- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- NGl.
- B.
- L.
- N.
[gerundivum loco part. fut.
act.
MPH II p. 799 (saec. XIII) : Kazimirus Cracouiam optinendus intravit.
OrtWp p. 60 (saec. XV ex.ex) : si illud non propinquior sum obtinenda.part. praes, sensu pass.
KodPol II p. 297 (a. 1351) : sint bonis ipsorum tam mobilium (sic ) quam immobilium (sic ) ibidem optinencium ipso facto privati.
KodWp III p. 483 (a. 1379) : Semovitus et nati sui ... privilegia ... per ... archiepiscopum ... obtinencia et habencia ... tenebuntur in suo robore ... conservare.]
I.
A.
1.
trzymać, dzierżyć;
tenere, occupare.
2.
mieć, posiadać;
habere, possidere
a.
res concr.
b. munus, officium sim.
c. numerum, magnitudinem, pretium; additur
in pondere (v.
gr. unam marcam:
ŁASKI ComPriv
fol. 241a
).
d. affectus,
v.
gr. caritatem (ad aliquem:
Dogiel I
p. 7,
a. 1395)
, fiduciam (de aliquo:
KodMp III
p. 275,
a. 1374)
, spem (ad aliquid:
StSyn IV
p. 116
)
.
e.
locut.
α.
locum
(c.
gen.
)
znaczyć tyle co;
alicuius (rei) loco
haberi;
simili sensu vim vel vicem
(saec.
XV—XVI).
β.
originem
wywodzić się;
i. q.
ducere (
RHist I
p. 11, a.
1406).
γ.
situm
być położonym;
situm esse (
Dogiel IV
p. 83,
a. 1410).
δ.
vigorem
być zdrowym;
valere (
DŁUG. Op.
p. 619,
epistula a. 1451
:
quem vigorem o-as, quis status tuus).
3.
zdobyć, opanować, podbić;
expugnare, occupare,
capere.
Additur
forti militum brachio (
DŁUG. Hist. V
p. 304
).
N.
locut.
animum alicuius
opętać;
fascinare
MARTIN. OP. Chr. p. 126 : Simon magus diversis illusionibus daemonum Neronis animum ... o-erat.
B.
1.
uzyskać, osiągnąć, posiąść; impetrare, adipisci, assequi.
Praec. de
abstr. ,
v.
gr.
absolutionem
peccatorum (
AKapSąd II
p. 48, a.
1419)
, canonisationem (per
papam:
CatEpCr
p. 62,
saec. XVI)
, ius suum (
BreslUB
p. 64, a.
1296)
, licentiam (
StSyn III
p. 8
et saepius), pacis foedera (
Lites III
p. 225, a.
1414)
, potestatem (
StPPP VIII
p. 879, a.
1400)
, soliditatem regni (
DŁUG.
Hist. I p. 288 = II
p. 48
ed.nov.
), victoriam (
MARTIN. OP. Chr.
p. 229
et saepius; item triumphum ex aliquo:
KomKadł
p. 169
)
,
etiam (de eis, quae iure peraguntur) firmitatem,
robur sim.
(
KodMp II
p. 46, a.
1230
;
DokWp
p. 332, a.
1253
et saepius), effectum et efficaciam (
KodLit
p. 302, a.
1423)
, perpetuitatem (
PommUrk IV
p. 99, a.
1303).
Occ.
in malam partem
damnum (
AGZ I
p. 28, a.
1441)
, vexationes et
molestationes (
ArHist VIII
p. 318, a.
1499)
.
N.
locut.
in desideriis
gorąco pragnąć;
ardenter cupere
KodLit p. 118 (a. 1410) : vos ... hortamur ... in desideriis o-ntes (ed. -ntis), quatenus etc. (cf. CodVit p. 429, a. 1418et saepius saec. XV).
N.
a.
alicui
uzyskać dla kogoś, wyjednać;
(intercedendo) impetrare
UrkOel p. 14 (a. 1203) : Henricus dux Zlesiae ... omnes ... decimationes in praedictis ambitibus constitutas memorato claustro o-uit, partim per commutationem, partim antiquo jure.
KodKKr I p. 147 (a. 1306) : omnes ... emunitates ... per eum episcopum Cracoviensem ... a quibuscumque personis sibi et sue ecclesie o-tas ... confirmamus.
CantMAe I nr. 10, v. 11a (saec. XIV) : bone pastor tui gregis, veniam impetra reis, pacem o-ndo eis.
b. aliquem
α.
pozyskać, sprowadzić (na jakieś stanowisko); arcessere (ad aliquod munus gerendum)
SchlUrk p. 368 (a. 1266) : constituimus eidem civitati advocatum ... o-tum monitionibus sedulis, ut ad locum tam pauperem ... se conferret.
