Ogólne
Pełne hasło
Więcej

OBTINEO

Gramatyka
  • Formyobtineo, opteneo, optineo, obtentum
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ere, -ui, obtentum -i
  • Część mowy
  • Rodzajnijaki
Znaczenia
  • I.
    • A.
      • 1. tenere, occupare.
      • 2. habere, possidere
        • a. concr.
        • b.
        • c.
        • d.
        • e.
          • α. + locum alicuius (rei) loco haberi;
          • β. + originem i. q. ducere
          • γ. + situm situm esse
          • δ. + vigorem valere
      • 3. expugnare, occupare, capere.
    • B.
      • 1. abstr. impetrare, adipisci, assequi. Praec. de abstr., v. gr.
        • a. + alicui (intercedendo) impetrare
        • b.
          • α. + vi arcessere (ad aliquod munus gerendum) rapere
          • β. + in libertatem asserere, manumittere
      • 2. retinere, (con)servare
        • a. concr.
          • α. + contractum, (pactionem) observare, tenere
          • β. + persuasionem sequi
          • γ. + vitam (sibi) salvum esse.
      • 3. iur. asseverare, affirmare, probare. Praec. iur. dowodzić przed sądem; coram iudice probare;
      • 4. praevalere, vincere
        • a. abs.
        • b. trans.+ bellum, proelium campum
  • II. iur.
    • 1. + iustitiam I terminum dilationem experiri
    • 2. + a. actoriatum (contra aliquemadversus aliquem: caput hereditatem de obligatione eximendam pecuniam silentium odzierżyć milczenie,) b. c. iudicis sententia assequi. potestatem ius suum vindicandi amittere
    • 3. iure vincere
      • a. obi.
        • α.
        • β.
      • b. trans. abl.+ causamquerelam querimoniam (causae) triumphum duellum victoriam in lite sententiam 1—3 a. adversus. b. contra. c. erga, d. in e. super
  • III. intrans.
    • 1. pro aliqua re haberi.
    • 2. + obtingendi fungitur vice vocis

Pełne hasło

OBTINEO s. OPTENEO s. OPTINEO, -ere, -ui, obtentum s. optentum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • B.
  • L.
  • N.
[gerundivum loco part. fut. act.
MPH II p. 799 (saec. XIII) : Kazimirus Cracouiam optinendus intravit.
OrtWp p. 60 (saec. XV ex.ex) : si illud non propinquior sum obtinenda.
part. praes, sensu pass.
KodPol II p. 297 (a. 1351) : sint bonis ipsorum tam mobilium (sic ) quam immobilium (sic ) ibidem optinencium ipso facto privati.
KodWp III p. 483 (a. 1379) : Semovitus et nati sui ... privilegia ... per ... archiepiscopum ... obtinencia et habencia ... tenebuntur in suo robore ... conservare.]
I.
A.
1. trzymać, dzierżyć; tenere, occupare.
2. mieć, posiadać; habere, possidere
a. res concr.
b. munus, officium sim.
c. numerum, magnitudinem, pretium; additur in pondere (v. gr. unam marcam: ŁASKI ComPriv fol. 241a ).
d. affectus, v. gr. caritatem (ad aliquem: Dogiel I p. 7, a. 1395) , fiduciam (de aliquo: KodMp III p. 275, a. 1374) , spem (ad aliquid: StSyn IV p. 116 ) .
e. locut.
α. locum (c. gen. ) znaczyć tyle co; alicuius (rei) loco haberi; simili sensu vim vel vicem (saec. XV—XVI).
β. originem wywodzić się; i. q. ducere ( RHist I p. 11, a. 1406).
γ. situm być położonym; situm esse ( Dogiel IV p. 83, a. 1410).
δ. vigorem być zdrowym; valere ( DŁUG. Op. p. 619, epistula a. 1451 : quem vigorem o-as, quis status tuus).
3. zdobyć, opanować, podbić; expugnare, occupare, capere.
