Ogólne
Pełne hasło
Więcej

MISSA-1

Gramatyka
  • Formymissa, misa
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ae
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajżeński
Znaczenia
  • I. propr. Christianorum sacrificium sollemne.
    • a.
      • α.
      • β.
      • γ.
      • δ.
    • b.
      • α.
      • β.
    • c.
    • d.
      • α. + defunctorum exsequiarum requiem
      • β.
      • γ.
      • δ.
      • ε.
      • ζ.
    • a.
    • b. + missam celebrare; absolvere in cantu persolvere agere (in cantu peragere: (ad)implere (sub cantu et tonis consummare (de)cantare sub voce sonora canere sonoremissae cantus dicere Th. cantando: efficere perficere facere alicui:
    • c.
      • α.
      • β.
    • d.
  • II. ecclesia, in qua missae celebrantur

Pełne hasło

1. MISSA s. MISA, -ae f.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • B.
  • L.
  • A.
  • H.
  • Ha.
  • N.
  • K.
I. propr. msza św., ofiara eucharystyczna; Christianorum sacrificium sollemne.
Dicitur
missae celebratio ( VAdAnt p. 15,18 et saepius; cf. Th. VIII 1137,21 sqq.), lectura ( AKapSąd III p. 29, a. 1466) , liturgia ( CRIC. p. 18 ) , officium ( KodKKr I p. 132, a. 1292 et saepius; cf. Th. VIII 1137,27 sq. ),sacrificium ( AKap p. 104, a. 1550 et saepius; cf. Th. VIII 1137,29), item (divina) missarum sollemnia ( Lites I p. 135, a. 1339 et passim).
N.
missae primitiae msza św. tzw. prymicyjna; quae prima a novo sacerdote celebratur( AKap Sąd II p. 383, a. 1525 : contra statutum ... molientes pro m-e primiciis) . Distinctiones
a. respicitur celebrandi tempus
α. antematutinalis ( BiblMuz XI p. 300, a. 1390) .
β. matutina (, cf. Th. VIII 1137,15sq.); simili sensu matura (, syn. vicariorum: RachKról p. 184, a. 1477 ; StCrac p. 122, a. 1582) , mana ( ), manaria ( sqq. ), item rorata ( DŁUG. LibBen I p. 388 ) .
γ. summa ( StCrac p. 4, a. 1328 et saepius); simili sensu magna ( StPPP II p. 463, a. 1440) , maior ( DŁUG. LibBen I p. 451 et saepius).
δ. nonalis ( NIC. BŁ. Tract. fol. k IIIa).
b. respicitur celebrandi modus
α. cantabilis (cf. supra II 114,29 sqq.; cum cantu: AKapSąd II p. 858, a. 1529) ; simili sensu sonora ( DŁUG. Hist. IV p. 93 ), item choralis ( ), sollemnis ( DŁUG. Hist. IV p. 93 ).
Opp.
lecta ( KodUJ III p. 149, a. 1490 et saepius), item sicca ( RH X p. 275, a. 1439).
β. cum nota ( Ztschr. I p. 164, a. 1315 ; StSyn III p. 18 ) , cum luminaribus ( DŁUG. Op. p. 161 ).
c. respicitur celebrandi occasioordinaria ( ArPrawn V p. 459, saec. XV ex.) ; opp. specialis ( JAC. PAR. Var. II p. 303 ). Porro distinguitur anniversalis ( StCrac p. 122, a. 1582) , satisfactoria ( JAC. PAR. Var. II p. 303 ) , sponsalicia ( KodMaz(K) p. 190, a. 1218) , votiva (votivalis: PrPol p. 169, a. 1399 ; AKap Sąd III p. 290, a. 1507) ; praeterea generalis ( GALL p. 150,18 sq.) perpetua ( AKapSąd III p. 378, a. 1500) , tricesimalis ( DokLub p. 219, a. 1435 et saepius.
d. respicitur celebrandi ratio
