- F.
- G.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- A.
- H.
- N.
- K.
StPPP VIII p. 859 (a. 1400) : quidquid iidem octo persone ... fecerint (cf. tamen ib. infra : dicte octo persone).
RHist I p. 114 (a. 1406) : clerici aut quiuis spirituales persone.
*CodSil X p. 321 (a. 1463) : quicunque persona ... officium ... resignet.
N. doctrinam gram. m.
ae.
GŁOG. Alex. I fol. L VIa : persona capitur quandoque ... pro illo, qui pre ceteris habet dignitatem in Ecclesia, que spectat ad viros tantum et sic est generis masculini per illam regulam.]
I.
1.
funkcja, rola, charakter;
functio, munus.
Occurrit in iuncturis personam alicuius
(vel aliquam)
induere (v.
gr. arbitri:
DŁUG. LibBen III p. 148
;
; hostis
id. Op.
p. 32
); simili sensu ferre; gerere; sustinere.
Opp.
deponere; exuere (
saec. XV)
.
Locut.
adv.
ex (in) persona alicuius
w imieniu;
i.q. nomine
VAdAnt p. 23,7 : abbatem ... ex nostra omniumque p-a salutes.
MATTH. Lect. I p. 73 : hoc verbum retribue potest legi in p-a peccatoris.
NIC. BŁ. Tract. fol. b VIb: sacerdos ... non habet alium actum nisi prolationem verborum ex p-a Christi. Id. Serm. I p. 53: sic ... ait ex p-a sui propheta.Ita saepius.
2.
godność, stanowisko;
officium, dignitas.
Iuxta posita
status, condicio (
StPPP VII
p. 471, a.
1492)
.
N.
locut.
personam accipere
mieć wzgląd na godność; dignitatem
respicere (e
Vlg.
Luc. 20,21
MARTIN. OP. Serm.
p.
479
nlb. ).
3.
osoba ludzka, człowiek;
individuum humanum,
homo.
Additur
humana (
AGZ XIII
p. 460, a.
1465
et saepius) vel
hominis
(
ib. XV p. 222, a. 1484 : triginta et una p-a hominum;
Tom. III p. 176, a. 1514 : unde p-e hominum assumantur ad ... curie officia implenda.
Iuncturae nominales
a.
sq.
gen.
explic.
RachJag p. 66 (a. 1389) : p-e Lythuanorum et Ruthenorum.
b.
sq.
pron. possessivo (vel gen.
pron. personalis) loco
pronominis ipsius
DokMp VI p. 480 (a. 1408) : coram nostra praesentiali p-a ... constitutus.
AKapSąd II p. 63 (a. 1425) : p-as vestras nobis ... curaverunt commendare.
KodWp IX p. 275 (a. 1431) : ubi commode p-as ipsorum poterint conservare.Ita saepius.
N. locut.
abundantem
APozn I p. 442 (a. 1425) : dominium ... domus et maccelli pro se et sua p-a quamdiu vivit reservando.
Locut.
adv.
α.
(in)
vel
(cum) sua
(vel
propria
vel
sola) persona
(item
personis suis
vel
propriis)
sam(i) osobiście, we własnej osobie;
ipse (ipsi) per se
DokMp IV p. 7 (a. 1225) : ne vel ipsi haeredes in propriis p-is vel aliquis suorum successorum de dicta donatione sese ... intromittant.
KodWp VI p. 19 (a. 1264) : damus molendinum liberum in p-a eisdem scoltetis et posteritati ipsorum ... construendi potestatem.
ArSang II p. 34 (a. 1362) : quamdiu viveret sola in p-a.
Lites II p. 388 (a. 1388) : debent constitui propriis in p-is.
TPaw IV p. 80 (a. 1400) : veniens sola p-a et cum suis pueris.
DŁUG. Hist. V p. 149 : ut egredientem illum Ioannem Capistranum ... p-is propriis ... omnes ordines ... ad duo milliaria prosequerentur.
Tom. I p. 202 (a. 1511) : equos suos ... relinquentes ipsi se p-is suis domi continent.Ita saepius. Simili sensu personaliter in persona ( PomnLw I p. 115, a. 1389) , per se in sua persona ( StPPP VIII p. 394, a. 1397) , solus in persona ( DokMp I p. 90, a. 1353 ; KodMp III p. 115, a. 1358), item ad personam suam ( StPPP XI p. 33, a. 1572 : recognoverunt se accepisse ... a laborioso Matia ... per fertonem omnes ad p-am suam ex agro).