Additur
forti militum brachio ( DŁUG. Hist. V p. 304 ).
N. locut.
animum alicuius opętać; fascinare
MARTIN. OP. Chr. p. 126 : Simon magus diversis illusionibus daemonum Neronis animum ... o-erat.
B.
1. uzyskać, osiągnąć, posiąść; impetrare, adipisci, assequi. Praec. de abstr. , v. gr. absolutionem peccatorum ( AKapSąd II p. 48, a. 1419) , canonisationem (per papam: CatEpCr p. 62, saec. XVI) , ius suum ( BreslUB p. 64, a. 1296) , licentiam ( StSyn III p. 8 et saepius), pacis foedera ( Lites III p. 225, a. 1414) , potestatem ( StPPP VIII p. 879, a. 1400) , soliditatem regni ( DŁUG. Hist. I p. 288 = II p. 48 ed.nov. ), victoriam ( MARTIN. OP. Chr. p. 229 et saepius; item triumphum ex aliquo: KomKadł p. 169 ) , etiam (de eis, quae iure peraguntur) firmitatem, robur sim. ( KodMp II p. 46, a. 1230 ; DokWp p. 332, a. 1253 et saepius), effectum et efficaciam ( KodLit p. 302, a. 1423) , perpetuitatem ( PommUrk IV p. 99, a. 1303). Occ. in malam partem damnum ( AGZ I p. 28, a. 1441) , vexationes et molestationes ( ArHist VIII p. 318, a. 1499) .
N. locut.
in desideriis gorąco pragnąć; ardenter cupere
KodLit p. 118 (a. 1410) : vos ... hortamur ... in desideriis o-ntes (ed. -ntis), quatenus etc. (cf. CodVit p. 429, a. 1418
et saepius saec. XV).
N.
a. alicui uzyskać dla kogoś, wyjednać; (intercedendo) impetrare
UrkOel p. 14 (a. 1203) : Henricus dux Zlesiae ... omnes ... decimationes in praedictis ambitibus constitutas memorato claustro o-uit, partim per commutationem, partim antiquo jure.
KodKKr I p. 147 (a. 1306) : omnes ... emunitates ... per eum episcopum Cracoviensem ... a quibuscumque personis sibi et sue ecclesie o-tas ... confirmamus.
CantMAe I nr. 10, v. 11a (saec. XIV) : bone pastor tui gregis, veniam impetra reis, pacem o-ndo eis.
b. aliquem
α. pozyskać, sprowadzić (na jakieś stanowisko); arcessere (ad aliquod munus gerendum)
SchlUrk p. 368 (a. 1266) : constituimus eidem civitati advocatum ... o-tum monitionibus sedulis, ut ad locum tam pauperem ... se conferret.
DokKKr I p. 35 (a. 1313) : quatenus ... appellationes ab utraque parte interposite fuerint et iudices o-ti super eisdem.
Occ. vi uprowadzić; rapere
StPPP VIII p. 369 (a. 1394) : terminum ... quod tenet kmethonem suum vi o-tum.
β. in libertatem wyzwolić, uwolnić; asserere, manumittere
ŁASKI ComPriv fol. 230a : si in servum se quis dare voluerit in iudicio, licet suo heredi contradicendo ipsum in libertatem per iustitiam o-re.
2. utrzymać, zachować; retinere, (con)servare
a. concr. , v. gr. aquam in profunditate unius ulnae ( PommUrk III p. 169, a. 1293).
N.
α. contractum, (pactionem) przestrzegać, dotrzymać; observare, tenere
GALL p. 83,27 : nec pater cum filiis paccionem factam o-uit.
StPPP X p. 50 : promissio o-ndi et observandi istum contractum.
β. persuasionem usłuchać; sequi
CIOŁ. Lib. I p. 32 (a. 1424) : qui persuasionibus non o-tis palam transivit et fuit captivatus.
γ. vitam (sibi) ocalić życie, przeżyć; salvum esse.
