- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- A.
- H.
- Ha.
- N.
- K.
I.
plac publiczny, rynek; locus
civitatis sim. spatiosus, ubi negotiationes
fiunt.
Etymologiam
m.
ae. affert
JAC. PAR. Serm. fol. 37b : f-um dicitur a for, faris, quia ibi multe fabulaciones verbose fiunt.
Simili sensu
circulus fori (
KodWp II
p. 21, a.
1289).
Glossae
Pol.
infra 43 et 45. Additur gen. , v. gr. civitatis (Cracoviensis:ArHist XI p. 176, saec. XVI), vel adi. publicum (oppidi : AKapSąd III p. 366, a. 1470 et saepius); simili sensu benevolum ( AGZ XVI p. 293, a. 1499 : capitaneus ... admisit sibi recipere hominem Onda in benivoli f-o alias «na dobrowolnem thargv» in Sanok),
item stratum (
ib. p. 287, a. 1498 : quem vulneravit ... in strato f-o alias «na dobrowolnem thargv» in Brzossow).Meton. lud zgromadzony na rynku, tłum, pospólstwo; homines, qui sunt in foro, vulgus.
Dicitur
numerosum (
DŁUG. LibBen I
p. 574
).
II.
1.
plac targowy, targowisko;
locus, ubi merces exponuntur, emporium. Inde
meton. odbywanie (także: prawo posiadania i odbywania) targu; actus (et ius) forum habendi et exercendi
KodPol I p. 2 (saec. XII) : Koszcol, ubi concessit dux esse f-um omni libertate plenum.
KodMaz(K) p. 70 (a. 1146) : confirmamus f-um ... Quetisougue ... quod ... Misico ... et f-um Wasnoe, quod Salome ducissa ... ęcclesię sancti Adhalberti contulerunt.
KodWp I p. 17 (saec. XIII) : dux Mesco contulit ecclesiaeforalia et thelonea post quinque f-a.Ita vulgo saec. XIII—XVI. Additur emptorium ( ARect II p. 23, a. 1537) , mercatorium (emendo et vendendo : Tom. XIV p. 91, a. 1532) , pro emptione et venditione ( KodTyn p. 98, a. 1340) . Glossae Pol.
RFil p. 368 (a. 1428) : f-um «szkup».
GLb p. 43 : f-um civitatis «targ».Ceteras cf. infra 31 et 44 sqq.
N.
constr.
a.
sq.
in
c.
abl.
CodSil(M) I p. 253 (a. 1203) : f-um in Trebnich.
AKapSąd III p. 53 (a. 1485) : dum ... currum ... ad f-um in Przasnysch misisset.b. sq. adi. loci.
CodSil(M) I p. 253 (a. 1203) : census f-i Cirquicensis.
Ib. infra f-um Trebnicense.Ita saepius.
Distinguitur
a. castri (
KodPol II
p. 54, a.
1255
et saepius), civitatis (
KH XXIV
p. 69, a.
1169
;
KodMp II
p. 89, a.
1253
et saepius); ecclesiae
(
DokSul
p. 314, saec.
XIII
et saepius), monasterii
(
ib.
et saepius; item
canonicorum:
CodSil(M) I
p. 253, a.
1203
et saepius), villae (
KodMp II
p. 110, a.
1259
;
DokMp I
p. 12, a.
1284
et saepius),
provinciae (
CodPom
p. 55, a.
1159),
praeterea
campestre (
MonLub
p. 15, saec.
XII med.med)
,
rurale (
DokMp II
p. 67, a.
1427)
. b. allecum
(
APozn I
p. 306, a.
1459
;
ib.II
p. 15, a.
