- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- B.
- A.
- K.
I.
1.
abstr.
pochodzenie, urodzenie;
origo, stirps, ortus.
Dicitur
saeculi :
KrMU p. 135, 36 (a. 1443) : regina Hedwigis ... iuxta g-us seculi diviciis ... afflueret.
N.
locut.
genus ferre
wywodzić się;
i. q. ducere
VAdAnt p. 33, 4 : clericus ... regio sanguine g-us ferens.
2.
concr. ród,
rodzina; familia, gens.
Definitur (1—2)
gen.
,
v.
gr. nobilium (item nobilitatis:
ArHist VIII
p. 467, a.
1411
et saepius),kmethonum (
AGZ XV
p. 473, a.
1474)
, famulitii (sordidum:
KADŁUB.
p. 54
)
vel
adi.
,
v.
gr. nobile et
militare (
DŁUG. LibBen I
p. 396
)
, civile (
ib.
p. 185
), rusticale (
Lites II
p. 186, a.
1412)
, plebeium (
AKapSąd III
p. 38, a.
1473
; additur
et ignobile:
StPPP VI
p. 132, a.
1518).
Occ.
a.
pokolenie; generatio,
b.
potomek;
progenies.
II.
odrębna grupa, odmiana, rodzaj; universitas eorum, qui
(quae) origine naturaque coniuncti (-a) sunt
A.
de hominibus
1.
humanum
rodzaj ludzki, ludzie; homines
in universum.
2.
naród; gens,
natio, v.
gr.
Polonicum (
DŁUG. LibBen I
p. 4
)
.
3.
masculinum (femininum)
płeć;
sexus.
B.
1.
de rebus
concr.
,
v.
gr. frugum, grani vel abstr.,
v.
gr. alienationis (
KodKKr I
p. 88, a.
1263)
, probationis (
Lites I
p. 94, a.
1339
et saepius), usurarum (
StSyn III
p. 49
).
N.
locut.
discendi litterarum
wykształcenie;
litterarum studia
DŁUG. Hist. I p. 233 (= I p. 300 ed. nov.) : priscos principes Poloniae in discendi literarum g-e nunquam... exercitatos fuisse.Occ. meton. hostile i. q. hostilitatis:
ib. V p. 242 : singula, quae potestatis regiae noverat, omni g-e hostili vastat.
2.
phil.
t. t. rodzaj;
definitur
MatFil II p. 31 (saec. XV in.) : commentator i. Averroes ... dicit, quod g-us est forma universalis (cf. BYSTRZ. Log. fol. e IVb : g-us est species universalis).
Id. Log. fol. d VIIa : g-us est quod de pluribus et differentibus specie in eo quod quid sit praedicatur (cf. id. Top. fol. o IVb).
Id. Top. fol. y VIa : g-us accipitur dupliciter: uno modo pro natura limitata finita et positiua predicabili de pluribus differentibus in quid, alio modo generaliter pro magis communi, a quo non potest converti subsistendi consequentia.
Constr.
a.
abs.
b.
sq.
gen.
c.
sq.
ad :
BYSTRZ. AnalPr fol. n VIa : syllogismus probatiuus est g-us ad dialecticum et demonstratiuum.
Id. AnalPost fol. i VIIIa : nominales ponunt ens esse g-us ad Deum et creaturas.
Distinguitur
α. logicum (
BYSTRZ. Log. fol. m. IIIb
et passim). Simili sensu praedicabile (
ExPhys fol. m. Ib
et saepius).
Porro
distinguitur superius (
BYSTRZ. AnalPost fol. m Ia
; item superveniens supra aliquid
id. Log. fol. e
Vb
), intermedium (
STOB. Aret. fol.
i Ia)
, subalternum (
BYSTRZ. Log. fol. d Va
et saepius; subalternatum
id. Top. fol. q IVa
et saepius).
β. morale (
BYSTRZ. Log. fol. t IIa
;
; moris
id. Top. fol. y IIb
), physicum (
id. Log. fol. m
IIIa
), scibile (
STOB. Parv. fol. A Ib)
.
γ. determinatum (
BYSTRZ. ParvLog fol. O IIIa
et saepius; item assignatum, definitum,
distinctum
id. Log. fol. e Va
).
Opp.
indeterminatum (
id. Elench. fol. s IVa
).
δ. proprium (
BYSTRZ. Log.
fol. e IIb
et saepius; item propinquum
ib. fol. b Ib
).
Opp.
remotum (
ib.
), extraneum (ad speciem
id. AnalPr
fol. 1
Ia
).
ε.
praedicamentale
kategoria; unum
e decem praedicamentis quae dicebantur (
MatFil II
p. 29,
saec. XV in.in
et passim).
Simili sensu
generalissimum (
MatFil IV
p. 54,
saec. XV
et passim;
cf.
Th. VI 1903,15).
N.
locut.
esse (poni) in (de, sub) aliquo genere:
MatFil II p. 29 (saec. XV in.in) : Deus est in g-e praedicamentali.
Ib. p. 19 (saec. XV in.in) : subiectum accidentis ... est de g-e cause materialis.
Ib. p. 33 (saec. XV in.in) : termini qui vere dicuntur de Deo, vere ponuntur in g-e praedicamentali.
BYSTRZ. Top. fol. q IVb : hec enim omnia sub eodem g-e, scilicet sub virtute.3. gram.
a.
nominum
rodzaj gramatyczny (saec. XV);
doctrinam
gram.
m.
ae. explicat
GŁOG. Alex. I fol. l IIa sqq.
b.
verborum
strona czasownika (saec. XV).
3.
rhet.
dicendi
rodzaj retoryczny;
i. q. oratorium
(saec. XV).
4.
locut.
in genere
w sposób ogólny, w ogóle;
in universum
MARTIN. OP. Serm. p. 58 nlb. : opera ipsis convenientia non specificantur, sed proferuntur in g-e.
PommUrk II p. 480 (a. 1282) : sacerdos ... faciet memoriam ... illorum in g-e, qui benefecerunt ... domui supradicte.Ita saepius.
Opp.
in specie (
DŁUG. Hist. III
p. 484
)
, privatim (
id. Op.
p. 367
).
III.
jednostka, sztuka; exemplar,
unum
AGZ XII p. 3 (a. 1435) : septem g-a scrofarum, videlicet tres porcos, tres scrofas et unum «ozymczya».
Ib. p. 14 (a. 1437) : quinquaginta g-a scrofarum septem g-a equorum ... decem g-a owium, item quinque g-a tunicarum.
Ib. p. 53 (a. 1439) : quatuor g-a gallorum, quatuor panes.N. geom. jednostka miary (powierzchni); mensura quaedam (superficiei)
MARTIN. p. 22 : iaceant in aliquo quadrato tria g-a penes unum latus, multiplicentur tria per tria et sunt 9 superficies quadrati, seu quot g-a iacerunt in superficie.