Ogólne
Pełne hasło
Więcej

OBSERVANTIA

Gramatyka
  • Formyobservantia, observancia
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ae
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajżeński
Znaczenia
  • I. szacunek,poważanie, wzgląd
  • II.
    • A. propr.
      • 1. przestrzeganie, zachowywanie
      • 2. przechowanie
    • B.
      • 1. praktyka, zwyczaj
        • a. iur.
        • b. (pl.) praktyki lub uroczystości religijne
      • 2. + regularis reguła, przepiset abs.: reguła zakonna
        • α. + observantias regulares facere
        • β. + frater (ordinis Minorum) de observantia observantiae regularis obserwant, członek zakonu franciszkańskiegoo zaostrzonej regule
      • 3. + religionis (religiosa) et abs.: życie zakonneItem: życie we wspólnocie

Pełne hasło

OBSERVANTIA s. OBSERVANCIA, -ae f.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • B.
  • L.
  • A.
  • H.
  • N.
  • K.
I. szacunek,poważanie, wzgląd; reverentia, respectus (ap. nos saec. XV—XVI). Explicat (e Cic. Inv. 2,66)
CALLIM. Rhet. p. 115 : o-a aetate et sapientia aut honore aut aliqua dignitate antecedentes veneratur et colit.
Constr.
a. sq. ad :
AKap p. 164 (a. 1558) : o-am et benevolentiam ad reverendissimum episcopum.
b. sq. erga. c. sq. in c. acc.
N. locut.
observantiam in aliquem gerere ( Tom. I p. 7, a. 1506) .
II.
A. propr.
1. przestrzeganie, zachowywanie; actus tuendi, observatio, v. gr. constitutionum ( KodWp I p. 380, a. 1267 ; ib. II p. 272, a. 1309) , mandatorum ( KodMp I p. 62, a. 1258) , sententiae iudicis ( APozn I p. 377, a. 1465) , religionis ( WŁODK. ScrSel II p. 17 ).
Dicitur
bona ( ArPrawn VI p. 74, a. 1529) , inviolabilis ( KodPol II p. 645, a. 1312) , pervigil ( JAC. PAR. RefEccl p. 43 ), scrupulosa ( DŁUG. Op. p. 11 ) , sollicita fidelisque ( StSyn IV p. 72, a. 1420).
N. c. negatione
SSrSil VIII p. 214 (a. 1463) : pudor non o-e premissorum.
2. przechowanie; conservatio, custodia
ArPrawn X p. 67 (a. 1398) : litteram ... Nicolaus dedit Paschoni ad o-am.
B. meton.
1. praktyka, zwyczaj; consuetudo, usus. Praec.
a. iur.
KodMp II p. 88 (a. 1253) : locatores et incole ciuitatis Bochnia... ad alia iura et consuetudines ac o-as ... minime teneantur.
Ib. p. 139 (a. 1276) : censum ... iuxta iuris prehabiti o-am ... incole soluere tenebuntur.
ZabDziej III p. 117 (a. 1491) : attenta consuetudine ... et o-a iuris.
Iuxta ponitur
consuetudo ( et saepius), laudum ( IurMas II p. 54, a. 1490 et infra 885,4), lex (infra 885,5), mos ( IurMas II p. 26, a. 1476) , praxis ( PP II p. 191, a. 1450) , usus ( AKapSąd III p. 273, a. 1500 ; StPPP III p. 21 ).
Dicitur
communis ( ŹrWaw III p. 1 a. 1516) , consuetudinaria ( CracArt I p. 106, a. 1439) , publica (civitatis ib. I p. 93, a. 1435) .
N.
dispendiosa (syn. abusus: StPPP III p. 164 ).
Constr.
α. sq. de:
WŁODK. ScrSel I p. 132 : o-a Cruciferorum de terris infidelium invadendis.
β. sq. in c. abl.
Lites II p. 274 (a. 1413) : contra legem et o-am patrie in iudiciis.
ArHist VI p. 123 (a. 1496) : teneatur antiquum laudum seu antiqua o-a in percepcione decimarum.
Iuncturae verbales notabiliores
