Ogólne
Pełne hasło
Więcej

PHYSICUS

Gramatyka
  • Formyphysicus, fisicus, phisicus, phizicus, physica, physicus
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -a, -um -orum -i
  • Część mowyprzymiotnikprzymiotnikrzeczownik
  • Rodzajnijakimęski
Znaczenia
  • I.
    • A. phil.+
      • 1. naturalis, qui ad naturam spectat, saepe fere i.q. materialis.
        • α. + corpus ens esse forma
        • β.
      • 2. naturalis, non arte factus
    • B.
      • 1. qui ad doctrinam, quae circa res naturales versatur, spectat.
      • 2. medicus, medicalis
  • II.
    • 1.
      • a. scientia naturalis, physiologia.
      • b. inscriptio operis Aristotelis
    • 2.
      • a. rerum naturae scrutator.
      • b. medicus

Pełne hasło

PHYSICUS, -a, -um scr. fisicus,,phisicus,, phizicus
  • F.
  • G.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • L.
  • N.
  • K.
  • O.
I. adi.
A. phil.
1. naturalny, należący do przyrody, często tyle co: materialny; naturalis, qui ad naturam spectat, saepe fere i.q. materialis.
Iuncturae notabiliores
α. corpus ( KrMU p. 62,51, saec. XV in. ; STOB. Parv. fol. B IIIb ), ens ( GŁOG. Anim. fol. A IVb ; WROCŁ. Epit. fol. a Ib ; ExPhys fol. A IIa) ;, esse ( ib. fol. d IIIb) , forma ( ib. fol. d Ib : magnitudo consideratur dupliciter uno modo phisice et sic capitur magnitudo vt est dimensio materie in qua est forma ph-a, alio modo capitur mathematice et sic abstrahit a materia ph-a ), materia ( ib. fol. d Ib ), nunc (cf. ) , signum ( WODKA p. 240, circa a. 1480) , tactus ( WROCŁ. Epit. fol. c IIIb) , vacuum ( ib. fol. d VIIa ).
β. actio ( ExPhys fol. 1 Ib) , augmentatio ( BYSTRZ. Log. fol. t IVa) , factio ( ExPhys fol. e VIIb) , generatio ( GŁOG. Hisp. fol. e IIa) , transmutatio ( ExPhys fol. C VIa).
2. naturalny, nie sztuczny; naturalis, non arte factus
MIECH. Sang. fol. VIa : sumatur ... aqua naturalis, quam ph-am dicunt ... cui addatur aqua vite.
WROCŁ. Epit. fol. n Ia : corporum alia ... non ph-a, id est artificialia, que sunt ab arte et per artes sunt facta.
Item de
facie :
KrMU p. 88,58 (a. 1424) : faciem enim ph-am habet, sed eam nimium crinibus longis more czeganorum obnubilando obumbrat.
B.
1. należący do (zgodny z zasadami) fizyki jako nauki o przyrodzie; qui ad doctrinam, quae circa res naturales versatur, spectat.
Iuncturae notabiliores
aequivocatio ( BYSTRZ. Top. fol. 146b) , consideratio ( ExPhys fol. r Ia) , definitio ( ib. fol. i VIIIb ), principium ( ib. fol. 1 Ib ; ib. fol. s IIIb) ;, potentia ( BYSTRZ. Log. fol. E IIIa) , problema morale (opp. dialecticum: Id. Top. fol. p IVa ), processus ( AEG. Th. fol. B IIa) , propositio ( GIEŁCZ. fol. D IVa ; BYSTRZ. Top. fol. q VIb) ;, ratio ( CALLIM. Greg. p. 58 ).
N. sensu latius transl.
uczony; eruditus
JAC. PAR. Var. II p. 124 : in quibus opusculis relucet ... stylus rhetoricus ... logicus, argumentosus ... ph-us, metaphisicus cum rerum notificationibus.
Id. Serm. fol. 124a : laxabo rethe ... in verbo Tuo, non meo, non fabuloso, non philosophico, ph-o (alluditur ad Vlg. Luc. 5,5 ).
Huc pertinere videtur etiam
ib. fol. 2a : ad regem autem tantae dignitati congruentem secundum doctrinam ph-am, tria requiruntur, scilicet potencia, virtus et sapientia (nisi perperam pro philosophicam).
2. lekarski, medyczny; medicus, medicalis
ARect II p. 93 (a. 1543) : Adam ... decanus facultatis ph-ae et ... Gregorius ... in arte medica promotus.
II. subst.
1. physica,, -orum n.
a. nauka o przyrodzie, filozofia przyrody; scientia naturalis, physiologia.
b. Fizyka, tytuł dzieła Arystotelesa; inscriptio operis Aristotelis
HumRef p. 11 (a. 1406) : hy libri audiantur ante gradum baccalariatus ... liber Ph-orum ... de Celo.
GŁOG. Alex. II fol. a Ib : vt ille Aristoteles ... secundo Ph-orum edocuit.
Ita saepius.
2. physicus,, -i m.
a. badacz przyrody, filozof zajmujący się nauką o przyrodzie; rerum naturae scrutator.
N. definitiones m. ae.
GŁOG. Alex. I fol. Dd VIIIa : ph-us, id est naturalis philosophus, qui considerat causas in quantum sunt principia motus et transmutationis et concurrunt ad productionem rei naturalis.
Id. Alex. II fol. i Ia : grammaticus determinat de causis quo ad regimen ... sed ph-us quo ad esse rerum naturalium.
Id. ExLog fol. Q IVb : tres sunt artifices reales: metaphisicus, mathematicus et ph-us, sicut tres sunt sciencie reales.
GOST. Th. fol. i VIIa : homo ... vt est methaphisicus, est ingenerabilis et incorruptibilis, ut autem est ph-us et logicus est generabilis et corruptibilis.
Glossa Pol.
GLb p. 77 : ph-us ... naturalis, qui de naturis rerum tractat «przyrodzonej navky mystrz».
b. medyk, lekarz; medicus
BreslUB p. 7 (a. 1229) : huius rei testes sunt ... Henricus ph-us noster sc. Henrici ducis Silesiae.
DokMp IV p. 10 (a. 1243) : quorum testium ista sunt nomina ... Salomon scolasticus ... Hartmannus f-us, Bartholomeus, Matheus ... vicarii.
KodWp I p. 573 (a. 1271) : presentibus domino ... nostro cancellario ... magistro Nicolao ph-o ... magistro Henrico ... et aliis ... fide dignis.
Ita saepissime. Additur doctor (utriusque) medicinae et abs. ( AAlex p. 280, a. 1503 ; et saepius); item doctor vel licentiatus in medicinis ( KodUJ II p. 251, a. 1466 ; AKapSąd I p. 120, a. 1473) , magister ( KodPol II p. 41, a. 1250 et saepius), medicus ( SamlUB p. 218, a. 1335 ; CracArt suppl. I p. 104, a. 1424 et saepius).
Definitur adi.
regius ( ŹrWaw II p. 168, a. 1514 et saepius), vel gen. regis ( KsgŁawKr p. 11, a. 1366 et saepius), cancellarii episcopi ( AKapSąd III p. 265, a. 1499) , magistri generalis ( SamlUB p. 218, a. 1335) .
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)