Ogólne
Pełne hasło
Więcej

MARCA-1

Gramatyka
  • Formymarca, marcha, marcia, marka, merca
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ae
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajżeński
Znaczenia
  • I. propr.
    • 1. pecuniae modus, qui certa quadam aeris pretiosi quantitate constabat
      • α.
      • β.
      • γ.
      • α.
      • β.
      • γ.
      • δ.
      • ε.
      • ζ.
      • η. + Slavica, Slavonica
      • θ.
      • ι. + gravis in Moravia: gravis ponderis: gravata ponderosa
      • κ.
      • λ. + subdita quae debetur
      • α. + marcam aureum:
      • β. + marcam denarium:
      • γ. + marcam grossum
      • δ. + marcam quartensem:
      • ε. + marcam scotum
      • ζ. + marcam solidum:
      • η. + marcam talentum
    • 2. + ponderis libra): dimidiam libram: ponderis mensura
  • II. solutio, tributum, quae marcis solvebatur; praec.
    • α.
    • β. + capitularis
    • γ. + introductionalis
    • δ. + memorativa

Pełne hasło

MARCA, -ae f. scr. marcha,,marcia,,marka,, merca
  • Th. (rec.),
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • B.
  • A.
  • N.
  • K.
  • O.
I. propr.
1. marka, grzywna (jednostka wagowopieniężna składająca się z określonej ilości drogiego kruszcu); pecuniae modus, qui certa quadam aeris pretiosi quantitate constabat
VPriefl p. 18 : circumiacentia ... eidem ecclesię bona emit CCXXV m-is.
KodMp I p. 8 (a. 1192) : ut hec omnia ad triginta m-as argenti estimarentur.
DokListPł p. 10 (a. 1207) : fuit autem summa predictarum expensarum viginti sex m-arum puri argenti.
CodSil(M) II p. 30 (a. 1208) : de villa Clissouo partem a Martino ... XII m-is argenti comparavi.
Ita vulgo.
Additur praec.
α. (puri) argenti ( et saepissime), auri ( UrkBBr p. 138, a. 1285 ; Visit. p. XIX, a. 1285 et passim; item de auro: KsgKaz p. 518, a. 1400 ; in auro: DokLub p. 322, a. 1467 et passim).
N. distinctionem inter pretium marcae auri et argenti
GLcerv p. 629 : m-a auri valet duodecim m-as argenti (cf. ŁASKI ComPriv fol. 196b).
β. communis ( DŁUG. LibBen I p. 25 et saepius), item communis (usualis) pecuniae sim. ( KodWp III p. 354, a. 1370 ; StPPP VIII p. 501, a. 1398 et vulgo; simili sensu pecuniae in terra decurrentis: StPPP VIII p. 366, a. 1394 ; per terram decurrens pecuniaria: KodWp III p. 363, a. 1371 ; pagamenti terrestris: DokMp I p. 315, a. 1404 et saepius; sed etiam manualis, cf. supra103,2 sqq).
γ. denariorum (quartensium: KsgHenr p. 113, a. 1310 ; levium: KodWp III p. 762, a. 1316 ; Thorunensium: DokKujDobrz p. 32, a. 1317 ; Slavicalium: PommUrk V p. 363, a. 1318 ; purorum: DokMp I p. 275, a. 1397) , grossorum (regalium: BreslUB p. 91, a. 1315 ; Bohemicalium: KodMp IV p. 1, a. 1386 ; Pragensium Moravici numeri: CodSil II p. 136, a. 1337 et saepius; Pragensium Polonici pagamenti: DokMp I p. 175, a. 1372 ; numeri Polonicalis consueti ib. VI p. 44, a. 1388 et saepius; usualium ib. I p. 185, a. 1374 et saepius), quartensium quartalium ( DokMp I p. 275, a. 1397 ; item pecuniae quartalium ib. I p. 316, a. 1404 ; similiter in quartalibus: StPPP VIII p. 445, a. 1398 ; pecuniae quartensis regni currens: TPaw IV p. 187, a. 1409 et saepius), solidorum ( ProtWoz p. 71, a. 1502) .
Distinguitur praec.
α. Cracoviensis (monetae Pragensis: TPaw IV p. 31, a. 1395 ; similiter numeri et monetae Cracoviensis: StPPP VIII p. 379, a. 1396 ; ponderis Cracoviensis: Tom. X p. 81, a. 1528 et saepius).
β. Polonicalis ( AGZ VIII p. 43, a. 1398 ; AKapSąd III p. 98, a. 1503 et vulgo;simili sensu monetae et ponderis regni Poloniae: Lites I p. 17, a. 1320 et saepius).
γ. Masoviensis ( KsgMaz II p. 152, a. 1425 et saepius).
δ. Pruthenicalis (parvi ponderis: PP III p. 195, a. 1450 ; levis: Theiner II p. 190, a. 1484 ; TPaw II p. 39, a. 1485 et saepius).
ε. Rigensis ( Dogiel V p. 73, a. 1362 ; Tom. IV p. 129, a. 1517 et saepius).
ζ. Ruthenicalis ( AGZ III p. 122, a. 1399).
η. Slavica, Slavonica ( ŁASKI ComPriv fol. 177a . Glossa Pol.
GLc p. 10 : Slavica m-a «slowaczska grzywna»).
θ. Thorunensis monetae ( KodWp III p. 31, a. 1354). Porro
ι. gravis ( PrPol p. 241, a. 1398 ; in Moravia: AGZ XI p. 86, a. 1434 ; similiter gravis ponderis: KsgŁawKr p. 13, a. 1367 ; item gravata : StPPP II p. 587, a. 1449 ; ponderosa :