1471
et saepius),
calceorum (
KodWp III
p. 383,
a. 1372)
, carnium (liberum :
StPPP X p. 76, saec. XV in. : f-um carnium liberum «sochaczky» uulgariter appellatum.Ita saepius), equorum, pecorum sim.( CodSil IX p. 250, a. 1370 ; KsgKaz p. 308, a. 1394 et saepius), frumentorum (et aliorum comestibilium : KodKrak p. 46, a. 1366) , panis ( KodWp III p. 383, a. 1372) , piscium ( PommUrk V p. 76, a. 1312 ; CracArt I p. 79, a. 1430 et saepius; item piscarium GLb p. 43 ) , salis ( KodWp III p. 383, a. 1372 ; APozn I p. 306, a. 1459 et saepius), vini ( KodWp III p. 383, a. 1372) , lapidum molarium ( APozn II p. 113, a. 1482) , pannorum ( KodWp III p. 383, a. 1372) , cuppedinis (cuppedinarium :
Inst. p. 119 ; GLb p. 43 ;: f-um cupedinis «rynek», ubi omnia ad emendum inveniuntur «wszherzeczny tark»),
porro antiquarium (
GLb p. 43 : f-um antiquarium «tvendeta»),
boarium (ib. f-um boarium «volovy rynek» ), olitorium ( ib. f-um holitorium «capustny tark» ), oporinum ( ib. f-um oporinum «ovoczny rynek» ), pomarium ( ib. f-um pomarium «yableczny» ). c.
α. annuum, annuale, annale (
KodPol I
p. 117, a.
1286
;
KodWp II
p. 9, a.
1288
et vulgo.
N.
glossas
Pol.
StPPP IV p. 203, a. 1420 : f-a annalia, que nundine vel in vulgari «Iarmarckt» nuncupantur.
KodMaz(L) p. 231, a. 1462 : f-is annualibus alias «yarmarky»),
simili sensu generale (KodWp III p. 561, a. 1385 ;
KodMp IV p. 113, a. 1408 : f-um generale liberum seu annuale «Iormarg» wlgariter dictum semel quolibet in anno ... celebrandum),simili sensu nundinum, nundinarum ( AGZ VII p. 75, a. 1428 ; PP II p. 106, a. 1450 et saepius).
β. septimanale, hebdomadarium sim. additur
sollemne:
KodWp II
p. 9, a.
1288
;
KodMp IV
p. 46, a.
1394
et vulgo); eodem sensu
semel in hebdomada habendum (
DokKujMaz
p. 116, a.
1212
et saepius).
γ.
cottidianum
(additur
deputatum :
AGZ IX
p. 162,
a. 1498
; simili sensu
feriale :
AGZ XIX
p. 348,
a. 1469)
. d. commune (
BreslUB
p. 121, a.
1327
et saepius),
publicum
(opp.
privatum :
KodWp III
p. 527, a.
1382
;
CorpJP III
p. 7, a.
1506
et saepius); simili
sensu
manifestum
(ed.
manifestorum :
KsgPrzem I
p. 121, a.
1423)
. e. liberum
(
KodMp II
p. 70, a.
1243
;
BreslUB
p. 121,
a. 1327
et vulgo; item
liberrimum :
KodWp I
p. 75, a.
1212
; omni libertate plenum :
KodPol I
p. 2
. saec. XII
et saepius;
cum omni utilitate
: CodSil(M)
I
p. 132
saec. XII ex.
; item
voluntarium :
ArHist III
p. 49, a.
1419:
f-um voluntarium sive in wlgari «Freymarkt»
).
N.
fremitum
licytacja; auctio
ArPrawn II p. XIV (a. 1444) : in fremito f-o «na vywolanem thargu».
Iuncturae verbales selectae
forum celebrare (
DokMp I
p. 187, a.
1374
et vulgo), exercere
(
ib.
p. 112, a.
1358
et saepius), facere (et tenere:
KodWp I
p. 182, a.
1249
;
KodMp IV
p. 67, a.
1399
et saepius), habere (
KodWp I
p. 75, a.
1212
et saepius;
syn.
forisare:
KodPol I
p. 194, a.
1343
et saepius), (ob)servare
*DokSul
p. 345, a.
1329
;
KodWp III
p. 645, a.
1382
et saepius), tenere (
BreslUB
p. 67, a.
