Ogólne
Pełne hasło
Więcej

FAVEO

Gramatyka
  • Formyfaveo
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ere, favi, fautum
Znaczenia
  • I. alicui bene velle, studere, amare, favore amplecti aliquem.
  • II. + ore silere, tacere (saec. XVI).

Pełne hasło

FAVEO, -ere, favi, fautum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Ha.
  • A.
  • N.
I. sprzyjać, być życzliwym, przyjaznym, przychylnym, łaskawym; alicui bene velle, studere, amare, favore amplecti aliquem. Glossae Pol.
RFil XXIII p. 351 (a. 1448) : f-et nobis «bloszyl» (cf. ib. p. 381, a. 1471 : «błożyć» f-re).
Ib. XXII p. 15 (a. 1466) : f-e «przepuscz mnye».
Additur
palam ( CALLIM. Hist. p. 44, 4) , plurimum ( Tom. X p. 201, a. 1528) , in optimam partem ( SSrSil VII p. 111, a. 1465). Plerumque in locut. favente divina clementia, gratia ( KodWp I p. 28, a. 1177 ; KodMp II p. 80, a. 1250 et saepius), Domino, Deo propitio ( KodWp II p. 146, a. 1298 ; KodPol I p. 209, a. 1354 ; KodUJ I p. 67, a. 1406) ;, fato ( CodEp III p. 232, a. 1476) , suasu caelestis arbitrii ( KodUJ I p. 67, a. 1476) , induito genitoris nostri ( KodMp IV p. 339, a. 1439).
Inde sensu latius transl. :
za sprawą; auctore
PommUB p. 62 (a. 1240) : si f-nte infortunio aliqui ... in terra nostra naufragium passi fuerint.
Cf. Th. VI 376, 36 sq.
Constr.
a. abs.
b. sq. dat.
c. sq. abl.
N. in imagine
FormJ p. 1 : fronde nemus Domino et gramina florum amenitate f-ent.
d. sq. in c. abl.
Praec.
1. życzyć komuś czegoś (dobrego), winszo wać, pragnąć, chcieć; optare, gratulari, cupere.
Additur
sincere ( Tom. XII p. 71, a. 1530) , ex animo ( ib. XIV p. 273, a. 1532).
Constr. : indicatur cui? sq. dat. personae. Indicatur quid
a. sq. acc.
CodVit p. 815 (a. 1425) : f-ntes ... vestre serenitati ... honorem, sanitatem, prosperitatem et omne bonum.
ArPrawn I p. 222 (saec. XV) : vobis hanc valetudinem f-o.
Ita saepius.
b. sq. de:
PEREGR. fol. n 111a : murmurare ceperunt et non f-bant Moysi de honore.
CorpJP II I p. 59 (a. 1452) : de quo partu virili et vestre paternitati et mihi congratulor et f-o.
ArHist V p. 144 (a. 1467) : cui plus f-ret de triumpho in hac causa.
Ita saepius.
c. sq. ut:
Tom. XIV p. 315 (a. 1532) : f-emus illi, ut ... semper lucrari possit.
DANT. in
Tom. XVII p. 746 (a. 1536) : impense f-rem ... domino Plocensi ... ut ... episcopatum assequeretur.
Cf. Th. VI 376, 12 sqq.
2.
a. zezwalać, wyrażać zgodę na coś; concedere, assentiri, permittere, sinere (praec. publice)
PommUrk IV p. 83 (a. 1303) : f-emus et assentimur, quod ... abbas ... ac conuentus... fodere in agris... valeant ... terram.
Ib. VI p. 307 (a. 1325) : f-emus ... et damus in hiis scriptis, ut in domibus pauperum ... divinum officium ... possit ... exerceri.
KodWp III p. 670 (a. 1394) : f-emus ... sculteto ... piscari.
DŁUG. Op. p. 96 : tumba Stanislai cineres tegit ista beati: regis Boleslai quia non f-vit impietati etc.
Id. Hist. IV p. 276 : digneris ... f-re ... et annuere, ut noster dominus ... regnum ... disponat.
KodPol I p. 366 (a. 1506) : si dominus Deus f-bit nobis assequi dominium ... regni ... Poloniae etc.
Ita vulgo usque ad saec. XVI. Cf. Th. VI 377,43 sqq.
b. udzielać, użyczać czegoś komuś; dare, assignare, largiri, impertire aliquid alicui
CodEp II p. 300 (a. 1432) : nostris dominis viam f-re per vestram terram.
Visit. p. 177 (a. 1511) : quamdiu nobis vitam in humanis Altissimus f-bit.
N. constr. sq. gen. (e Pol.
użyczać czegoś)
Dogiel I p. 382 (a. 1453) : quamdiu nobis divina clementia in humanis vivendi f-erit et largietur.
3. pomagać, wspierać, popierać, bronić; (ad)iuvare, fovere, servare
a. aliquid
TPaw VII p. 146 (a. 1420) : canonicus ... comisit causam ... domino Barthossio ... in hereditate granicies defendere et causas suas in judicio f-re.
DŁUG. LibBen III p. 159 : quam religionem debemus et tenemur diligere et f-re.
Tom. IV p. 90 (a. 1516) : amiciciam benevolentiamque erga nos non modo conservaremus, sed eciam quibuslibet decentibus officijs f-remus.
N. constr. sq.
pro :
AKapSąd III p. 75 (a. 1500) : terras ... consulebat et f-bat et persuadebat pro duce ... Boleslao.
Cf. Th. VI 374,10.
b. aliquem
ZabDziej III p. 99 (a. 1491) : tanquam subditus et in necessitate f-ndus.
Praec.
(in malam partem) udzielać schronienia przestępcy; iuris violatori perfugium praebere
KsgMaz II p. 124 (a. 1425) : Adam ... non debet ab hodierna die ... filium suum in domo sua f-re et servare.
AGZ XIV p. 210 (a. 1446) : coram iudicio dixit domino ... tutori claustri ... tu f-es fures.
Ib. XVII p. 83 (a. 1469) : quiete vivere debent ... nec eciam nocivos homines f-re.
AKap Sąd III p. 620 (a. 1473) : quendam Maga ... qui ... vicarium ... interfecit ... in villa sua fovit, conservavit, tuebatur f-vitque.
Cf. FAUTOR II 3.
c. sq. alicui aliquid iść komuś na rękę, pomagać, ułatwiać komuś coś, popierać czyjąś sprawę; (ad)iuvare, fovere
PommUrk V p. 77 (a. 1312) : heredes ... macellum ad se devolutum vendere debent ... nisi forte aliqua feminarum maritum habet ... cui de opere carnificum f-atur.
KsgŁawKr p. 224 (a. 1393) : ipsa domina ... Nicolao eandem domum vendere ac vendicionem f-re promisit pre ceteris universis.
KsgPrzem I p. 87 (a. 1418) : Gervasius resignavit ortum Malofey ... tali condicione, quod si eum alteri vendere vellet, extunc Gervacio ipsum f-re debeat.
N.
iur. odstąpić coś, zrezygnować z prawa do czegoś; renuntiare alicui rei, iure cedere
TPaw VII p. 112 (a. 1419) : ego obligaui hereditatem meam, cui mihi placuit et sibi eam nolo f-re neque obligare.
KodUJ II p. 247 (a. 1465) : ius uxoris nostrae eisdem dominis ... promittimus ... f-re, condescendere et in totum resignare.
II. ore milczeć; silere, tacere (saec. XVI).
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)