DokKKr I p. 35 (a. 1313) : quatenus ... appellationes ab utraque parte interposite fuerint et iudices o-ti super eisdem.Occ. vi uprowadzić; rapere
StPPP VIII p. 369 (a. 1394) : terminum ... quod tenet kmethonem suum vi o-tum.
β.
in libertatem
wyzwolić, uwolnić;
asserere, manumittere
ŁASKI ComPriv fol. 230a : si in servum se quis dare voluerit in iudicio, licet suo heredi contradicendo ipsum in libertatem per iustitiam o-re.
2.
utrzymać, zachować;
retinere, (con)servare
a.
concr. , v.
gr.
aquam in profunditate unius ulnae (
PommUrk III
p. 169, a.
1293).
N.
α.
contractum, (pactionem)
przestrzegać, dotrzymać; observare, tenere
GALL p. 83,27 : nec pater cum filiis paccionem factam o-uit.
StPPP X p. 50 : promissio o-ndi et observandi istum contractum.
β.
persuasionem
usłuchać;
sequi
CIOŁ. Lib. I p. 32 (a. 1424) : qui persuasionibus non o-tis palam transivit et fuit captivatus.
γ.
vitam (sibi)
ocalić życie, przeżyć; salvum esse.
N.
aliquem
przygarnąć, wziąć pod opiekę;
fovendum recipere
StPPP XI p. 217 (a. 1448) : Nicolaus patrem suum ... debebit o-re et acceptare ad se et ipsum tenere ... in victualibus.
3.
obstawać przy czymś, utrzymywać, wykazywać;
asseverare, affirmare, probare.
Praec.
iur.
dowodzić przed sądem; coram
iudice probare;
additur iuramento (
AGZ III
p. 153, a.
1403)
, sub sua fide ac honore
(
ib. XVI
p. 421, a.
1496)
, in reliquiis
(i. sanctorum reliquiis tactis
PommUrk V
p. 174, a.
1314)
, per testium probationem (
StPPP VIII
p. 291, a.
1388)
.
Constr.
ad
1—3:
indicatur
obi.
a.
sq.
acc.
b.
sq.
(acc.
c.
)
inf.
c.
sq.
enunt.
fin.
d.
sq.
enunt.
obi.
CodSil V p. 233 (saec. XIV med.med) : rectores ecclesiarum ... o-re noscuntur, quod ... magistros seu rectores scholarium instituere consueuerunt.
NIC. BŁ. Tract. fol. a VIIb : alicubi ... consuetudo o-et, quod si puer masculus debeat baptizari ... duo viri et vna mulier in patrinos admittantur.indicatur a quo (unde) a. sq. ab :
KodPol I p. 25 (a. 1221) : ecclesia Beate Marie Czyrwenensis villam ... a nobis ... o-uit.Cf. b. sq. apud. c. sq. ex, v. gr. ex successione (hereditatem : DokMp I p. 159, a. 1368) . indicatur cui a. sq. dat. b. sq. pro (se), item pro parte sua ( AAlex p. 505, a. 1505). indicatur modus vel finis sq. in c. acc. , cf. et
AKapSąd III p. 132 (a. 1509) : vicaria ... in beneficium perpetuum ... a quolibet ipsorum o-etur.
4.
zwyciężać, brać górę;
praevalere, vincere
a.
abs.
b.
trans.
bellum, proelium
(saec.
XV); simili sensu
campum (
MPH III
p. 70, saec.
XV
;
cf.
ib. p. 305, saec. XV). Item aliquem (bello:DŁUG. Hist. I p. 119 = I p. 180 ed.nov. ). Glossa Pol.
RFil XXV p. 137 (a. 1466) : vicit et o-uit eum «poraszyl».
II.
iur.
t.t.
1.
iustitiam
uzyskać wymiar sprawiedliwości; experiri
AKapSąd II p. 678 (a. 1496) : laboriosus Martinus ... petivit ... ad ... episcopum Poznaniensem tamquam dominum suum pro o-nda iusticia remitti.
Ib. III p. 127 (a. 1508) : dominus ... remisit actorem cum reo ad ius seculare pro iusticia ibidem o-nda.I tem terminum i. diem iudicii constitutum ( StPPP VIII p. 536, a. 1398 : concitasse se ipsam ... dixit et contra ipsam terminum concitatum o-re; ib. p. 554, a. 1398 : pro termino non iuridice o-to), etiam dilationem sim.
KsgPrzem I p. 86 (a. 1418) : o-uit iure terminum sive inducias annum et diem contra Thomam.
ZabDziej I p. 210 (a. 1529) : adversa pars dilacionem o-uit ad secundum ius.
2.
uzyskać orzeczeniem sądu;
iudicis sententia
assequi.