1296
et saepius).
N.
locut.
a. villa fori
osada targowa; in qua
fora exercentur, quae ius
fori habet
KodMp II p. 82 (a. 1250) : per uiam, que de uilla f-i de Koprziwnicia ... ad uillam Chrczin tendit.Simili sensu forum abs.
DokKujMaz p. 287 (a. 1185) : hec ... sunt nomina villarum, quibus ... ecclesia dotata est: Ozszec cum lacu ... f-um de Bochna.
KodMaz(K) p. 122 (a. 1191) : beneficia f-i de Lukosin et decime harum villarum etc.
KodWp I p. 269 (a. 1252) : si que ... hereditates sive civitates sive f-a a domina abbatissa titulo emptionis seu commutacionis acquisite fuerint etc.
Syn.
villa (
Dogiel I
p. 47, a.
1412
et saepius).
N.
appellationem oppidi Silesiae
Novum Forum
Środa Śląska
SchlUrk p. 283 (a. 1223) : tam locum forensem quam villas ... eodem jure, quo utitur Novum F-um ducis Henrici, quod Srzoda dicitur volumus ... locari.
KodWp I p. 182 (a. 1249) : in hereditate ... Lubnica f-um faciendi ... ea libertate, qua fundata est civitas ... Novum F-um.
KodKKr I p. 110 (a. 1279) : liberam facultatem locandi nostram ciuitatem Brzesensem iure Theutonico, quo ciuitas vtitur, que Novum F-um in Slesia nuncupatur.Ita saepius.
N.
ius (Teutonicum) Novi Fori
prawo średzkie
DokMp I p. 112 (a. 1358) : iure Teutonico Noui F-i, quod vulgariter «średskie» nominatur.Cf. etiam ib. infra et KodWp III p. 383 (a. 1372).
Simili sensu per metonymiam
novum forum :
KodMp IV p. 22 (a. 1388) : incole tantum, quantum in nouo f-o in laneis collocati soluunt, nobis soluere tenebuntur.Cf. infra III 3. b. census fori opłata targowa, targowe; tributum mercatorium
CodSil(M) I p. 253 (a. 1203) : f-um in Trebnich sine ulla diminucione census Cirquicensis f-i statui.Ita saepius. Simili sensu beneficium fori ( KodMaz(K) p. 122, a. 1191) , iustitia de foro ( KodMp II p. 51, a. 1232).
Item
forum
abs.
*KodMaz(K) p. 75 (a. 1155) : contulimus vobis in Czeruinzk decimum et nonum f-um.
DŁUG. LibBen I p. 403 : villa Sarnow cum nono et decimo f-o.
AGZ XIX p. 37 (a. 1479) : Raphael ... quartum f-um debet habere seu forale capere in eodem oppido.
N.
glossam
Pol.
KodMp III p. 160 (a. 1363) : racione thelonei seu f-i quod «thargowe» dicitur.
2.
targ, tj. umowa kupna-sprzedaży, ugoda
co do ceny, transakcja handlowa, interes;
emendi-vendendi transactio, emptio, contractus, pactum, negotium
DyplMog p. 9 (a. 1230) : se f-um fecisse cum ... comite ... de villa ... pro quadraginta marcis.
KodKKr II p. 52 (a. 1373) : partem ... hereditatis ... archidiacono ... mediante ... domino Creslao ... qui inter nos fecit f-um pro centum marcis ... vendidimus.
KsgŁawKr p. 218 (a. 1393) : coram nobis Waltherus ... et Ditrich ... recognoverunt Petrum ... pro X marcis tres equos ... vendidisse et se de eodem f-o mercipotum bibisse.Ita vulgo saec. XIV—XVI. Glossae Pol.
AGZ XII p. 303 (a. 1465) : tu apud Clementem alio f-o alias «thargem» recepisti alia sex stamina panni ... pro viginti ... mercis.
Ib. XV p. 95 (a. 1468) : racione non completionis f-i alias «dia nyesdarzenya thargv» pro villis ... facti.
