- F.
- G.
- Bl.
- S.
- Dc.
- L.
- N.
- K.
- O.
I.
adi.
A.
phil.
1.
naturalny, należący do przyrody, często tyle co: materialny; naturalis, qui ad naturam spectat, saepe fere
i.q. materialis.
Iuncturae notabiliores
α.
corpus (
KrMU
p.
62,51, saec. XV in.
;
STOB. Parv. fol. B IIIb
), ens (
GŁOG. Anim. fol.
A IVb
;
WROCŁ. Epit. fol. a Ib
;
ExPhys fol. A
IIa)
;, esse (
ib. fol. d IIIb)
, forma
(
ib. fol. d Ib
:
magnitudo consideratur
dupliciter uno modo phisice et sic capitur magnitudo vt est dimensio materie in qua est forma ph-a, alio
modo capitur mathematice et sic abstrahit a materia ph-a
), materia
(
ib. fol. d Ib
), nunc (cf.
)
, signum (
WODKA
p. 240,
circa a. 1480)
, tactus (
WROCŁ. Epit. fol. c IIIb)
, vacuum (
ib. fol. d VIIa
).
β. actio (
ExPhys
fol. 1
Ib)
, augmentatio (
BYSTRZ. Log. fol. t IVa)
, factio (
ExPhys fol. e VIIb)
, generatio (
GŁOG. Hisp. fol. e IIa)
, transmutatio (
ExPhys fol. C VIa).
2.
naturalny, nie sztuczny; naturalis,
non arte factus
MIECH. Sang. fol. VIa : sumatur ... aqua naturalis, quam ph-am dicunt ... cui addatur aqua vite.
WROCŁ. Epit. fol. n Ia : corporum alia ... non ph-a, id est artificialia, que sunt ab arte et per artes sunt facta.
Item de
facie :
KrMU p. 88,58 (a. 1424) : faciem enim ph-am habet, sed eam nimium crinibus longis more czeganorum obnubilando obumbrat.
B.
1.
należący do (zgodny z zasadami) fizyki jako nauki o przyrodzie; qui ad doctrinam, quae circa res naturales versatur,
spectat.
Iuncturae notabiliores
aequivocatio (
BYSTRZ. Top. fol. 146b)
, consideratio (
ExPhys fol. r Ia)
, definitio (
ib.
fol. i VIIIb
), principium (
ib.
fol. 1
Ib
;
ib. fol. s IIIb)
;, potentia (
BYSTRZ. Log. fol. E IIIa)
, problema morale
(opp.
dialecticum:
Id. Top. fol. p IVa
), processus (
AEG. Th. fol. B IIa)
, propositio (
GIEŁCZ. fol. D IVa
;
BYSTRZ. Top. fol. q VIb)
;, ratio (
CALLIM. Greg.
p. 58
).
N. sensu
latius transl.
uczony; eruditus
JAC. PAR. Var. II p. 124 : in quibus opusculis relucet ... stylus rhetoricus ... logicus, argumentosus ... ph-us, metaphisicus cum rerum notificationibus.
Id. Serm. fol. 124a : laxabo rethe ... in verbo Tuo, non meo, non fabuloso, non philosophico, ph-o (alluditur ad Vlg. Luc. 5,5 ).Huc pertinere videtur etiam
ib. fol. 2a : ad regem autem tantae dignitati congruentem secundum doctrinam ph-am, tria requiruntur, scilicet potencia, virtus et sapientia (nisi perperam pro philosophicam).
2.
lekarski, medyczny;
medicus, medicalis
ARect II p. 93 (a. 1543) : Adam ... decanus facultatis ph-ae et ... Gregorius ... in arte medica promotus.
II.
subst.
1.
physica,,
-orum
n.
a.
nauka o przyrodzie, filozofia przyrody; scientia
naturalis, physiologia.
b.
Fizyka, tytuł dzieła Arystotelesa; inscriptio operis
Aristotelis
HumRef p. 11 (a. 1406) : hy libri audiantur ante gradum baccalariatus ... liber Ph-orum ... de Celo.
GŁOG. Alex. II fol. a Ib : vt ille Aristoteles ... secundo Ph-orum edocuit.Ita saepius.
2.
physicus,,
-i
m.
a.
badacz przyrody, filozof zajmujący się nauką o przyrodzie; rerum naturae
scrutator.
N.
definitiones
m. ae.
GŁOG. Alex. I fol. Dd VIIIa : ph-us, id est naturalis philosophus, qui considerat causas in quantum sunt principia motus et transmutationis et concurrunt ad productionem rei naturalis.
Id. Alex. II fol. i Ia : grammaticus determinat de causis quo ad regimen ... sed ph-us quo ad esse rerum naturalium.
Id. ExLog fol. Q IVb : tres sunt artifices reales: metaphisicus, mathematicus et ph-us, sicut tres sunt sciencie reales.
GOST. Th. fol. i VIIa : homo ... vt est methaphisicus, est ingenerabilis et incorruptibilis, ut autem est ph-us et logicus est generabilis et corruptibilis.Glossa Pol.
GLb p. 77 : ph-us ... naturalis, qui de naturis rerum tractat «przyrodzonej navky mystrz».
b.
medyk, lekarz; medicus
BreslUB p. 7 (a. 1229) : huius rei testes sunt ... Henricus ph-us noster sc. Henrici ducis Silesiae.
DokMp IV p. 10 (a. 1243) : quorum testium ista sunt nomina ... Salomon scolasticus ... Hartmannus f-us, Bartholomeus, Matheus ... vicarii.
KodWp I p. 573 (a. 1271) : presentibus domino ... nostro cancellario ... magistro Nicolao ph-o ... magistro Henrico ... et aliis ... fide dignis.Ita saepissime. Additur doctor (utriusque) medicinae et abs. ( AAlex p. 280, a. 1503 ; et saepius); item doctor vel licentiatus in medicinis ( KodUJ II p. 251, a. 1466 ; AKapSąd I p. 120, a. 1473) , magister ( KodPol II p. 41, a. 1250 et saepius), medicus ( SamlUB p. 218, a. 1335 ; CracArt suppl. I p. 104, a. 1424 et saepius).
Definitur adi.
regius (
ŹrWaw II
p. 168, a.
1514
et saepius), vel gen. regis (
KsgŁawKr
p. 11, a.
1366
et saepius),
cancellarii episcopi (
AKapSąd III
p. 265, a.
1499)
, magistri generalis (
SamlUB
p. 218, a.
1335)
.