N.
aliquem przygarnąć, wziąć pod opiekę; fovendum recipere
StPPP XI p. 217 (a. 1448) : Nicolaus patrem suum ... debebit o-re et acceptare ad se et ipsum tenere ... in victualibus.
3. obstawać przy czymś, utrzymywać, wykazywać; asseverare, affirmare, probare. Praec. iur. dowodzić przed sądem; coram iudice probare; additur iuramento ( AGZ III p. 153, a. 1403) , sub sua fide ac honore ( ib. XVI p. 421, a. 1496) , in reliquiis (i. sanctorum reliquiis tactis PommUrk V p. 174, a. 1314) , per testium probationem ( StPPP VIII p. 291, a. 1388) .
Constr. ad
1—3: indicatur obi. a. sq. acc. b. sq. (acc. c. ) inf. c. sq. enunt. fin. d. sq. enunt. obi.
CodSil V p. 233 (saec. XIV med.med) : rectores ecclesiarum ... o-re noscuntur, quod ... magistros seu rectores scholarium instituere consueuerunt.
NIC. BŁ. Tract. fol. a VIIb : alicubi ... consuetudo o-et, quod si puer masculus debeat baptizari ... duo viri et vna mulier in patrinos admittantur.
indicatur a quo (unde) a. sq. ab :
KodPol I p. 25 (a. 1221) : ecclesia Beate Marie Czyrwenensis villam ... a nobis ... o-uit.
Cf. b. sq. apud. c. sq. ex, v. gr. ex successione (hereditatem : DokMp I p. 159, a. 1368) . indicatur cui a. sq. dat. b. sq. pro (se), item pro parte sua ( AAlex p. 505, a. 1505). indicatur modus vel finis sq. in c. acc. , cf. et
AKapSąd III p. 132 (a. 1509) : vicaria ... in beneficium perpetuum ... a quolibet ipsorum o-etur.
4. zwyciężać, brać górę; praevalere, vincere
a. abs.
b. trans. bellum, proelium (saec. XV); simili sensu campum ( MPH III p. 70, saec. XV ; cf.
ib. p. 305, saec. XV). Item aliquem (bello:
DŁUG. Hist. I p. 119 = I p. 180 ed.nov. ). Glossa Pol.
RFil XXV p. 137 (a. 1466) : vicit et o-uit eum «poraszyl».
II. iur. t.t.
1. iustitiam uzyskać wymiar sprawiedliwości; experiri
AKapSąd II p. 678 (a. 1496) : laboriosus Martinus ... petivit ... ad ... episcopum Poznaniensem tamquam dominum suum pro o-nda iusticia remitti.
Ib. III p. 127 (a. 1508) : dominus ... remisit actorem cum reo ad ius seculare pro iusticia ibidem o-nda.
I tem terminum i. diem iudicii constitutum ( StPPP VIII p. 536, a. 1398 : concitasse se ipsam ... dixit et contra ipsam terminum concitatum o-re; ib. p. 554, a. 1398 : pro termino non iuridice o-to), etiam dilationem sim.
KsgPrzem I p. 86 (a. 1418) : o-uit iure terminum sive inducias annum et diem contra Thomam.
ZabDziej I p. 210 (a. 1529) : adversa pars dilacionem o-uit ad secundum ius.
2. uzyskać orzeczeniem sądu; iudicis sententia assequi. Indicatur quid a. sq. acc. , v. gr. actoriatum (contra aliquem :
CorpJP IV p. 56, a. 1523 : partem actoream.
adversus aliquem: AGZ XVI p. 409, a. 1490) , caput (i. multam capitis occisi
ArPrawn IV p. 31, saec. XV ex.ex ; item vulnera:
StPPP I p. 12, saec. XIV med.med) , hereditatem ( KodWp III p. 181, a. 1361 et saepius; additur de obligatione eximendam : StPPP VIII p. 847, a. 1400) , pecuniam ( KsgGrWp I p. 7, a. 1386) . Occ. in malam partem silentium (e Pol. odzierżyć milczenie,) stracić prawo upominania się o coś; potestatem ius suum vindicandi amittere
KsgLub p. 60 (a. 1452) : si quis debet aliquid dicere contra easdem granicies, nunc agat, quod si nunc silebit, aeviternum silentium o-bit.