StPPP IX p. 238 (a. 1537) : Stanislaus ... infundit suum f-um seu «szmową».
ZabDziej I p. 279 (a. 1549) : circa f-um alias «przy lythkupye» ... Stanislaus ... dedit marcam peccunie.
Syn.
et iuxta posita
contractus (
KsgŁawKr
p. 311, a.
1397
;
KodUJ II
p. 167, a.
1456
et passim), pactum (
CracArt I
p. 123, a.
1443
;
AKapSąd III
p. 37, a.
1472
et saepius). Simili sensu per abundantiam
fori contractus (
DokMp II
p. 269, a.
1438
;
AKap Sąd II p. 248, a. 1465 et passim; contractio:StPPP VI p. 47, a. 1510), vel pactio ( AGZ IX p. 49, a. 1436).
Additur
emptionis (et venditionis
LhnUrk II
p. 321, a.
1397
;
KodUJ III
p. 133,
a. 1487
et saepius); item redemptionis, praec.
in locut. sub
(titulo, forma, contractu, specie et) foro (red)emptionis (
KodWp V
p. 418, a.
1426
;
ib.
p. 452, a.
1427
;
KodUJ II
p. 167, a.
1456
;
DŁUG. LibBen I
p. 243
et saepius).
Dicitur
aequum (
KsgMaz III
p. 189, a.
1436)
, firmum
(syn.
ratihabitio:
AKapSąd III
p. 337, a.
1519)
, irrevocabile (
CodEp III
p. 520, a.
1432)
, finale, totale
sim.(
APozn II
p. 189, a.
1487
;
AGZ XVII
p. 330, a.
1496
; opp.
primum:
StPPP XI
p. 85,
a. 1501)
, mutuum (
DokKKr I
p. 242, a.
1399)
, perpetuum (
StPPP IX
p. 18, a.
1419
;
AGZ XII
p. 269, a.
1461
et saepius), reale, verum (
KodKKr II
p. 190, a.
1394
;
ArPrawn X
p. 82, a.
1399)
;.
N.
constr.
a.
sq.
gen.
obi.
StPPP VIII p. 422 (a. 1397) : terminum ... pro f-o videlicet hereditatis.
Ib. p. 819 (a. 1400) : Pelcam ... pro f-o hereditatis ... liberum dimisit et pro pecuniis.
Ib.VI p. 47 (a. 1510) : citaverat ... Andream ... pro contractione f-i bonorum.b. sq. de, in c. abl. , pro cf. infra 27.
Iuncturae selectae
α.
forum cum aliquo (inter se
vel
aliquos) facere (pro aliqua re :
KodKKr II
p. 52, a.
1373
;
PEREGR. fol. x VIa
et vulgo;
in aliqua re :
AGZ XII
p. 269, a.
1461
; de aliqua re :
DyplMog p. 9, a. 1230 ; ad aliquid faciendum:KsgRWar I p. 399, a. 1520) ; simili sensu contrahere ( BiblMuz I 2, p. 192, a. 1405 et saepius), inire ( AGZ XI p. 421, a. 1457 et saepius), tractare ( ib. XII p. 376, a. 1475 et saepius), consummare (inceptum : ZabDziej III p. 42, a. 1490 et saepius), tenere ( AKapSąd III p. 222, a. 1423 et saepius). Occ. emere :
PEREGR. fol. x VIa : vis hodie mecum emere f-um, in quo poteris lucrari?
Opp.
forum cassare (
CorpJP III
p. 457, a.
1519
et saepius),
dimittere, infringere (
ib.
), item deicere
(
ib.
p. 444, a.
1519).
β. foro aliquid (apud aliquem)
emere, recipere, vendere
sim.(
StPPP XI
p. 203,
a. 1441
;
AGZ XII
p. 303, a.
1465
;
ib.
p. 304,
a. 1465
et vulgo). Simili sensu de foro (
AGZ XVIII
p. 266, a.