α. sq. gen. , v. gr. animae (alicuius : AKapSąd III p. 102, a. 1504) , defunctorum sim. ( KodWp I p. 108, saec. XIII et saepius), exsequiarum ( RachKról p. 182, a. 1477) ; simili sensu requiem ( DokMp V p. 13, a. 1402 : m-am requiem ... legere et perficere ).
β. sq. ad, v. gr. ad honorem et gloriam sanctae et individuae Trinitatis ( DokPaul p. 57, a. 1388).
γ. sq. de, v. gr. de sancta Cruce ( PommUrk IV p. 237, a. 1306) , de Beata Virgine ( ib. ), de s. Stanislao ( DŁUG. Op. p. 156 ).
δ. sq. in c. acc. , v. gr. in memoriam (alicuius: PommUrk VII p. 469, a. 1319) , in salutem animae ( DŁUG. Reg. I p. 277, a. 1467) .
ε. sq. in c. abl. , v. gr. in honore gloriosae virginis Sanctae Mariae ( DokPaul p. 57, a. 1388).
ζ. sq. pro, v. gr. pro anima (alicuius: KodWp III p. 60, a. 1357 et saepius), pro animarum salute ( KodMp II p. 65, a. 1399) , pro cena Domini ( InwKKr p. 112 ), cett.
Iuncturae verbales notabioliores
a. missa fit ( SamlUB p. 266, a. 1348, cf. Th. VIII 1136,69 sq. ).
b. (de sacerdote) missam celebrare; simili sensu absolvere ( KodMp IV p. 7, a. 1386 et saepius; additur in cantu : DokKKr II p. 177, a. 1432 ; persolvere : PommUrk IV p. 237, a. 1306) , agere (in cantu : DŁUG. Hist. V p. 155 ; ; peragere: KodWp III p. 80, a. 1357 et saepius), (ad)implere (sub cantu et tonis : ArSang II p. 280, a. 1499 ; KodKWil p. 627, a. 1502) , consummare ( PommUrk VI p. 189, a. 1323) , (de)cantare ( Ztschr. VI p. 164, a. 1315 ; DokMp IV p. 75, a. 1342 et passim; additur sub voce sonora : CatEpCr p. 222, a. 1525 ; etiam canere sonore : DŁUG. LibBen I p. 429 et saepius; inde missae cantus ib. p. 388 ) , dicere ( MARTIN. OP. Marg. fol. q IIIa et passim; cf. Th. VIII 1137,47 sq. ; additur cantando: ArHist V p. 432, a. 1450) , efficere ( KodWp III p. 60, a. 1357 ; perficere : StSyn III p. 18 et saepius; etiam facere alicui:
PEREGR. fol. C IVa : per m-as, quas fecisti mihi ... bene habeo.
Cf. Th. VIII 1136,73), explere ( KodWp III p. 2, a. 1350 et saepius; inde missae expletio: KodUJ I p. 62, a. 1404 ; item complere: KodMp IV p. 8, a. 1386 et saepius; supplere: AGZ II p. 35, a. 1392) , habere ( DokPaul p. 57, a. 1388 et saepius), legere ( KodWp III p. 116, a. 1358 et saepius; additur cantu: DŁUG. LibBen II p. 26 ) , officiare ( BiblMuz XI p. 301, a. 1529) , servare ( *PreussUB I 2 , p. 495, a. 1303 ; KodMaz(L) p. 86, a. 1375) , tenere ( SamlUB p. 266, a. 1348 et saepius cf. Th. VIII 1137,51).
c. (de fidelibus) missam
α. audire ( Lites I p. 296, a. 1339 et saepius).
β. conducere ( AKapSąd II p. 822, a. 1521) , convenire ( ib. p. 770, a. 1511) , instituere ( ib. III p. 378, a. 1500) , procurare ( PEREGR. fol. r VIa) , redimere ( JAC. PAR. Var. II p. 303 ) .
d. in missa deservire (de clerico DokKKr I p. 84, a. 1360) .
II. meton. kościół, w którym odprawia się mszę św. ; ecclesia, in qua missae celebrantur
KodMp IV p. 492 (a. 1449) : ad semitam, que ducit ... ad m-am alias «do meszney scieszki».
Cf. MISSALIS II 2.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)