Ogólne
Pełne hasło
Więcej

FIRMITAS

Gramatyka
  • Formyfirmitas
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -atis
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajżeński
Znaczenia
  • I. abstr.
    • A.
      • 1. reiimmutabilis natura, stabilitas, constantia (saec. XV—XVI)
        • α. forma stabilis
        • β. inter animi virtutes enumeratur
      • 2. iur. auctoritas, vis (eorum, quae iure peraguntur).
        • α. + firmitatem accipere habere
        • β.
    • B.
      • 1. cautio, promissio, sponsio
      • 2. iuris confirmatio, privilegium
      • 3. pactum, concordia, foedus
  • II. concr. locus munitus, castrum

Pełne hasło

FIRMITAS, -atis f.
  • F.
  • Th.
  • S.
  • Dc.
  • L.
  • A.
  • N.
I. abstr.
A.
1. stałość, niezmienność, pewność; reiimmutabilis natura, stabilitas, constantia (saec. XV—XVI).
Additur per abundantiam
stabilitatis perpetuae ( AKapSąd II p. 403, a. 1469).
Dicitur
v. gr. pacis aeternae ( CodEp III p. 55, a. 1450) , sinceri et fervidi amoris ( ib. p. 540, a. 1435) , item phil. auctoritatis (opp. probabilitas rationis: WROCŁ. EpitConcl fol. m Ib).
Syn.
evidentia ( BYSTRZ. AnalPol fol. f IIb).
N.
α. meton. trwała struktura; forma stabilis
MatFil IV p. 54 (saec. XV) : vocatur forma, quia ipsa est totaliter f-s rei.
β. spokój, równowaga ducha; inter animi virtutes enumeratur
Inst. p. 104 : nec aberit f-s, quae periculis adversisque rebus succumbere non permittat.
2. iur. ważność, nienaruszalność; auctoritas, vis (eorum, quae iure peraguntur).
Dicitur
constans ( KodMp IV p. 122, a. 1410) , inconcussa ( KodKKr I p. 13, a. 1212) , inconvulsa ( KodPol I p. 24, a. 1221) , perpetua ( KodMp II p. 80, a. 1250 et passim). Simili sensu per abundantiam firmitatis robur ( KodPol I p. 24, a. 1221 et passim), vigor ( KodMp II p. 80, a. 1250) , fulcimen ( HumRef p. 1, a. 1364), item firmitas roboris ( StCrac p. 5, a. 1328 et saepius), vel evidentiae ( CracArt I p. 25, a. 1435). Occ. pl.
Dogiel I p. 40 (a. 1369) : omnia pacta et conventiones ... in suis ... f-bus et vigoribus irrefragabiliter permanere.
N. meton.
iuris i. q. ius firmum
AGZ III p. 173 (a. 1420) : prout iuris ... Theutonici f-s requirit.
Iuncturae verbales (ad 1—2):
α. firmitatem accipere ( StPPP III p. 40 ) , habere (
ib. II p. 159, a. 1404 : ipsius scripti vigor nullam habebit f-em.
Ita saepius), obtinere ( KodMp IV p. 20, a. 1387 et vulgo); simili sensu in roboris firmitate permanere ( KsgŁawKr p. 156, a. 1391).
β. firmitatem adhibere (alicui rei: KodUJ I p. 180, a. 1433) ; ;simili sensu aliquid ad firmitatem redigere ( NPrzeszł IV p. 282, a. 1240) .
B.
1. zapewnienie, przyrzeczenie, gwarancja; cautio, promissio, sponsio
ZapSądWp p. 164 (a. 1403) : f-em sibi dederant tenere predictum incendiarium, quod sibi iusticia fieret.
KsgPrzem I p. 8 (a. 1404) : Pasco et Michahel promiserunt veram f-em alias «gesworn Zecherunge» (Germ. ) filiis antedicti Clerer.
KodWp V p. 341 (a. 1422) : facultatem ... quascumque ... cautiones, f-es et obligationes ... faciendi.
AGZ VI p. 107 (a. 1467) : cum inter omnes f-es et corroborationes gestorum humanorum sola f-s scripturarum manifestam perseverantiam ... obtineat.
2. zatwierdzenie uprawnień, przywilej, nadanie; iuris confirmatio, privilegium
KodWp III p. 628 (a. 1390) : si dominus Henricus ... per aliquod privilegium seu aliquas f-es posset sufficienter docere ... utrum dicta decima ... ad suum altare ... pertineat de iure.
KodKKr II p. 380 (a. 1413) : priuilegia, munimenta et litere, in quibus iura et f-es eiusdem ciuitatis continebantur, per incendium sunt concremata.
PP II p. 119 (a. 1450) : villam ... Zyelonky ... ab omnibus grauaminibus ... eximimus ... laudo, statuto ... et quovis alio impedimento quauis f-e roborato non obstante.
Praec. intelleguntur confirmationis litterae
TPaw VII p. 5 (a. 1418) : Nicolaus ... acquisiuit super dominum Cristinum ... litteram seu f-em inter hereditates perpetue diuisas.
OSTR. p. 130 : venditiones ... aliosque contractus consonum credimus libro terrestri inscribendos, alias quoque f-es, ut sic cessarent infinitae fraudes.
ARect I p. 379 (a. 1494) : domini collegiati ... statuta ... communitatis et alias conclusiones aut f-es apud iudicem reponant.
Simili sensu meton.
litterarum firmitas :
KsgGrWp II p. 354 (a. 1400) : f-es suarum litterarum pro sorte ... debuit in judicio monstrare.
KodUJ I p. 25 (a. 1400) : gesta aetatis nostrae literarum f-bus et testium annotatione perhennamus.
Item
scripturarum (cf. ).
3. pakt, układ; pactum, concordia, foedus
KodPol III p. 295 (a. 1366) : contracta nobiscum mutua f-e.
AGZ XIX p. 325 (a. 1439) : Clemens ... et Andreas ... inter se ... per arbitros ... perpetuam ... fecerunt f-em.
II. concr. umocnienie, twierdza, gród; locus munitus, castrum
KodMaz(K) p. 302 (a. 1230) : jidem homines ... construant castra et osecones et alias f-es in desolatis burgis et predijs Ecclesie afflicte.
KodWp II p. 117 (a. 1296) : si qui sunt in eadem terra, quam sibi contulimus, se cum suis f-bus predicto duci ... opponentes, hos cum nostro et ipsius wallabimus exercitu.
KsgGrWp I p. 296 (a. 1398) : ubicumque ipsum detineret, debet ipsum ducere ad primam f-em vulgariter «grostwo».
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)