AGZ XIX p. 346 (post a. 1469) : post elapsum trium annorum ... silentium perpetuum o-bit et de cetero agere non poterit pro eisdem bonis.
b. sq. inf.
StPPP VIII p. 153 (a. 1385) : Albertus super Marsalconem ... villam Przechodi exemere o-uit in centum marcis.
TPaw III p. 142 (a. 1389) : qui ad terminum ... ipsorum non fuerit, perdet suam causam, comparere o-bit.
c. sq. enunt. obi.
AnnMP p. 8 (a. 1245) : in iudicio o-uit taliter, quod ... canonici iuraverunt etc.
StPPP VIII p. 578 (a. 1398) : iure o-uit, quod ... abbas ... de Tynecz tabernam in Czirnechow debet deponere.
3. wygrać sprawę w sądzie; iure vincere
a. intrans. Additur iure ( KH X p. 772, a. 1391 et saepius), in causa ( KodMp II p. 90, a. 1253 et saepius). Indicatur obi.
α. sq. in c. abl.
StPPP VIII p. 138 (a. 1385) : tenet hereditatem, in qua ... Nosal o-uit.
β. sq. pro :
StPPP VIII p. 412 (a. 1397) : o-uit contra Potrassium ... pro partibus hereditatis.
Ib. p. 697 (a. 1399) : Boreo ... habet ... pro graniciebus seu limitibus perpetuis o-re.
N.
male i. iniuste
StPPP VIII p. 783 (a. 1399) : Jacussium contumacem contra se male o-uisse dixit.
b. trans. causam (glossa Pol.
TPaw III p. 340, a. 1395 : Thomislawa cum ... sorore ... causam o-uerunt vulgariter «ostali so» erga fratrem de ibidem)
; simili sensu querelam ( LiegnUB p. 9, a. 1280 et saepius), querimoniam ( KsgPrzem II p. 46, a. 1448) , (causae) triumphum ( StPPP VIII p. 14, a. 1376 ; KsgPrzem I p. 145, a. 1426) , duellum ( ib. p. 113, a. 1421) , victoriam in lite ( Tom. III p. 119, a. 1514) , sententiam iudicis ( VL p. 341, a. 1505). Indicatur contra quem (ad 1—3 ) a. sq. adversus. b. sq. contra. c. sq. erga, cf. d. sq. in c. abl. e. sq. super :
KodWp III p. 391 (a. 1372) : Nicolaus ... hereditatem ... iudicialiter super ... dominam Yafroszcam ... o-uit.
StPPP VIII p. 7 (a. 1376) : Stephanus ... super Iohannem ... o-uit agros circa viam.
Ita saepius. N. part. perf. loco subst.
obtentum,, -i n. wygranie sprawy; causa obtenta
ArSang II p. 29 (a. 1362) : Raphael per praescriptiones statutum allegans sibi huiusmodi iam expressa ad o-tum lucidius declaravit.
ZabDziej I p. 176 (a. 1484) : facta prius protestacione de male o-to, quia ... Wilczek ... ipsum ... excommunicare procuravit.
III. intrans.
1. (sq. pro) uchodzić za coś; pro aliqua re haberi.
2. należeć się, przypadać; fungitur vice vocis obtingendi :
KodWp III p. 255 (a. 1364) : addimus ... eidem scolteto thabernam locare sibi et suis successoribus perpetue o-re.
KsgPrzem I p. 183 (a. 1429) : si Cios soluere neglexerit ... extunc debet sepefatum maccellum ad eundem Ioannem pertinere et o-re.
Simili sensu mediopass.
DŁUG. LibBen I p. 218 : provisio ... praefati altaris ad episcopum Cracoviensem ... debeat o-ri.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)