β.
in (ad) personam alicuius
na rzecz, dla (kogoś);
pro aliquo
AConst p. 203 (a. 1326) : nullus clericus ... possessiones suae ecclesiae ... maxime in p-am laici ... alienare praesumat.
DokMp I p. 129 (a. 1361) : ut ... resignaciones ... in p-am ... abbatis ... factas ... approbare dignaremur.
RachJag p. 200 (a. 1394) : pro parandis armis ad p-am domini regis.Ita saepius.
Praec.
1.
człowiek jako istota fizyczna, ciało, postać;
refertur ad corporis humani integritatem, habitum, speciem
PommUB p. 508 (a. 1298) : omnes causas iudiciarias civiles, criminales sive sint pecuniarie vel in perdicione p-e vel cuiuslibet membri.
KodMp II p. 251 (a. 1321) : theloneatoribus ... sub obtentu omnium rerum et p-arum suarum districtius mandamus [etc. (cf. ib. infra]: sicut ... et res ac p-as suas illesas cupiunt seruare).
CodSil V p. 98 (saec. XIV med.med) : dum se a fratribus ... in p-a nimis enormiter offendi pertimesceret vel occidi.
DokMp VIII p. 231 (a. 1442) : p-e fatigis et sumptibus ... non parcendo.
DŁUG. Hist. I p. 159 (= I p. 223 ed.nov. ): cui Boleslao natura magnificam praestantemque p-am caeteros mortales excellentem donaverat.
2.
człowiek ze względu na jego położenie społeczne;
refertur ad hominis condicionem.
Distinctiones
notabiliores
a.
masculina (opp.
feminina:
KodWp IX
p. 155, a.
1428
et saepius:
feminea:DŁUG. Op. p. 311 ; ; muliebris: CracArt II p. 463, a. 1547).
b.
clericalis (
APozn I
p. 89, a.
1442)
, ecclesiastica (
KodMp IV
p. 69, a.
1399
et saepius; item ecclesiae:
MATTH. Dial.
fol. XCVIIb
)
, spiritualis (
DokMp I
p. 31, a.
1322
et saepius), religiosa (
KsgPrzKr
p. 386, a.
1404
et saepius).
Opp.
mundana (
*Lites II
p. 118, a.
1245)
, saecularis (
DokRad
p. 30, a.
1416
et saepius), temporalis (
DokMp I
p. 115, a.
1359
et saepius).
c. nobilis (
StPPP VIII
p. 454, a.
1398
et saepius).
Opp.
cmetonalis (
PP VI
p. 160, a.
1458)
, laboriosa (
DokMp III
p. 35, a.
1442)
, plebeia (
IurMas I p. 171, a.
1448
et saepius), servilis (
CracArt suppl.
I
p. 40, a.
1411
et saepius), simplex (
StPPP VIII
p. 454, a.
1398).
d. magna (
KodWp I
p. 15,
a. 1338-1414
et saepius),item celsa (
Sob. XII p. 369, a.
1239)
, egregia (
Tom. X . 378, a. 1528)
, gravis (
MATTH. Dial. fol. CIX*)
, illustris (
Lites I
p. 291, a.
1339)
, sublimis (
*CodSil (Μ)
III
p. 154,
a. 1226)
, venerabilis (
KodPol I
p. 5, a.
1153),
item
auctoritatis (
Tom. X
p. 378, a.
1528).
Opp.
exilis
(
KrMU
p. 55, a.
1407
et saepius), humilis
(
*CodSil
(Μ) III
p. 154, a.
1226
; item condicionis humilis:
THOM. Med.
p. 128
)
, odarda et impossessionata
(
AGZ XVII
p. 300, a.
1494)
, vagabunda (
ConcPol
VIII
p. 129, a.
1415
; vaga :
DokListPł p. 556, a. 1552 : p-as vagas «sturarze» dictas).
e.
autentica (Lites I p. 430, a. 1320 et saepius), bona ( ib. p. 288, a. 1339) , fidelis ( ib. II p. 294, a. 1413) , habilis ( AKapSąd II p. 728, a. 1507) , honesta et fidedigna ( DokSul p. 332, a. 1282) , idonea ( DokMp I p. 77, a. 1349 et saepius), utilis et fructuosa ( CulmUB p. 568, a. 1480) , valens ( DokMp I p. 360, a. 1409) .