α. observantiam (con)servare ( IurMas II p. 26, a. 1476 ; BiblMuz XI p. 309, a. 1529) , tenere ( DokKKr II p. 378, a. 1442 et saepius).
β. aliquid in consuetudinem et observantiam trahere ( DŁUG. Op. p. 472 ) vel ad observantiam debitam reducere ( ArHist X p. 197, a. 1545) .
b. (pl.) praktyki lub uroczystości religijne; cultus divinus, religiones
PreussUB I p. 49 (a. 1228) : quodsi populus ... in observatione dierum sollempnium vel ieiuniorum vel aliarum o-arum deliquerit ... castigetur animadversione ecclesiastica speciali.
KodTyn p. 366 (a. 1453) : plenam vobis participacionem omnium ... spiritualium bonorum ... ieiuniorum ... contemplationum, o-arum, devotionum ... conferendo.
Cf. Th. IX 2,194,77 sqq.
2. reguła, przepis; praescriptum, regula. Ap. nos pl.
SchlUrk p. 400 (a. 1283) : subditi statuti juris o-iis obligati.
KrMU p. 65 (saec. XV in.in) : indignum est, ut universitas sicut Christiana religio tam multis et tam diversis servilibus premeretur o-iis.
Praec. regularis et abs. : reguła zakonna; religiosorum vitae regula
SCARB. Sap. II p. 222 : si vestes ... cum monachus esset, contra regularem o-am portavit.
JAC. PAR. RefEccl p. 82 : ad religionem artioris (ed. -rum) o-ae non de facili admitti debent fratres alterius religionis laxioris o-ae.
Distinguitur
Franciscana ( WAPOW. Chr. p. 222 ) , divi Augustini ( KodUJ IV p. 135, a. 1534).
Simili sensu pl.
KodPol II p. 156 (a. 1301) : saluis o-ijs ordinis nostri Cisterciensis.
JAC. PAR. RefEccl p. 43 : o-arum regularium custodia (ed. -ae), disciplinaeque monasticae in omnibus pervigil o-a.
N. locut.
α. observantias regulares facere złożyć śluby zakonne, religiosorum ordini se addicere
JAC. PAR. OpIn p. 442 : non actualis iste fervor o-as regulares per ipsos factas semper concomitatur.
β. frater (ordinis Minorum) de observantia vel observantiae regularis obserwant, członek zakonu franciszkańskiegoo zaostrzonej regule; religiosus, qui regulam severiorem s. Francisci observat
KodTyn p. 366 (a. 1453) : confraternitatem fratrum Minorum de o-a nuncupatorum.
DŁUG. LibBen I p. 636 : in ... Oppathow est monasterium fratrum Minorum de o-a ... quod Johannes Mychowsky ... A.D. 1471 ... fundavit.
AKapSąd III p. 237 (a. 1480) : frater Michael ... ordinis Minorum o-e regularis.
Item
monasterium :
CatEpCr p. 71 (saec. XVI in.) : monasterium sancti Bernardini in Stradom de o-a.
3. religionis (religiosa) et abs. : życie zakonne; vita religiosa
ArHist XII 2, p. 380 (saec. XIV) : virum discretum et in o-iis religionis approbatum ... in priorem conventus ... institui.
DŁUG. LibBen III p. 218 : in quo monasterio circa sexaginta virgines ... inhabitant in o-a regulari.
MIECH. Chr. p. 30 : sanctus Adalbertus ... apud Albertum Maydenburgensem episcopum o-am aegit et ab eo Adalbertus est nominatus.
Item: życie we wspólnocie; vitae communitas
ACapOP p. 228 (a. 1517) : ne quis ... pecunias pro missis aut tricesimis datas (ed. -is) sibi retineat, sed eas ... in carbonam deponat, ut in communi, ubi o-a est, omnes provideantur, ubi vero locus observantialis non est, praedicta pecunia opportuno tempore ... dispensetur.
Cf. OBSERVANTIALIS.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)