Ogólne
Pełne hasło
Więcej

PERSISTO

Gramatyka
  • Formypersisto
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ere, -stiti, perstiturus
Znaczenia
  • I. intrans.
    • A.
      • 1.
        • a. manere, permanere, morari (in loco vel statu aliquo)
        • b. + in aliqua re in sua sententia ed.nov.), in errore in proposito de consistere, perseverare, constare
          • α. + in humanis vivere
          • β. + in orationibus assidue orare
          • γ. iur.+ in pace a concordia non discedere, sine iurgio ac lite vivere
          • δ. + in solutione (perceptione) aliquid continue solvere (percipere)
      • 2. durare, permanere, manere
    • B.
      • 1. + exsistendi esse)
      • 2. + subsistendi
      • 3. + consistendi coram iudice comparere
  • II. trans.
    • 1. continuare, in aliqua re agenda perseverare
    • 2.

Pełne hasło

PERSISTO, -ere, -stiti, perstiturus
  • F.
  • G.
  • Bl.
  • S.
  • A.
  • N.
[formas perf. cum PERSTO communes habet. 3. pl. perf. act. persteterunt : AAlex p. 360 (a. 1503) : in campestribus persteterunt. f ormae perf. a stirpe praes. persisteris: *CodSil XV p. 83 (a. 1440) : quamdiu in ambasiata huiusmodi persisteris. persisterit infra 459,4-5 et AKapSąd I p. 659 (a. 1527) : interdum in eodem negotio in eundo et redeundo persisterit.]
I. intrans.
A.
1. (de hominibus)
a. zostawiać, pozostawać, przebywać (w jakimś miejscu lub stanie); manere, permanere, morari (in loco vel statu aliquo)
GALL p. 115,12 : Bolezlauo in terre custodia p-nte et honori patrie totis viribus insistente.
Ib. p. 137,19 : quocumque cesar se vertebat ... Bolezlauus ... incedebat semperque vicinus stationi cesaris p-bat.
Ita vulgo.
Constr.
α. sq. abl. , v. gr. iugi fide et plena constantia ( KodMp IV p. 16, a. 1387).
β. sq. circa:
KodWp III p. 532 (a. 1383) : consulibus... promittimus circa ipsos corporibus, bonis ac rebus p-re.
CodEp II p. 14 (a. 1388) : dignitates seculares terrarum regni ... circa iura et consuetudines ipsarum ... dimittemus p-re penitus et manere.
ArPrawn V p. 93 (a. 1433) : dignitates ... regni Polonie ... circa iura et consuetudines ... dimittimus p-re et permanere.
γ. (plerumque) sq. in c. abl. , v. gr. in ambasiata ( supra 20 ), archiepiscopatu ( AGZ II p. 42, a. 1399) , bello ( Dogiel I p. 449, a. 1500) , corpore ( CALLIM. in KlQu p. 59, a. 1483-85) , curia ( CodEp III p. 60, a. 1452) , ecclesia (Cracoviensi CodEp I 1, p. 82, a. 1437 ; catholica JAC. PAR. Var. I p. 221, a. 1448) , secta ( AKapSąd III p. 239, a. 1480) , servitiis regis ( AGZ XV p.444, a. 1466) ; item in excommunicatione ( KodKKr I p. 285, a. 1361) , famulatu divini nominis ( KodWp I p. 25, saec. XIII ex.ex) , fide ( KodPol III p. 174, a. 1312 et saepius), fidelitate alicuius ( KodKKr I p. 137, a. 1295) , fraternitate ( GALL p. 106,3) , pace ( MARTIN. OP. Chr. p. 189 et saepius), statu (congruo: Lites I p. 429, a. 1320 et saepius; eodem: KodPol I p. 187, a. 1324) , terrore ( JAC. PAR. Tract. fol. C IIIa) sim.
b. in aliqua re trwać (uparcie) przy czymś, upierać się; consistere, perseverare, constare
MPVat III p. 138 (a. 1310) : si in contumacia et excommunicatione predictis animo indurato persisterit.
DokSul p. 344 (a. 1322) : cum ... milites ... in possessione villarum praedictarum animo p-issent indurato.
AKapSąd II p. 568 (a. 1452) : p-as firme in proposito tuo.
Ib. III p. 242 (a. 1480) : ea, que ex actis et ipsius Nicolai confessione, in qua inhactenus usque p-it, factis et habitis, vidimus.
Ita saepius, v. gr. in sua sententia ( DŁUG. Hist. II p. 18 = III p. 29 ed.nov.), in errore ( ib. IV p. 377 ), in proposito ( Tom. IV p. 124, a. 1517), sim. Occ. eodem sensu sq. de :
CodVit p. 1068 (a. 1422) : prout a principio ... de subditorum nostrorum conversione ... p-timus, ita et nunc stamus et in finem stabimus.
Locut. ad a-b:
α. in humanis żyć; vivere
IurMas III p. 257 (a. 1421) : quamdiu Deo volente cum ipsa uxore in humanis p-erit.
PP V p. 22 (a. 1425) : Iohannes matrem et sororem ... fouere ad tempora vite earundem ... tenebitur, quamdiu in humanis p-ent.