1483
et saepius), per (in) modum (viam) fori (
DŁUG. Hist.
V p. 536, ib.
p. 302
et saepius),(modo) more fori (
DokMp I
p. 412,
a. 1417
;
StPPP II
p. 657, a.
1459
et saepius),
(iuxta) secundum forum (
KsgMaz III
p. 44,
a. 1434
;
KsgŁawWar I
p. 77, a.
1456
et saepius).
N. locut.
bonum forum habere
zrobić dobry interes, zyskać coś; lucrari
(in imagine)
PEREGR. fol. C IIIb : flent propter penitencie omissionem, quia omiserunt agere penitenciam in vita, ubi poterant habere bonum f-um, quia diem pro anno.
3.
cena (kupna-sprzedaży);
pretium (rei emendae-vendendae)
IusMet p. 114 (a. 1368) : zupparius extraneis hominibus ... unum bancum salis ... non debet in cariori f-o dare nisi per duas sexagenas.
StPPP I p. 225 (a. 1368) : Ungari eorum sal ... habent in bono f-o.
DokMp I p. 343 (a. 1407) : in f-o leviori, quo potuimus et competenti scultetiam nostram ... vendidimus.Ita passim saec. XIV—XVI.
Syn.
pretium (
SSrSil II
p. 229, a.
1476)
, taxa (
AGZ XIII
p. 337, a.
1460)
.
N.
locut.
(in) foro bono (levi;
opp.
caro, gravi)
tanio (drogo); parvo
(magno) pretio
(supra 4
;
;
StPPP XI
p. 203, a.
1441
;
AGZ XIV
p. 142,
a. 1444
et vulgo).
Occ.
in imagine
habere, pensare
wysoko (nisko) cenić;
magni (parvi) facere
KLQu p. 40 (a. 1478) : integritatem fidei in carissimo et pretiosissimo penso f-o.
Ib. eam fidem in leuiori habens f-o.
III.
1.
miejsce odbywania sądu, trybunał; iudicii locus (et
iudicium ipsum).
Glossae
Pol.
GLb p. 43 : f-um civitatis ... «sądny dom».
GLcerv p. 568 : f-um dici potest ipse locus, vbi consuevit reddi ius, idemque appellatur praetorium «ratuss».Occ. dwór (królewski lub biskupi); aula (regia vel episcopalis)
VAdAnt p. 29, 6 : impia manus ... armato milite episcopale f-um irruperunt.
ROYZ. I p. 25, v. 21 : rex Auguste, aulae largiris honorem participemque f-i facis augustalis.Cf. CURIA I A 1 et 2.
2.
sąd, władza sądownicza, jurysdykcja; iudicium, iurisdictio.
Additur
iudiciale (
StPPP VII
p. 236, a.
1544)
, iudicii (
KodMp II
p. 197,
a. 1295)
, iudicis (
AKapSąd III
p. 193, a.
1518)
, contentiosum (
WŁODK. ScrSel I
p. 74
;
ArHist V
p. 115, a.
1453).
;
Syn.
et iuxta posita
examen (
DokMp I
p. 378, a.
1412)
, iudicium (
KodMp II
p. 197, a.
1295)
, iurisdictio (
ib. III
p. 273, a.
1374)
, tribunal (
ib. II
p. 197, a.
1295)
.
Simili sensu
iudicium fori (
KodWp III
p. 749,
a. 1270
;
DokMp I
p. 259, a.
1393)
.
Distinguitur
α. ecclesiasticum, spirituale ((
StPPP III
p. 26
;
AKapSąd II
p. 28, a.
1417
;et vulgo),clericale (
ArHist V
p. 23, a.
1408).
β. saeculare (
KodUJ I
p. 106, a.
1415
;
NPrzeszł X
p. 395,
a. circa 1420
et vulgo); simili sensu civile (
AKap Sąd II
p. 219, a.
1460
et saepius; item civile saeculare:
ZabDziej II
p. 405, a.
1487).
