Ogólne
Pełne hasło
Więcej

FUNDAMENTUM

Gramatyka
  • Formyfundamentum
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -i
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajnijaki
Znaczenia
  • I. concr.
    • 1. ima atque firmissima pars (praec. rerum constructarum), qua cetera nituntur, basis, fultura.
      • α. transl.+ fundamentis piscinae
      • β.
    • 2. color, qui est quasi fundus picturae
    • 3. fundus, terra
  • II. abstr.
    • 1. pars firmissima, principium, fultura, basis, id cui cetera innituntur, nonnumquam fere i. q. origo, initium.
      • α. + apostolorum et prophetarum fidei Christianae principia
      • β. + testium et scripturarum
      • γ.
    • 2. phil. basis, principium
  • III.
    • 1. + a fundamento (-is) ab ima parte, a primordiis, funditus.
    • 2. + pro fundamento primum

Pełne hasło

FUNDAMENTUM, -i n.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
I. concr.
1. podstawa, podwalina, fundament; ima atque firmissima pars (praec. rerum constructarum), qua cetera nituntur, basis, fultura. Glossae Pol.
RFil XXIII p. 276 (a. 1436) : f-um «podloga».
Ib. p. 278 : f-um «zaloga».
AKapSąd I p. 203 (a. 1513) : sub aggere ... tria f-a, alias «zamky», per totum laborem eiciet.
ArPrawn VI p. 58 (a. 1527) : pinus pro f-is, alias «na podeschwy».
GLcerv p. 572 : f-um «grunt, fundament».
N.
α. sensu latius transl. dicitur de fundamentis piscinae :
AKapSąd III p. 345 (a. 1525) : f-a piscine eiusdem, hoc est aggerem, in plebani prato locavimus.
β. de insignis gentilicii parte inferiori
DŁUG. Clen. p. 70 : Boszezdarz: quatuor lilia alba, unum videlicet in summitate, aliud in base sive f-o ... clipei depicta.
2. tło; color, qui est quasi fundus picturae
CracArt I p. 105 (a. 1439) : casulam de xamito nigro in viridi f-o cum rubeis et albis floribus intra nigra rosarum folia.
SSrSil II p. 239 (a. 1476) : de veluto ... alia cappa brunatico sive fusco, super glauco f-o.
Ib. I p. 327 (a. 1482) : casulam albam de zameto elevato aureum habens f-um.
Cf. FUNDUS I 2 b.
3. singulare: grunt, ziemia; fundus, terra
*CodSil X p. 81 (a. 1317) : aquarum decursus ... etiamsi per eorum rusticorum f-a fluere videntur.
II. abstr.
1. podstawa, zasada, podwalina, (nieraz tyle co) początek, źródło; pars firmissima, principium, fultura, basis, id cui cetera innituntur, nonnumquam fere i. q. origo, initium. Saepius dicitur de Christo Ecclesiae fundamento (e Vlg. I Cor. 3,11 AConst p. 165, a. 1285 ; StSyn III p. 3 et passim).
N. locut.
α. apostolorum et prophetarum podwaliny wiary chrześcijańskiej; fidei Christianae principia
VAd p. 217 : uir ... sanctus f-um apostolorum et prophanorum (sic ) ibi stabilire cupiens ... archiepiscopum ... constituit (alluditur ad Vlg. Eph. 2,20 ).
β. testium et scripturarum (formula in arengis diplomatum obvia)
CodVit p. 454 (a. 1419) : convenit actus hominum ... solidis scripturarum et testium f-is commendare.
Cf. etiam PP II p. 147 (a. 1452) ; ZabDziej IV 2 , p. 32 (a. 1470) et saepius.
γ. amicitiae ( Tom. I p. 41, a. 1509) , doctrinarum ( KodUJ I p. 29, a. 1400) , privilegiorum ( DokSul p. 319, a. 1222) .
2. phil. podstawa, podłoże; basis, principium
MatFil IV p. 61 (saec. XIV) : si ergo esse est prima rerum creatarum, tunc praecedit omnia alia et erit f-um ad alia.
GŁOG. Porph. fol. p IIIa : f-um relationis est ratio, qua ipsa relatio est in ipso subiecto.
Ita vulgo.
Constr. sq. gen. vel
ad (ut supra).
III.
Locut. adv. (ad
I et II)
1. a fundamento (-is) od podstaw, od fundamentów, gruntownie, z gruntu, zupełnie; ab ima parte, a primordiis, funditus.
Simili sensu
ex fundamento
*Tom. XII p. 220 (a. 1530) : ad quem terminum vult imperator omnino ex f-o fieri certior eqs.
2. pro fundamento na początek; primum
KrMU p. 116,52 (a. fere 1434): primo pro f-o dominus licenciatus et doctorandus leget capitulum «Quicumque».
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)