Indicatur quid
a.
sq.
acc.
,
v.
gr.
actoriatum
(contra aliquem :
CorpJP IV p. 56, a. 1523 : partem actoream.adversus aliquem: AGZ XVI p. 409, a. 1490) , caput (i. multam capitis occisi
ArPrawn IV p. 31, saec. XV ex.ex ; item vulnera:StPPP I p. 12, saec. XIV med.med) , hereditatem ( KodWp III p. 181, a. 1361 et saepius; additur de obligatione eximendam : StPPP VIII p. 847, a. 1400) , pecuniam ( KsgGrWp I p. 7, a. 1386) . Occ. in malam partem silentium (e Pol. odzierżyć milczenie,) stracić prawo upominania się o coś; potestatem ius suum vindicandi amittere
KsgLub p. 60 (a. 1452) : si quis debet aliquid dicere contra easdem granicies, nunc agat, quod si nunc silebit, aeviternum silentium o-bit.
AGZ XIX p. 346 (post a. 1469) : post elapsum trium annorum ... silentium perpetuum o-bit et de cetero agere non poterit pro eisdem bonis.b. sq. inf.
StPPP VIII p. 153 (a. 1385) : Albertus super Marsalconem ... villam Przechodi exemere o-uit in centum marcis.
TPaw III p. 142 (a. 1389) : qui ad terminum ... ipsorum non fuerit, perdet suam causam, comparere o-bit.c. sq. enunt. obi.
AnnMP p. 8 (a. 1245) : in iudicio o-uit taliter, quod ... canonici iuraverunt etc.
StPPP VIII p. 578 (a. 1398) : iure o-uit, quod ... abbas ... de Tynecz tabernam in Czirnechow debet deponere.
3.
wygrać sprawę w sądzie;
iure vincere
a.
intrans.
Additur iure (
KH X
p. 772, a.
1391
et saepius),
in causa (
KodMp II
p. 90, a.
1253
et saepius). Indicatur
obi.
α.
sq.
in
c.
abl.
StPPP VIII p. 138 (a. 1385) : tenet hereditatem, in qua ... Nosal o-uit.
β.
sq.
pro :
StPPP VIII p. 412 (a. 1397) : o-uit contra Potrassium ... pro partibus hereditatis.
Ib. p. 697 (a. 1399) : Boreo ... habet ... pro graniciebus seu limitibus perpetuis o-re.
N.
male
i. iniuste
StPPP VIII p. 783 (a. 1399) : Jacussium contumacem contra se male o-uisse dixit.
b.
trans.
causam
(glossa
Pol.
TPaw III p. 340, a. 1395 : Thomislawa cum ... sorore ... causam o-uerunt vulgariter «ostali so» erga fratrem de ibidem); simili sensu querelam ( LiegnUB p. 9, a. 1280 et saepius), querimoniam ( KsgPrzem II p. 46, a. 1448) , (causae) triumphum ( StPPP VIII p. 14, a. 1376 ; KsgPrzem I p. 145, a. 1426) , duellum ( ib. p. 113, a. 1421) , victoriam in lite ( Tom. III p. 119, a. 1514) , sententiam iudicis ( VL p. 341, a. 1505). Indicatur contra quem (ad 1—3 ) a. sq. adversus. b. sq. contra. c. sq. erga, cf. d. sq. in c. abl. e. sq. super :
KodWp III p. 391 (a. 1372) : Nicolaus ... hereditatem ... iudicialiter super ... dominam Yafroszcam ... o-uit.
StPPP VIII p. 7 (a. 1376) : Stephanus ... super Iohannem ... o-uit agros circa viam.
Ita saepius. N. part. perf. loco subst.
obtentum,,
-i
n.
wygranie sprawy;
causa obtenta
ArSang II p. 29 (a. 1362) : Raphael per praescriptiones statutum allegans sibi huiusmodi iam expressa ad o-tum lucidius declaravit.
ZabDziej I p. 176 (a. 1484) : facta prius protestacione de male o-to, quia ... Wilczek ... ipsum ... excommunicare procuravit.
III.
intrans.
1.
(sq. pro) uchodzić za coś; pro aliqua re
haberi.
2.
należeć się, przypadać;
fungitur vice vocis
obtingendi :
KodWp III p. 255 (a. 1364) : addimus ... eidem scolteto thabernam locare sibi et suis successoribus perpetue o-re.
KsgPrzem I p. 183 (a. 1429) : si Cios soluere neglexerit ... extunc debet sepefatum maccellum ad eundem Ioannem pertinere et o-re.
Simili sensu mediopass.
DŁUG. LibBen I p. 218 : provisio ... praefati altaris ad episcopum Cracoviensem ... debeat o-ri.