GLcerv p. 629 : m-a ponderosa continet 36 solidos),
opp. levis (syn. Pruthenicalis sim. CulmUB p. 535, a. 1468 ; monetae Pruthenicalis: AKapSąd III p. 368, a. 1472 et vulgo).
κ. minuta ( StPPP VIII p. 391, a. 1397) , parvi numeri ( PP III p. 212, a. 1452) , opp. de moneta maiori ( DokMp V p. 430, a. 1419) .
λ. subdita będąca przedmiotem zobowiązania; quae debetur
StPPP VIII p. 68 (a. 1382) : contumax contra Victorem ... pro XV m-is subditis.
Ib.
p. 175 (a. 1386) : terminum ... pro VII m-is subditis et pro dampno X m-is.
Ita saepius.
N. glossam Pol.
ib. II p. 401 (a. 1434) : contumax ... pro ... XX m-is subditis alias «poddanich».
Cf. Słownik Staropolski VI 235a5 sqq. et infra SUBDITUS. Indicatur pretium vel ratio, quae inter marcam atque alios nummos variis locis variisque temporibus intercedebat
α. inter marcam et aureum:
Dogiel IV p. 283 (a. 1531) : aureus Hungaricus grossis quadraginta quinque faciat m-as duas ... aureus Rinensis ... m-am unam cum media.
β. inter marcam et denarium:
CorpJP I p. 8 (a. 1506) : m-am constituant ducenti et quadraginta denarii (cf. ib. III p. 8, a. 1506).
γ. inter marcam et grossum :
CodSil II p. 136 (a. 1337) : pro qualibet m-a sexaginta et quattuor grossos Pragenses computando.
KodMp IV p. 1 (a. 1386) : XLVIII grossos Bohemicales pro m-a computando (cf. ŹrWaw III p. 64, a. 1519).
CracArt I p. 25 (a. 1396) : quelibet m-a de numero 42 grossorum nigrorum seu alborum 44 grossorum.
KodWp III p. 727 (a. 1399) : solvere septem m-as grossorum, in quamlibet sex grossos Pragenses monete Polonicalis numerando.
AGZ XIV p. 480 (a. 1456) : triginta et duos grossos computando in quamlibet m-am.
Ib. XVI p. 423 (a. 1496) : in quamlibet m-am per viginti octo grossos computando.
Dogiel IV p. 246 (a. 1526) : viginti grossi unam m-am constituant.
δ. inter marcam et quartensem:
StPPP VIII p. 811 (a. 1400) : sex quartenses pro grosso, quadraginta octo pro qualibet m-a computando.
ε. inter marcam et scotum :
BreslUB p. 91 (a. 1315) : quelibet m-a duobus scotis in purum argentum omnimode redditur deputata.
ζ. inter marcam et solidum:
Dogiel IV p. 24 (a. 1251) : statuimus, ut eorum Culmensium LX solidi ponderent unam m-am.
KodWp III p. 103 (a. 1358) : quattuor solidos pro qualibet m-a computando.
Dogiel V p. 73 (a. 1362) : m-am Rigensem pro triginta sex solidis Lubicensibus computando.
ŁASKI ComPriv fol. 241a : decretum est, quod triginta octo solidi facient ... in pondere vnam m-am examinatam.
η. inter marcam et talentum :
KodPol II p. 53 (a. 1255) : talentum valet m-am argenti ponderis terrae Calissiensis.
2. jednostka wagi; ponderis mensura
KodWp I p. 176 (a. 1238) : negociatores ... m-am piperis superaddent theloneo.
DokPł p. 14 (a. 1240) : ville prefate pro vacca ... duas m-as cunarum tantummodo solvent.
JusMet p. 114 (a. 1368) : quelibet m-a juxta statuta facit ... sex mensuras minuti salis.
StPPP VIII p. 496 (a. 1398) : debet iuramentum facere contra Nicolaum ... quod non soluisset sibi X m-as tritici in tempore.
Ita saepius. Additur ponderis (syn. libra):
CorpJP III p. 63 (a. 1507) : quaelibet m-a ponderis sex lotos puri argenti habere inveniatur.
Tom. V p. 168 (a. 1520) : m-a ponderis est libra (cf. ib. III p. 179, a. 1514).
Sed valet etiam dimidiam libram:
COPERN. OpM p. 31 : m-a ponderis est libra media.
II. meton. opłata, należność, danina itp. (uiszczana w grzywnach; solutio, tributum, quae marcis solvebatur; praec.
α. calumniosa, cf. supra II 56,8 sqq.
β. capitularis :
AKap p. 256 (a. 1521) : m-a capitularis ratione interessentie capitulorum huiusmodi singulis dominorum debita in octo partes dividetur, ut dominus quilibet capitulo interessens tantum de m-a huiusmodi habeat, quantum dierum capitulo interfuit.
StCrac p. 121 (a. 1582) : m-a capitularis in negotio capituli deputatis danda.
γ. introductionalis (cf. supra V 944,16sqq.)
JusPol p. 287 (a. 1454) : castellani ... succedentes m-am introductionalem alias «przywytanego» ... non exigant.
Simili sensu
ab introductione ib.
δ. memorativa :
KsgMaz II p. 116 (a. 1425) : Rathiborius ... debet dominis m-am memorativam.
Cf. infra MEMORATIVUS II.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)