Opp.
inhabilis (
CorpJP III
p. 204, a.
1511)
, levis
(
ŹrWaw V
p. 162, a.
1532)
, vilis (
CodVit
p. 683,
a. 1424
; glossa
Pol.
GLcerv p. 767 : vilis abiectaque p-a est, quae malis moribus vilescit, «lekki człowiek»).
f. gradata (StPPP XII p. 556, a. 1531 et saepius), litterata (opp. laica : LibProm p. XV. a. 1406). Praeterea advena (syn. peregrinus : AKapSąd III p. 156, a. 1511) , aulica ( RachDw I p. 231, a. 1547 : p-is aulicis, alias «warterzom»),
publica (CorpJP III p. 115, a. 1510 ; opp. privata: GLcerv p. 677 ) cett. cf. s. v .v.
III.
eccl.
1.
osoba pełniąca ważny urząd kościelny; qui munere
eminentiore in Ecclesia fungitur
KodKKr I p. 2 (a. 1167) : presentibus p-is eiusdem ecclesię Cracoviensis uidelicet ... Lamberto decano, Arnoldo archidiacono, magistro Amilio, custode Hannibalo ... et alijs quam pluribus honestis uiris.
KodMp II p. 20 (a. 1210) : totius Cracouiensis ecclesie tam p-arum quam canonicorum approbatione et consensu ... cenobij priuilegia innouare statuimus.
DokMp IV p. 6 (a. 1225) : praesentibus his p-is eiusdem ecclesiae: Andrea archidiacono, Laurentio cantore, Patslauo custode et aliis canonicis.Cf. supra 464,43 sqq.
2.
proboszcz wprowadzony dożywotnio na urząd przez biskupa; ecclesiae parochialis praepositus, ad vitam ab episcopo institutus
KodWp I p. 238 (a. 1248) : si ... non copulandos eum sacerdotem apparuerit copulasse ... si ... curatus parochie fuerit vel p-a, per annum ... ab oficio et beneficio suspendatur.
GŁOG. Alex. I fol. Aa VI* : pastor alicuius ecclesie dicitur p-a.
IV.
1.
phil.
et theol.
definitur
MatFil II p. 15 (saec. XV in.) : secundum Richardum in quarto De Trinitate p-a est intellectualis naturae incommunicabilis subsistentia vel secundum Boethium (De pers. 3 ) est rationalis naturae individua substantia (item GIEŁCZ. fol. B IIIa; GŁOG. Hisp. fol. e IIIa et saepius ).
GŁOG. Alex. I fol. L VIa : p-a ... est rationalis creature indiuidua essentia et sic dicitur p-a, quasi per se vna.
WROCŁ. EpitConcl fol. e IIIa : p-a dicit suppositum rationalis nature siue in Deo siue in creaturis.
Ib. fol. t Ib : anima coniuncta corpori est pars p-e quia pars hominis, qui est p-a.Glossa Pol.
GLb p. 76 : p-a in divinis est intellectualis naturae incommunicabilis essentia, «yedna rzecz maiącza gymyą»,p-a «oszobna persona».
Dicitur praec. de
personis
TrinitatisSanctae
MatFil II p. 22 (saec. XV in.) : non possunt esse nisi duae P-ae emanantes et tertia producens.
STOB. Parv. fol. F Va : patet de Personis Divinis, que licet sint simul natura, tamen producens praecedit productum origine.
2.
log. desygnat
jednostkowy ; explicat
GŁOG. Hisp. fol. d Ia : cum terminus supponit suppositione naturali, tunc accipitur in omni p-a sua et latitudine et simpliciter pro omnibus significatis suis.
ib. fol. c IVa : pronomen derivativum ... significat ... p-am possessoris et etiam rei possesse; p-am rei possesse principaliter et p-am possessoris minus principaliter.
3.
gram. osoba (w
koniugacji czasownika); dicendi ratio, qua verbum ad propriam
significationem
subiecti refertur.
Distinguitur
transitiua(opp.
intransitiua:
MassaGr v. 7
sq.
; item constructio transitiva (opp.
intransitiva) personarum:
Gramm.
p. 166
sqq..,
saec. XV).
N.
locut.
personae verbum
czasownik w formie osobowej;
i.q. personale
MassaGr v. 39 : p-e verbum primum poscit sibi casum.