Ogólne
Pełne hasło
Więcej

MATURITAS

Gramatyka
  • Formymaturitas
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -atis
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajżeński
Znaczenia
  • I.
    • A. propr.+ annorum status perfectus et opportunus (frugum, hominum). aetas matura (saec. XV-XVI)
    • B. transl. prudentia, sapientia.
      • 1. matura consideratio
      • 2. gravitas, dignitas
  • II. festinatio.

Pełne hasło

MATURITAS, -atis f.
  • F.
  • Th.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • L.
I.
A. propr. dojrzałość; status perfectus et opportunus (frugum, hominum). Occ. pełnoletność; aetas matura (saec. XV-XVI) ; additur annorum :
AGZ XI p. 77 (a. 1433) : quando m-em annorum habebunt, coram capitaneo ... debent recognoscere, quia etc.
ArPrawn VII p. 33 (a. 1566) : si filius patris loco ... onus ... belli sustinere patremque eo leuare poterit, probata ... aetatis decem et octo annorum m-e.
B. transl. rozsądek, rozwaga, roztropność,odpowiedzialność; prudentia, sapientia. Glossa Pol.
GLb p. 62 : m-as «statecznoscz».
Additur
a. adi. debita ( KodPol II p. 463, a. 1432 et saepius), expedita ( KodKKr II p. 291, a. 1403). b. gen. , v. gr. consilii ( KodKrak I app. p. 351, a. 1364 ; KodMp IV p. 417, a. 1443) , morum ( CodEp III p. 10, a. 1447) , rationis ( DŁUG. Hist. I p. 142= II p. 205 ed. nov.) , senii ( KodTyn p. 42, a. 1242) ; item humilitatis ( ArHist V p. 24, a. 1408 ; StSyn VI p. 17, a. 1407) .
Praec.
1. dojrzały namysł; matura consideratio
KodKKr I p. 41 (a. 1252) : in tanto negotio est grauitate ac m-e praeuia procedendum.
PommUrk V p. 339 (a. 1317) : nos Otto ... dux Slavorum ... de consultorum nostrorum m-e ac nostrorum haeredum unanimi consensu ... appropriavimus ecclesiae ... proprietatem super tres mansos.
Ita saepius saec. XV.
N. locut.
cum (ex, in) maturitate rozważnie, uważnie; prudenter, attente
BreslUB p. 156 (a. 1343) : volumus, quod omnia edicta ... ex m-e ab omnibus custodiantur.
Ib. p. 235 (a. 1362) : horamque mortis ipsius in m-e cupiens pietatis opere prevenire (ed. perue nire).
CodEp II p. 40 (a. 1411) : ut ipsa unio cum tante m-e et tam sollicita deliberatione concepta ad firmum ... ordinem ... reducatur.
KodPol II p. 463 (a. 1432) : eisque litteris cum diligentia et m-e debita recensitis ... ad nostram sentenciam proferendam duximus esse procedendum.
Ita saepius usque ad saec. XVI med.
2. powaga, dostojeństwo; gravitas, dignitas
KodWp I p. 453 (a. 1279) : sacerdotes cum magna reverentia semper et m-e illud Corpus Christi deferant in pyxide idonea.
Theiner I p. 228 (a. 1326) : abbas ... ad verba contumeliosa ... calcata sui ordinis m-e prorumpit.
DŁUG. Op. p. 450 : studium autem fuit... episcopi ... m-em et praestantiam pontificalem gerere.
II. (raro) pośpiech; festinatio.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)