Porro distinguitur
castri (
AGZ XIV
p. 97, a.
1443)
,
opp.
terrestre (iudicii terrestris:
AKapSąd II
p. 28, a.
1417
;
AGZ XIV
p. 97, a.
1443
;
ŹrWaw II
p. 101, a.
1510
et saepius), item supremum (Magdeburgense:
KodMp I
p. 181, a.
1315)
.
Iuncturae verbales selectae
α.
forum sequi
stawić się w sądzie; coram iudice
comparere.
Simili sensu
pati (
PommUrk III
p. 160, a.
1292)
, foro stare
(
ArPrawn X
p. 198, a.
1407
et saepius);
opp.
forum declinare (
AKapSąd II
p. 5, a.
1404
et saepius);
foro renuntiare (
ib.
p. 14, a.
1415)
.
β.
ad forum alicuius pertinere
podlegać czyjejś jurysdykcji; sub
alicuius ius et iurisdictionem subiunctum esse (
KodMp II
p. 238, a.
1317)
,
item ad forum spectare (de causa:
AKapSąd III
p. 60, a.
1489
et saepius), simili sensu de foro alicuius (iudicii) esse (
MARTIN. OP. Serm.
p. 71
nlb.
;
MATTH. Rat.
p. 19
).
Inde sensu latiore:
dotyczyć, obchodzić kogoś; spectare ad aliquem
NIC. BŁ. Serm. I p. 37 : de his religiosis sufficiat dixisse pauca, non enim sunt de f-o nostro.Ita saepius.
Opp.
a foro alicuius alienum esse (
ROYZ. II
p. 14, v. 2
).
3.
locut.
ius fori
prawo sądowe (zwł. świeckie);
ius (praec. saeculare)
MARTIN. OP. Marg. fol. h VIb : iure poli reguntur matrimonia, non iure f-i i. e. ciuili.
KodMp I p. 181 (a. 1315) : damus ipsis ius Theutonicum Szrodense et ius supremi f-i super ijsdem hereditatibus.Simili sensu forum (iuris)
KodWp I p. 376 (a. 1267) : excipientes homines civitatis et villarum ... ab omnibus servitutibus, que in iure Polonico fieri consueverunt seu que f-o et iuri civitatis possent contraire.
DokMp IV p. 175 (a. 1374) : villam ... quam secundum f-um iuris Polonici seu secundum ius Polonicale tenuerunt, in ius Theutonicale mutaremus.
ArPrawn VI p. 169 (a. 1554) : testamenta mixti f-i seu utriusque iuris tam spiritualis quam secularis ... coram notario publico conduntur.
4.
locut.
a.
confessionis
spowiedź;
i. q. confessio
Lites I p. 263 (a. 1339) : alique mulieresde illis fuerunt sibi conqueste in f-o confessionis.Simili sensu poenitentiae (poenitentiale) :
AConst p. 201 (a. 1326) : laicis vero in f-o paenitentiae pro hujusmodi inordinata ingluvie iniungatur penitentia salutaris.
KodMp III p. 273 (a. 1374) : dantes ... vobis vicario generali ... potestatem ... confessiones in f-o penitencie audiendi.
NIC. BŁ. Tract. fol. b IIIa : qui diaconus non habet conficere Corpus Domini verum sic ut nec absoluere in f-o penitenciali.Ita saepius.
Opp.
contentiosum (
WŁODK. ScrSel I
p. 74
).
b.
conscientiae (conscientiosum)
sąd sumienia, ocena moralna; animi conscientia
SCARB. p. 108 : si ... clericus in bello ... per se rapiendo vel pugnando ... aliquid consequitur, in f-o conscientie restituere tenetur.
ArHist V p. 115 (a. 1453) : Iohannem ... quantum ad f-um contenciosum et peticione maritali ... absoluimus, quantum ad f-um conscienciosum non.
Simili sensu
animae (
KH XV
p. 469,
a. 1420),
item rationis (
SchlUrk
p. 436, a.
1298)
.