as seu timores et audacias (cf. ib. fol. c VIIIa).
Constr.
a. abs. b. sq. gen. obi. vel subi. c. sq. ad. d. sq. circa :
KodPol I p. 141 (a. 1291) : ut maiorem circa Deum ... f-am habeamus.
e. sq. de:
KodLit p. 139 (a. 1411) : a tempore uobiscum contracte noticie illius spei gerebamus de uobis f-am, quod etc.
DŁUG. Hist. IV p. 286 : nos ... de tua prudentia ... sumentes in Domino f-am specialem.
f. sq. ex. g. sq. in c. abl.
Iuncturae verbales
α. fiducia capit (aliquem: DŁUG. Op. p. 29 ; ib. p. 35 ) ;, inicitur (ex aliqua re ib. p. 29 ) , ingeritur (alicui: KodMp IV p. 85, a. 1403).
β. fiduciam habere (circa Deum: KodPol I p. 141, a. 1291 ; adhibere alicui: KodKKr I p. 47, a. 1253 et saepius), (re)ponere (in aliqua re).
Simili sensu
capere ( CodEp II p. 455, a. 1445 ; accipere :
MATTH. Dial. fol. C IVa ; ; concipere:
DŁUG. Op. p. 111 ) , ducere (alicuius rei : CodVit p. 194, a. 1409) , (col)locare (in aliquo : DŁUG. Hist. I p. 500 = II p. 267 ed. nov.; ib. IV p. 51 ) , figere (in aliqua re : KADŁUB. p. 224 ) , gerere (de aliqua re *KodWp III p. 66, a. 1357 ; CodEp I p. 34, a. 1410 et saepius), iacere (ad divinum praesidium : DŁUG. Op. p. 31 ; ; iactare in aliquem id. Hist. V p. 580 ), induere (de aliqua re ib. IV p. 228 ) , sumere ( ib. p. 286 ; ib. III p. 533 ) ;, tenere (in aliqua re: KodKrak p. 502, a. 1338 et passim; obtinere ( KodMp I p. 81, a. 1263 et saepius).
Opp.
fiduciam frangere ( HUSSOW. p. 50, v. 27 ).
γ. fiducia aliquem prosequi ( CodVit p. 72, a. 1401).
N. locut.
α. digitus fiduciae czwarty palec u ręki; digitus quartus manus
GŁOG. Phys. fol. b lb : quartus ... dicitur ... digitus fidei vel f-e.
Cf. FIDIUS I.
β. linea fiduciae linia kierunkowa (w przyrządzie astronomicznym, zw. allidada); linea in certam partem directa in instrumento astr. , quod allidada (cf. s. v. ) dicebatur
FRANCO p. 371 : media linea mediatrix siue linea f-e dicitur habens 2 latera ... equedistanter mediatrici lineata.
Ad rem cf. G. Rosińska, Instrumenty astronomiczne na Uniwersytecie Jagiellońskim w XV w., Wrocław—Warszawa 1974, p. 152.
II. świadectwo, dowód; documentum
KodKKr II p. 51 (a. 1373) : in quorum euidenciam f-amque clariorem presentibus nostra sigilla sunt appensa.
Cf. Th. VI 701,58 sqq.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)