AGZ IV p. 184 (a. 1467) : quamdiu in humanis p-erimus.
β. in orationibus trwać na modlitwie; assidue orare
GALL p. 149, 7 : eadem nocte Bolezlauo post matutinas orationibus p-nte eqs.
DŁUG. in
CatEpCr p. 149 : religiosae femine, que ... solita erat ... nocte profunda in orationibus p-re.
CorpJP III p. 428 (a. 1519) : ut quilibet secure p-ret in orationibus.
γ. iur. in pace pozostawać w zgodzie, nie procesować się więcej; a concordia non discedere, sine iurgio ac lite vivere
AGZ XVII p. 348 (a. 1498) : vadium... interponimus, ut occasione bonorum domini Augustini in pace p-ant.
Cf. MANEO
δ. in solutione (perceptione) w dalszym ciągu coś płacić (pobierać); aliquid continue solvere (percipere)
KodWp VI p. 140 (a. 1340) : incole ... qui... noviter venient habebunt libertatem illis, qui dudum in eadem hereditate manent, in solucione quam solvunt pntibus.
IurMas II p. 124 (a. 1507) : ipsos in perceptione dictarum obventionum sic esse et p-re, prout antiquitus ... fuerunt.
2. (de rebus) trwać, przetrwać; durare, permanere, manere
*Lites I p. 434 (a. 1326) : pacis tempore p-nte.
KodMaz(L) p. 128 (a. 1398) : decernentes granicies ... fore factas, fossas et perpetue p-ndas.
Ita saepius.
Constr.
a. abs. , cf. supra et saepius. b. sq. in c. abl.
ZapSądWp I p. 87 (a. 1402) : ista bona regalia, que tenet dominus palatinus debent p-re in pace.
AKapSąd I p. 117 (a. 1469) : litteram ... ratificaverunt ac in suo robore p-re voluerunt.
Occ.
α. fere i.q. cieszyć się, używać; frui, perfrui
PP II p. 81 (a. 1450) : nos ... predictum opidum iure ciuili ... p-re perpetue volumus et gaudere.
β. ab aliquo zależeć od kogoś, należeć do kogoś; ex aliquo pendere, ad aliquem pertinere
KsgŁawWar p. 111 (a. 1462) : calidator ... «wszdal» i. tradidit... ortum Mathie ... qui quidem ortus debet p-re a Mathia ... et nullus debet habere aliquid ad ortum nisi idem Mathias.
Cf. CONSISTO
B. fungitur vice verborum
1. exsistendi (interdum ponitur pro verbo auxiliari esse)
PommUrk V p. 301 (a. 1317) : reliquum, quicquid ... ibidem censuale p-erit... civitati pertinet.
KodMp III p. 17 (a. 1336) : incole ... in festo ... Pasce pernam vnamnobis dare p-ent obligati.
KodWp VI p. 424 (a. 1398) : racionis et vite compos p-ntes.
KrMU p. 54,7 (a. 1407) : nunquam ... in eo rectore ... intellexi p-ntem iracundiam.
ZabDziej II p. 107 (a. 1483) : de omnibus et singulis expositis et in debito manentibus fructibus dicte capelle ... et de eis, que in debito p-unt, rationem rectori ... daret.
AGZ XV p. 89 (a. 1468) : quomodo ... dixisset, quia Nyemyrka fur p-ret.
StPPP VII p. 110 (a. 1497) : Nicolaus ... minor annis, in pueritia p-ns.
Ib.
infra: castellanus ... iam etiam in decrepitu p-ns (cf. ib. p. 111: in decrepitu existens).
Cf. supra III 1535,55 sqq.
2. subsistendi przeżyć, przetrwać, wytrzymać
DŁUG. Op. p. 122 : eversa autem navi ... salvi et incolumes cum rebus et personis singuli in undas, aliqui usque ad pectus, aliqui ad brachia, aliqui collotenus p-bant.
DANT. in
Tom. VII p. 323 (a. 1525) : cum quibus tamen centum ducatis usque ad finem istius mensis p-re possum.
ArHist X p. 165 (a. 1530) : quocienscunque coloni ... alicui ex vicinis nobilibus, sine quorum bonis p-re non possint ... laboraverint (cf. ib. supra : nobilium vicinorum, sine quorum bonis pascua et subsistentiam habere non possunt).
3. consistendi stawić się w sądzie; coram iudice comparere
ZabDziej III p. 213 (a. 1492) : scolaris de parendo iuri se ... inscribit, quod iudicio et iudicato stando p-et.
Cf. supra II 1072,5 sqq.
II. trans.
1. prowadzić, ciągnąć dalej, kontynuować; continuare, in aliqua re agenda perseverare
ZabDziej III p. 234 (a. 1493) : nisi prefatum Albertumpersonaliter citaveritet in eius presencia actionem, quam vult intentare, p-et.
2. sine dubio confunditur cum verbo percipiendi:
AGZ XV p. 174 (a. 1475) : potens erit ... circa kmethones ... frumenta cuiuscumque grani p-re et boves ... recipere usque ad plenariam exsolucionem.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)