- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- NGl.
- B.
- L.
- A.
- H.
- N.
- K.
I.
szacunek,poważanie, wzgląd; reverentia, respectus
(ap. nos
saec. XV—XVI). Explicat
(e Cic. Inv. 2,66)
CALLIM. Rhet. p. 115 : o-a aetate et sapientia aut honore aut aliqua dignitate antecedentes veneratur et colit.
Constr.
a.
sq.
ad :
AKap p. 164 (a. 1558) : o-am et benevolentiam ad reverendissimum episcopum.b. sq. erga. c. sq. in c. acc.
N.
locut.
observantiam in aliquem gerere (
Tom. I
p. 7, a.
1506)
.
II.
A.
propr.
1.
przestrzeganie, zachowywanie;
actus tuendi,
observatio,
v.
gr.
constitutionum (
KodWp I
p. 380, a.
1267
;
ib. II
p. 272, a.
1309)
, mandatorum (
KodMp I
p. 62, a.
1258)
, sententiae
iudicis (
APozn I
p. 377, a.
1465)
, religionis (
WŁODK. ScrSel II
p. 17
).
Dicitur
bona (
ArPrawn VI
p. 74, a.
1529)
, inviolabilis (
KodPol II
p. 645, a.
1312)
, pervigil (
JAC. PAR.
RefEccl
p. 43
), scrupulosa (
DŁUG. Op.
p. 11
)
, sollicita fidelisque (
StSyn IV
p. 72, a.
1420).
N. c.
negatione
SSrSil VIII p. 214 (a. 1463) : pudor non o-e premissorum.
2.
przechowanie;
conservatio, custodia
ArPrawn X p. 67 (a. 1398) : litteram ... Nicolaus dedit Paschoni ad o-am.
B.
meton.
1.
praktyka, zwyczaj; consuetudo,
usus.
Praec.
a.
iur.
KodMp II p. 88 (a. 1253) : locatores et incole ciuitatis Bochnia... ad alia iura et consuetudines ac o-as ... minime teneantur.
Ib. p. 139 (a. 1276) : censum ... iuxta iuris prehabiti o-am ... incole soluere tenebuntur.
ZabDziej III p. 117 (a. 1491) : attenta consuetudine ... et o-a iuris.
Iuxta ponitur
consuetudo
(
et saepius),
laudum (
IurMas II
p. 54,
a. 1490
et infra 885,4), lex (infra
885,5), mos (
IurMas II
p. 26, a.
1476)
, praxis (
PP II
p. 191,
a. 1450)
, usus (
AKapSąd III
p. 273,
a. 1500
;
StPPP III
p. 21
).
Dicitur
communis (
ŹrWaw III
p. 1
a. 1516)
, consuetudinaria (
CracArt I
p. 106,
a. 1439)
, publica (civitatis
ib. I
p. 93, a.
1435)
.
N.
dispendiosa (syn. abusus:
StPPP III
p. 164
).
Constr.
α.
sq.
de:
WŁODK. ScrSel I p. 132 : o-a Cruciferorum de terris infidelium invadendis.
β.
sq.
in
c.
abl.
Lites II p. 274 (a. 1413) : contra legem et o-am patrie in iudiciis.
ArHist VI p. 123 (a. 1496) : teneatur antiquum laudum seu antiqua o-a in percepcione decimarum.
Iuncturae verbales notabiliores
α. observantiam (con)servare (
IurMas II
p. 26,
a. 1476
;
BiblMuz XI
p. 309,
a. 1529)
, tenere (
DokKKr II
p. 378,
a. 1442
et saepius).
β. aliquid in consuetudinem et
observantiam trahere (
DŁUG. Op.
p. 472
)
vel ad observantiam debitam reducere (
ArHist X
p. 197,
a. 1545)
.
b.
(pl.) praktyki lub uroczystości religijne;
cultus divinus, religiones
PreussUB I p. 49 (a. 1228) : quodsi populus ... in observatione dierum sollempnium vel ieiuniorum vel aliarum o-arum deliquerit ... castigetur animadversione ecclesiastica speciali.
KodTyn p. 366 (a. 1453) : plenam vobis participacionem omnium ... spiritualium bonorum ... ieiuniorum ... contemplationum, o-arum, devotionum ... conferendo.Cf. Th. IX 2,194,77 sqq.
2.
reguła, przepis;
praescriptum, regula.
Ap.
nos pl.
SchlUrk p. 400 (a. 1283) : subditi statuti juris o-iis obligati.
KrMU p. 65 (saec. XV in.in) : indignum est, ut universitas sicut Christiana religio tam multis et tam diversis servilibus premeretur o-iis.Praec. regularis et abs. : reguła zakonna; religiosorum vitae regula
SCARB. Sap. II p. 222 : si vestes ... cum monachus esset, contra regularem o-am portavit.
JAC. PAR. RefEccl p. 82 : ad religionem artioris (ed. -rum) o-ae non de facili admitti debent fratres alterius religionis laxioris o-ae.
Distinguitur
Franciscana (
WAPOW. Chr.
p. 222
)
, divi Augustini (
KodUJ IV
p. 135,
a. 1534).
Simili sensu pl.
KodPol II p. 156 (a. 1301) : saluis o-ijs ordinis nostri Cisterciensis.
JAC. PAR. RefEccl p. 43 : o-arum regularium custodia (ed. -ae), disciplinaeque monasticae in omnibus pervigil o-a.
N.
locut.
α.
observantias regulares facere
złożyć śluby zakonne, religiosorum
ordini se addicere
JAC. PAR. OpIn p. 442 : non actualis iste fervor o-as regulares per ipsos factas semper concomitatur.
β.
frater (ordinis Minorum) de observantia
vel
observantiae regularis
obserwant, członek zakonu
franciszkańskiegoo
zaostrzonej regule; religiosus, qui
regulam severiorem
s. Francisci observat
KodTyn p. 366 (a. 1453) : confraternitatem fratrum Minorum de o-a nuncupatorum.
DŁUG. LibBen I p. 636 : in ... Oppathow est monasterium fratrum Minorum de o-a ... quod Johannes Mychowsky ... A.D. 1471 ... fundavit.
AKapSąd III p. 237 (a. 1480) : frater Michael ... ordinis Minorum o-e regularis.
Item
monasterium :
CatEpCr p. 71 (saec. XVI in.) : monasterium sancti Bernardini in Stradom de o-a.
3.
religionis (religiosa)
et
abs. : życie zakonne;
vita religiosa
ArHist XII 2, p. 380 (saec. XIV) : virum discretum et in o-iis religionis approbatum ... in priorem conventus ... institui.
DŁUG. LibBen III p. 218 : in quo monasterio circa sexaginta virgines ... inhabitant in o-a regulari.
MIECH. Chr. p. 30 : sanctus Adalbertus ... apud Albertum Maydenburgensem episcopum o-am aegit et ab eo Adalbertus est nominatus.Item: życie we wspólnocie; vitae communitas
ACapOP p. 228 (a. 1517) : ne quis ... pecunias pro missis aut tricesimis datas (ed. -is) sibi retineat, sed eas ... in carbonam deponat, ut in communi, ubi o-a est, omnes provideantur, ubi vero locus observantialis non est, praedicta pecunia opportuno tempore ... dispensetur.Cf. OBSERVANTIALIS.